III SA/Po 915/17

Dnia 12 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku dotyczącego umorzenia zaległości związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą pojazdu oddala skargę Decyzją z [...] września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), zwanej dalej "O.p.", utrzymało w mocy decyzję Starosty P. z [...] grudnia 2016 r. o odmowie uwzględnienia wniosku R. J. o umorzenie zaległości związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą pojazdu marki [...] o nr rej. [...]. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Decyzją z [...] września 2016 r. Starosta P.: 1. ustalił koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i sprzedażą przedmiotowego pojazdu na kwotę 15 073,80 zł; 2. obciążył nimi R. J. Zobowiązany do zapłaty tych kosztów nie wniósł odwołania od tej decyzji, stąd stała się ona ostateczna 3 listopada 2016 r. Wnioskiem z 20 listopada 2016 r. R. J. zwrócił się o całkowite umorzenie powyższej zaległości. Wskazał, że jest bezrobotnym zarejestrowanym w Urzędzie Pracy w P. bez prawa do zasiłku i odbywał terapię uzależnienia od 20 lipca 2015 r. do 14 czerwca 2016 r. Oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie uzyskuje dochodów, a wśród zobowiązań posiada: kredyty (hipoteczny, konsumpcyjny, odnawialny ROR) i świadczenie w wysokości 5 000 zł na Fundusz Osób Poszkodowanych w Wypadkach. Starosta P. decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówił uwzględnienia wniosku. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji, wskazując, że: 1. organ pominął okoliczność, że pojazd pozostawiono w bezpiecznym miejscu, blisko miejsca zamieszkania strony, a zatem nie było konieczności jego usunięcia, lecz istniała możliwość zabezpieczenia go w inny sposób; 2. wartość pojazdu jest znacząco niższa od kosztów, którymi został obciążony; 3. organ nie ustalił, kto jest właścicielem pojazdu, podczas gdy nabyto go do majątku wspólnego i jego współwłaścicielem pozostaje była żona odwołującego się; 4. nie powinna być wzięta pod uwagę okoliczność, że zatrzymania pojazdu dokonano w związku z prowadzeniem go w stanie nietrzeźwości; 5. ma trudności ze znalezieniem pracy i złą sytuację materialną. Organ odwoławczy w swej decyzji podniósł, że może orzekać jedynie w granicach sprawy, tj. czy zachodziły przesłanki do umorzenia kosztów. Nie jest przedmiotem postępowania decyzja z [...] września 2016 r. o ustaleniu kosztów i obciążeniu nimi strony, gdyż wydano ją w odrębnym postępowaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm.), dalej "Prawo o ruchu drogowym". Od tej decyzji strona nie odwołała się, a zatem stała się ona ostateczna i wykonalna. Okoliczność, że decyzji z [...] września 2016 r. nie doręczono wszystkim właścicielom pojazdu może być podstawą do żądania wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "K.p.a.". Postępowanie w sprawie o udzielenie ulgi wszczynane jest na wniosek podatnika. Organ podatkowy jest nim związany, stąd nie może przyznać ulgi, o którą podatnik się nie ubiega. Spośród katalogu ulg rozważeniu będzie więc podlegać wyłącznie umorzenie zaległości podatkowej w całości (art. 67a § 1 pkt 3 O.p.). Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Powyższy przepis ustanawia różne formy ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Znajduje on zastosowanie również do kosztów usunięcia, przechowania i sprzedaży pojazdu, gdyż stanowią one niepodatkowe należności budżetu jednostki samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 1 O.p. Są to bowiem dochody pobierane przez jednostki samorządowe w rozumieniu art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.), dalej "ustawa o finansach publicznych", a podstawę ku tej kwalifikacji daje art. 130a ust. 6e Prawa o ruchu drogowym. Umorzenie może dotyczyć tylko zaległości podatkowej. W myśl art. 51 § 1 O.p. zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności (z mocy art. 2 § 1 O.p. stosuje się też do niepodatkowych należności budżetów samorządowych). Termin płatności kosztów ustalonych decyzją z [...] września 2016 r. wynosił 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna, a więc upłynął 5 grudnia 2016 r. Należność w dniu orzekania przez organ pierwszej instancji stanowiła zaległość podatkową, a jej umorzenie jest dopuszczalne w