III SA/Po 912/23

Dnia 27 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2024 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 27 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę. Decyzją z 05 września 2023 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 zwanej dalej K.p.a.) § 3, § 4 i § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. poz. 762, z późn. zm. dalej jako Rozporządzenie) odmówił przyznania M. G. (dalej jako wnioskodawca, skarżący) pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z [...]. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, którego skutkiem było pozbawienie strony możliwości uzyskania wsparcia finansowego. W okresie bowiem od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji (06 czerwiec - 05 wrzesień 2023 r.) organ nie udzielił stronie informacji, iż przedłożona do wniosku faktura nie kwalifikuje się do wsparcia, co pozbawiło wnioskodawcę możliwości ubiegania się o inną (właściwą) formę pomocy oraz dokonania odpowiednich czynności faktycznych i prawnych w tym powołania dodatkowych dowodów na okoliczność wykazania spełniania wszystkich wymogów do uzyskania pomocy. Decyzją z 27 października 2023 r. nr [...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając napisał, że zasady przyznawania pomocy finansowej dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z [...], są określone w przepisach Rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia, pomoc przyznaje się rolnikowi który, między innymi, dokonał sprzedaży: a) żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub b) kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r. - podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą. Skarżący do wniosku dołączył fakturę nr [...] z dnia 2 lutego 2023 r. potwierdzającą sprzedaż kukurydzy w ilości 148,67 ton. Przepis prawa jest jednoznaczny i wprost reguluje okres referencyjny, w który musiała nastąpić sprzedaż kukurydzy. Dołączona przez wnioskodawcę faktura nie obejmuje okresu referencyjnego wskazanego w Rozporządzeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. G. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 12 § 1 i § 2 w zw. z art. 35 § 2 oraz art. 64 § 2 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie. Wniósł o weryfikację prawidłowości decyzji i o stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Uzasadniając napisał, że złożenie wniosku o wszczęcie postępowania nakłada na organ obowiązek jego weryfikacji i ustalenia, czy zawiera on wszystkie niezbędne dane, w szczególności takie których obowiązek przedłożenia wynika z przepisów prawa. Biorąc pod uwagę znikomą ilość materiału dowodowego w niniejszej sprawie wystarczającą do jej rozstrzygnięcia (wniosek i jedna faktura) organowi można czynić zarzut, iż wydał decyzję dopiero po upływie prawie trzech miesięcy od dnia złożenia wniosku. Nie jest jasne, dlaczego organ tak długo zwlekał z wydaniem decyzji. Brak bezzwłocznej reakcji ze strony organu mógł utwierdzać stronę w przekonaniu o prawidłowości i kwalifikowalności złożonego wniosku w tym załącznika. Skarżący nie powinien ponosić ujemnych konsekwencji braku dochowania przez organ nakazów działania bezzwłocznie i wnikliwie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn zm., dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 P.p.s.a została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (wnioski zostały zawarte w skardze i w odpowiedzi na skargę, k. 4v i k. 11 akt sądowych). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. z 2023 r. poz. 762 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym po uwzględnieniu zmian wprowadzonych przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lipca 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1320). Spór w niniejszej sprawie dotyczy zgodności z prawem odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej z tytułu sprzedaży przez skarżącego kukurydzy. Sąd zaznacza, że poza sporem jest zawarcie umowy sprzedaży w dniu 02 lutego 2023 r. jak i przedmiot umowy sprzedaży. Skarżący koncentruje się na braku informacji ze strony organu I instancji, iż przedłożona do wniosku faktura nie kwalifikuje się do wsparcia; ocenia, że nie powinien ponosić ujemnych konsekwencji braku dochowania przez organ nakazów działania bezzwłocznie i wnikliwie. Z § 3 ust. 1 pkt 2 lit. b) Rozporządzenia wynika, że pomoc przyznaje się rolnikowi, który, między innymi, który dokonał sprzedaży kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r. - podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia pomoc przyznaje się na wniosek rolnika złożony za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji. W myśl § 4 ust. 3 pkt 2 do wniosku, rolnik dołącza faktury VAT potwierdzające sprzedaż przez rolnika kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r. - podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą. Stosownie do § 5 ust. 1 i 2 Rozporządzenia, wniosek o przyznanie pomocy rolnik składa w terminie od 01 czerwca 2023 r. do 14 lipca 2023 r., przy czym termin nie podlega przywróceniu. Z bezspornego stanu faktycznego wynika, że skarżący 07 czerwca 2023 r. złożył wniosek, załączając do niego kopię faktury VAT nr [...] z 02 lutego 2023 r., na sprzedaż 148,67 ton kukurydzy, ze wskazaną datą sprzedaży także 02 lutego 2023 r. Z powyższego wynika, że skarżący złożył wniosek w terminie wskazanym w § 5 ust. 1 rozporządzenia. Jednakże, jak słusznie zauważyły organy, załączona do wniosku faktura VAT nie uprawniała skarżącego do otrzymania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z [...], zgodnie z Rozporządzeniem. Faktura dokumentowała bowiem sprzedaż dokonaną poza okresem wskazanym w § 3 ust. 1 pkt 2 lit. b Rozporządzenia, powtórzonym w § 4 ust. 3 pkt 2 tego aktu