świetle O.p. Umorzenie zaległości podatkowej jest uznaniowe. Przesłanki przemawiające za zastosowaniem ulgi są więc poddane swobodnej ocenie organu - nawet po stwierdzeniu ich wystąpienia nie jest on zobowiązany do zastosowania ulgi. Umorzenie zaległości podatkowej ma też charakter nadzwyczajny, bowiem prowadzi do definitywnego zdjęcia z podatnika ciężaru publicznoprawnego, podczas gdy zasadą jest jego powszechne ponoszenie. Pierwszą przesłanką umorzenia jest ważny interes podatnika. Argumenty wskazane przez stronę (bezrobocie, utrzymywanie przez rodziców, obciążenie kredytami i świadczeniem na rzecz Funduszu Poszkodowanych w Wypadkach, leczenie odwykowe) sprowadzają się w istocie do wykazania, że jej sytuacja materialna nie pozwala na spłatę należności w żadnej części. Zasadniczą przyczyną pogorszenia się finansów strony jest brak pracy. Powołane argumenty nie zasługują na uwzględnienie, gdyż strona zakończyła szpitalną terapię odwykową 15 czerwca 2016 r. i obecnie nie przebywa już w zamkniętym ośrodku. Ma jednocześnie 42 lata i wykształcenie wyższe, a nie podała przy tym żadnej konkretnej przyczyny uniemożliwiającej podjęcie pracy zarobkowej, wyrażając jedynie przekonanie, że niemożność znalezienia pracy będzie trwać dalej. Brak pracy jest natomiast stanem tymczasowym dla osoby, która jej aktywnie poszukuje. Podobnie nie mogą skutkować na korzyść strony zaciągnięte kredyty, gdyż finansowanie potrzeb życiowych zadłużeniem musi dokonywać się z racjonalnym założeniem, że dłużnik będzie w stanie je uregulować. Strona zresztą nie wskazuje, aby obciążenie kosztami związanymi z usunięciem pojazdu pogarszało jego wypłacalność wobec prywatnych wierzycieli. Wnioskodawca twierdzi jedynie, że jest prawomocnie skazany i żyje na koszt rodziców, co jednak samo przez się nie rozstrzyga o istnieniu ważnego interesu uzasadniającego umorzenie zaległości. Z jego oświadczeń wynika jedynie, że jest w stanie zapewnić sobie mieszkanie i środki utrzymania z pomocą najbliższej rodziny. Nie wynika z nich natomiast, że utrzymanie obowiązku poniesienia kosztów usunięcia pojazdu nadzwyczajnie pogorszy jego sytuację. Ponadto, jest on właścicielem nieruchomości w Plewiskach objętej wspólnością majątkową małżeńską, zaś w razie podziału majątku małżeńskiego jej część przypadnie stronie na wyłączną własność. Uwolnienie się od zobowiązania podatkowego nie jest prawem podatnika, ale szczególnym aktem, który winien być uzasadniony również okolicznościami powstania zaległości. Źródłem należności jest zawinione zachowanie podatnika, kierującego pojazdem w stanie nietrzeźwości. Po jego zatrzymaniu nie było innej możliwości zabezpieczenia pojazdu, jak usunięcie go z drogi. Oznacza to, że sam podatnik spowodował powstanie przedmiotowych kosztów. Czyn przez niego popełniony wywołał skutki nie tylko w sferze prawa karnego. W przypadku, gdy osoba kieruje, w stanie nietrzeźwości, pojazd podlega administracyjnemu usunięciu z drogi na koszt właściciela, stosownie do art. 130a ust. 2 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym. Celem tego przepisu nie jest dodatkowe ukaranie nietrzeźwego kierującego, ale zapewnienie bezpieczeństwa innych uczestników ruchu drogowego. Organ wziął pod uwagę, że strona domaga się ulgi najdalej idącej, tj. umorzenia zaległości, które w świetle powyższych ustaleń nie przysługuje. Takie żądanie jest nieuzasadnione także z punktu widzenia interesu publicznego. Przez interes publiczny należy rozumieć wartości podzielane przez ogół społeczeństwa lub społeczność lokalną, jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. W interesie wszystkich jest, aby w razie powstania obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnej zobowiązany podjął czynności zmierzające do jej spłaty, choćby częściowej. Odwołujący się wniósł o umorzenie już po miesiącu od doręczenia mu decyzji ustalającej wysokość kosztów. Uwzględnienie wniosku spowodowałoby uzyskanie przez stronę bezpodstawnego wyboru między spłatą zobowiązania a uwolnieniem się od niego. Przyczyną ustalenia kosztów było zaś popełnienie czynu zabronionego przez odwołującego się, z czego nie może on wywodzić korzystnych dla siebie skutków. Godziłoby to też w równość podatników wobec prawa. Pozostałe okoliczności podniesione w odwołaniu są wprost skierowane