prawnego. Sąd zaznacza przy tym, że termin uprawniający rolnika do otrzymania pomocy z tytułu dokonania sprzedaży kukurydzy ulegał zmianom, ale zmiany polegały na wydłużeniu terminu: w tekście pierwotnym Rozporządzenia był wskazany okres sprzedaży od 15 kwietnia do 15 czerwca 2023 r., potem od 15 kwietnia do 30 czerwca 2023 r., następnie od 15 kwietnia do 15 lipca 2023 r. Skarżący tymczasem nie kwestionuje, że zawarcie umowy sprzedaży nastąpiło w dniu 02 lutego 2023 r. Zaznaczyć należy, że wbrew zarzutom skargi organ I instancji nie miał obowiązku informować skarżącego, że do wniosku dołączył kopię faktury, która nie kwalifikuje się do przyznania pomocy – tj. dokumentującej sprzedaż kukurydzy w innym okresie niż w skazany w § 4 ust. 3 pkt 2 Rozporządzenia. Rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 6c ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199; dalej: "ustawa o ARiMR"). Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy K.p.a., z wyłączeniem jednak art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Zaznaczyć należy, że art. 10a ust. 1 zmieniony został przez art. 1 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 lutego 2022 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 646), w ten sposób, że do przepisów których stosowanie zostało wyłączone dodano art. 79a K.p.a. Zmiana ta obowiązuje od dnia 29 marca 2022 r., zatem miała zastosowanie do postępowania wszczętego na skutek wniosku skarżącego z 07 czerwca 2023 r. Powyższy przepis wyłączył stosowanie art. 79a K.p.a. w postępowaniu wszczętym złożeniem przez skarżącego wniosku o przyznanie pomocy. Na podstawie art. 79a § 1 K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Dodać również należy, że stosownie do art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z art. 10a ust. 1b ustawy o ARiMR strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższego wynika, że w ustawie o ARiMR ustawodawca zmodyfikował regulacje dotyczące postępowania w sprawie przyznania pomocy w porównaniu z zasadami ogólnymi wymienionymi w K.p.a. W ustawie o ARiMR, niektóre z zasady postępowania określone w przepisach K.p.a., uległy bowiem znacznemu ograniczeniu. Bezzasadnie więc skarżący, zaznaczając ograniczenie ww. zasad postępowania administracyjnego, próbuje wywodzić istotę tych zasad z obowiązku stania organów ARiMR na straży praworządności oraz z zasady szybkości i prostoty postępowania – na czym została oparta skarga. Ponadto, ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił wyjątek od zasady wyrażonej w art. 7 K.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku przyznawania przedmiotowej pomocy obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku i innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organ nie miał zatem obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz informowania strony o stwierdzonych nieprawidłowościach. Podsumowując, odstępstwa od ogólnych zasad przewidzianych w K.p.a. wskazują na obowiązek (ciężar) aktywnego uczestnictwa w postępowaniu przez wnioskodawcę, w tym przedstawienia dowodów. Ciężar dowodu co do okoliczności mających znaczenie dla płatności, ciąży na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że obowiązkiem strony występującej o przyznanie pomocy finansowej jest staranne i rzetelne wykazanie okoliczności warunkujących spełnienie przesłanek do przyznania takiej pomocy. Skarżący tymczasem oświadczył we wniosku o przyznane płatności, że dokonał sprzedaży kukurydzy podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. a jednocześnie dołączył do wniosku fakturę VAT dokumentującą sprzedaż kukurydzy dokonaną poza wskazanym okresem. Wniosek skarżącego nie zawierał braków formalnych. Do wniosku dołączona została faktura a ocena czy dokumentowała czynności objęte pomocą stanowiły przedmiot merytorycznego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji faktycznej i prawnej obowiązkiem organu było wydanie decyzji odmownej, bez wcześniejszych informacji i wskazówek. Należy zauważyć, że ani w odwołaniu ani w skardze skarżący nie podnosił, że dokonał sprzedaży kukurydzy w okresie referencyjnym. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawie. Skarżący nie spełnił warunków do przyznania wnioskowanej pomocy. Podnoszony w skardze zarzut, że oczekiwanie na rozstrzygnięcie pozbawiło go możliwości ubiegania się o inne formy pomocy nie ma żadnego wpływu na ocenę zgodności z prawem kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji. W pkt III.3 wniosku z 7.06.2023r. oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania wnioskowanej pomocy określone w Rozporządzeniu. W pkt I wniosku zaznaczył, że dokonał sprzedaży kukurydzy w okresie id dnia 15 kwietnia 2023r. do 30 czerwca 2023r. a w pkt II jako datę sprzedaży kukurydzy wskazał dzień 2.02.2023r., czyli nie mieszczący się w okresie, który sam wskazał w pkt I wniosku. Końcowo Sąd wskazuje, że stronie postępowania administracyjnego, niezadowolonej przedłużającym się czasem załatwiania wniosku, w trakcie postępowania przysługuje prawo do wniesienia ponaglenia w przypadku bezczynności (organu prowadzącego postępowanie) lub przewlekłości (postępowania), co wynika z przepisów art. 37 K.p.a. oraz przysługuje prawo wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, na bezczynność bądź przewlekłość postępowania – art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. Zauważyć należy, że zgodnie z § 7 Rozporządzenia Kierownik biura powiatowego Agencji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika wydaje decyzję w sprawie przyznania pomocy w terminie do dnia 15 września 2023r. W niniejszej sprawie decyzja została wydana 5 września 2023r., a więc w w/w terminie. Z opisanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.