przeciwko decyzji z [...] września 2016 r. i ustaleniom Starosty P. poczynionym w tamtym postępowaniu, a więc nie mogą odnieść skutku w niniejszej sprawie. Kolegium nie może oceniać, czy dostatecznie wyjaśniono wówczas stan faktyczny sprawy i czy zasadnie nałożono na stronę obowiązek poniesienia kosztów usunięcia pojazdu. R. J. wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego zarzucając, że: 1. pojazd niezasadnie usunięto z drogi, 2. poinformowano go o miejscu przechowywania pojazdu dopiero 3 miesiące po jego usunięciu, 3. uzgadniano czynności z jego byłą żoną, z którą jest w konflikcie, 4. jego stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, a ponadto ostatnio złamał obojczyk i czeka na operację, 5. organ pierwszej instancji niezasadnie skupił się na okoliczności prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu, pomijając inne okoliczności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dodatkowym piśmie procesowym (k. 52-54) pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 7 i 77 K.p.a. oraz art. 67a § 1 O.p., gdyż w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 stycznia 2017 r. na okoliczność pobierania renty, jako że skarżący od czerwca 2016 r. jest niezdolny do pracy i niezdolność ta trwa nadal (załączono orzeczenia lekarza orzecznika ZUS i decyzję o ustaleniu z tego tytułu prawa do renty do 30 września 2018 r.). Organ odwoławczy nie uwzględnił więc stanu faktycznego istniejącego w dniu orzekania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podziela w całości stanowisko organu. W związku z obszernym jego omówieniem, jego powtarzanie byłoby zbędne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, co następuje. Pierwsze trzy zarzuty skargi (niezasadne usunięcie pojazdu z drogi, poinformowanie skarżącego o miejscu jego przechowywania dopiero 3 miesiące po jego usunięciu oraz uzgadnianie czynności z jego byłą żoną, z którą jest w konflikcie) nie dotyczą zaskarżonej decyzji i postępowania, w którego toku ją wydano, ale postępowania zakończonego decyzją z [...] września 2016 r. o ustaleniu kosztów usunięcia pojazdu. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Poza nią znajduje się więc kontrolowanie zgodności z prawem decyzji o ustaleniu kosztów usunięcia pojazdu. Postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości nie jest bowiem kontynuacją postępowania w przedmiocie ustalenia kosztów, gdyż inne są jego cele i przesłanki rozstrzygnięć. Ustalenia dotyczące wysokości kosztów nie można kwestionować i weryfikować w toku postępowania o umorzenie zaległości. Zasadnie więc organ odwoławczy podniósł, że powyższe kwestie nie są przedmiotem postępowania w sprawie umorzenia zaległości wynikającej z nieuiszczenia kosztów ustalonych w innym, odrębnym postępowaniu. Prawidłowo organ odwoławczy wskazał też, że kwestia ewentualnego niedoręczenia decyzji o ustaleniu kosztów postępowania współwłaścicielowi pojazdu może być podstawą do żądania wznowienia postępowania administracyjnego. Odnosząc się z kolei do zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji należy najpierw podnieść, że środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw (art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych). Przepisy ustawy o finansach publicznych nie określają przesłanek warunkujących dopuszczalność stosowania ulg w odniesieniu do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, lecz zawierają odesłanie zawarte w art. 67, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych stosuje się przepisy K.p.a. i odpowiednio przepisy działu III O.p. Organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe (art. 67a § 1 pkt 3 O.p.). Decyzja ta ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych są oparte na przepisie zawierającym terminy niedookreślone - "ważny interes podatnika" i "interes publiczny". W związku z tym organy mają szeroką swobodę podejmowania rozstrzygnięć. Ze względu na konstrukcję art. 67a § 1 pkt 3 O.p. użyte w nim zwroty "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" odnoszą się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia zaległości. Organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu zarówno do wykładni tych pojęć, jak i do oceny sytuacji faktycznej. Jeżeli stwierdzi wystąpienie przypadków mieszczących się w hipotezie normy, będzie mógł zastosować uznanie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom, w ogóle nie będzie możliwe zastosowanie przez niego uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku nie będzie on miał możliwości wyboru, tylko decyzja będzie miała charakter związany. Innymi słowy, w sytuacji kiedy organ stwierdzi, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w powyższym przepisie, tj. brak "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", w ogóle nie może mieć on zastosowania. Dopiero stwierdzenie przez organ jednej z tych przesłanek lub obu łącznie powoduje konieczność rozważenia, czy zaległość może być umorzona. Decyzje wydane w tym trybie nie mogą być jednak dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 K.p.a. Zaskarżona decyzja spełnia te wymogi. Organ zasadnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia zaległości i dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnośnie przesłanki "ważnego interesu podatnika" należy wskazać, że argumenty strony przedstawiane w toku postępowania administracyjnego ograniczyły się do podnoszenia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z bezrobocia, obciążenia kredytami i świadczeniem na fundusz wypadkowy, a także leczenia odwykowego do 15 czerwca 2016 r. W wypadku decyzji odmownej organ może sięgać do argumentów związanych z genezą zadłużenia. Nie jest sprzeczna ani z istotą uznania administracyjnego, ani z konstrukcją art. 67a § 1 pkt 3 O.p. decyzja odwołująca się w uzasadnieniu do faktu spowodowania powstania na skutek lekkomyślności czy zaniedbań strony sytuacji, w której zapłata należności jest utrudniona. Organ może uzasadniać decyzję używając dowolnej argumentacji, byle była ona logiczna, powiązana z realiami sprawy i nie naruszała konstytucyjnie chronionego systemu wartości. Niewątpliwie kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości stanowi taką okoliczność. Podobnie nie mogą skutkować na korzyść strony zaciągnięte kredyty, gdyż finansowanie potrzeb życiowych zadłużeniem musi dokonywać się z racjonalnym założeniem, że dłużnik będzie w stanie je uregulować. Co istotne, ani w postępowaniu administracyjnym ani nawet w skardze nie podniesiono, że skarżący jest czasowo niezdolny do pracy. Na okoliczność tą wskazano dopiero w dodatkowym piśmie procesowym w toku postępowania sądowego. Z tej przyczyny organ nie miał możliwości uwzględnienia tej okoliczności badając przesłanki umorzenia zaległości. Składając bowiem wniosek o umorzenie zaległości, podatnik powinien go uzasadnić. W jego interesie leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach. Jeżeli więc strona powołuje się na przesłankę ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, musi wykazać, na czym one w konkretnym przypadku polegają. Ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca powinien także spoczywać na samym zainteresowanym. Wnioskodawca bowiem, wskazując na przeszkody w zakresie możliwości uiszczenia zaległości, najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami mogącymi potwierdzić określone fakty. Również ze względów fiskalnych (ponoszonych kosztów przez administrację) nie ma powodów, aby ciężar udowodnienia, tzn. potwierdzenia czy zaprzeczenia sytuacji opisanej przez wnioskodawcę, musiał obciążać wyłącznie organy. Brak informacji o czasowej niezdolności skarżącego do pracy nie stanowił więc braku formalnego wniosku mogącym być uzupełnionym przez wezwanie go do jego uzupełnienia. Nie ma więc wpływu na wynik sprawy zarzut, że w takiej sytuacji organ odwoławczy nie uwzględnił stanu faktycznego istniejącego w dniu orzekania. Organ wskazał też argumenty wskazujące na brak przesłanki "interesu publicznego". Przez interes publiczny należy rozumieć wartości podzielane przez ogół społeczeństwa lub społeczność lokalną, jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Interes ten co do zasady nie wskazuje na to, aby w przypadku popełnienia czynu zabronionego uzasadnione było udzielanie ulgi w spłacie zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia takiego czynu, zwłaszcza, że chodzi o ulgę najdalej idącą (umorzenie w całości zaległości). Organ nie naruszył zatem art. 7 i 77 K.p.a. ani art. 67a § 1 O.p. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.