III SA/Po 92/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r., Nr [...] w przedmiocie wydania zezwolenia na umieszczenie reklamy w pasie drogowym i określenie wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Skarżący skorzystał z prawa do wniesienia zażalenia i wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami. Dochód rodziny określił na kwotę [...] zł netto miesięcznie (przychód z działalności gospodarczej skarżącego - [...] zł, przychód z gospodarstwa rolnego żony - [...] zł). Wyjaśnił, że nie potrafi udokumentować kosztów utrzymania koniecznego rodziny i oświadczył, że przypadające na niego koszty utrzymania córki to około [...] zł. Orzeczeniem sądowym zobowiązany jest do świadczenia alimentacyjnego na drugą córkę ([...] zł miesięcznie). Wydatki na siebie związane z zakupem żywności, środków czystości oraz ponoszeniem kosztów transportu określił na kwotę [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił przy tym, że nie posiada żadnej nieruchomości i nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania, w tym z tytułu zużycia energii elektrycznej, czy wody. Wskazał, że nieruchomość pod adresem ul. [...] w [...] jest własnością trzynastoletniej córki skarżącego i jego rodziców. Przeciwko wnioskodawcy toczą się sądowe i administracyjne postępowania egzekucyjne. Kwota egzekwowanych należności, według oświadczenia skarżącego, to około [...] zł. Od stycznia 2018 roku egzekucja jest bezskuteczna. Wnioskodawca nie korzysta z posiadanych rachunków bankowych. Na jednym z rachunków bankowych, od grudnia 2017 roku, brak jest obrotów i widnieje saldo ujemne ([...] zł). Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał m.in., że Skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego w zakresie udokumentowania sytuacji majątkowej żony wnioskodawcy (przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, udokumentowanie wysokości dochodów, wykazanie posiadanego majątku i jego szacunkowej wartości). Od wykonania tego obowiązku nie zwalnia skarżącego przedłożenie dokumentu umowy ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący winien udokumentować okoliczności przekazania lokalu, w którym zamieszkuje, na rzecz członków najbliższej rodziny, a także wykazać czy i jakie prawo przysługuje wnioskodawcy lub jego żonie do przebywania/zamieszkiwania na nieruchomości pod tym adresem. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu stwierdził, że majątek żony jest majątkiem odrębnym, a jedynym wspólnym kosztem jest partycypacja w utrzymaniu córki. Skarżący nie ponosi kosztów oświetlenia ani wody w żadnym zakresie. W ocenie Skarżącego referendarz pominął analizę danych finansowych z lat 2016-2017 wskazujące na stratę [...] zł i średniomiesięczną stratę w wysokości [...] zł. Skarżący podkreślił, że nie zamieszkuje w lokalu darowanym córce przy ul. [...], jest to jedynie adres korespondencyjny, a gdyby był adres zamieszkania – byłoby to wskazane w piśmie uzupełniającym wniosek. Ponadto podany w uzupełnieniu wniosku przychód faktycznie wynosił [...] zł, ale referendarz pominął koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł. W zestawieniu średniomiesięcznym prawdziwy dochód wynosi [...] zł, z czego [...] zł przeznaczone jest na spłatę zobowiązań wynikających ze straty z lat 2016-2017. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe oznacza, że strona ubiegająca się o tzw. prawo ubogich powinna wykazać, że pomimo ograniczenia wydatków do granic zabezpieczenia kosztów koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe. Dopiero wykazanie takich okoliczności uzasadnia stanowisko, że koszty sądowe ograniczają realizację konstytucyjnego prawa do sądu. W niniejszej sprawie referendarz wskazał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie majątkowe skarżącego jest niepełne, pomimo wyczerpania trybu z art. 255 P.p.s.a. Skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego w zakresie udokumentowania sytuacji majątkowej żony wnioskodawcy (przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, udokumentowanie wysokości dochodów, wykazanie posiadanego majątku i jego szacunkowej wartości). Od wykonania tego obowiązku nie zwalnia skarżącego przedłożenie dokumentu umowy ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Zasadnie referendarz stwierdził, że pomimo ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie niezbędnym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne. Nadto, analiza wpisów dokonanych w księdze wieczystej dla nieruchomości wskazanej jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy ujawnia, że podstawą nabycia prawa własności do tego mieszkania przez trzynastoletnią córkę skarżącego i jego rodziców jest umowa darowizny z sierpnia 2007 roku. Ustanowienie odrębnej własności tego lokalu i jego sprzedaż miała miejsce w 1999 roku. Tymczasem skarżący pozostaje w związku małżeńskim od 2000 roku, a rozdzielność majątkowa między małżonkami została ustanowiona w 2005 roku. W tej sytuacji skarżący winien udokumentować okoliczności przekazania lokalu, w którym zamieszkuje, na rzecz członków najbliższej rodziny, a także wykazać czy i jakie prawo przysługuje wnioskodawcy lub jego żonie do przebywania/zamieszkiwania na nieruchomości pod tym adresem. Marginalnie Sąd zauważa, że tezie sprzeciwu, że Skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, przeczy zarówno analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 44 akt sądowych), jak i innych pism Skarżącego, w których wskazuje wyraźnie, że "zamieszkuje sam w swoim mieszkaniu przy ul. [...] w [...]" (m.in. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi – k. 15 akt sądowych). Skoro strona uchyla się od przedstawienia dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy skutkuje uznaniem, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części, czy też ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ustalenie rzeczywistych zdolności płatniczych wnioskodawcy jest niemożliwe, gdy oświadczenie majątkowe jest niepełne. Podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być jedynie pełne i rzetelne oświadczenie majątkowe. Ponadto referendarz prawidłowo stwierdził, że przychód wnioskodawcy z prowadzenia działalności gospodarczej, według treści przedłożonych zeznań podatkowych, w latach 2016 – 2017 wyniósł łącznie [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł). Na koszty prowadzenia tej działalności wnioskodawca wydatkował w tym okresie łącznie kwotę [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł). Podstawa opodatkowania podatkiem VAT z tytułu usług wykonywanych przez wnioskodawcę na terytorium kraju, opodatkowanych według stawki 22% i 23%, w pierwszym kwartale 2018 roku wyniosła [...] zł (średniomiesięcznie [...] zł). Wskazane wartości określają, wolne od egzekucji, pozostające w dyspozycji wnioskodawcy, środki finansowe uzyskiwane i wydatkowane tylko w ramach prowadzenie działalności gospodarczej. Środki zaangażowane w prowadzenie działalności gospodarczej mogą zostać uszczuplone na finansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W tym zakresie należy podkreślić, że wbrew zarzutom sprzeciwu, referendarz wyliczył przychód oraz wskazał podstawę opodatkowania podatkiem VAT, a nie dochód, o którym wspomina Skarżący. Niezależnie od powyższego należy również wskazać, że nawet gdyby uznać wyliczenia referendarza za błędne – sam Skarżący w sprzeciwie stwierdził, że dochód wynosi [...] zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał natomiast, że posiadane zasoby na dzień złożenia wniosku to [...] zł. Tym samym zasadnie referendarz stwierdził, że porównanie wysokości deklarowanych koszów utrzymania wnioskodawcy z osiąganymi przychodami i wydatkami na prowadzenie działalności gospodarczej, w kontekście braku wykazania sytuacji majątkowej żony wnioskodawcy, nie uzasadnia stanowiska, że obowiązek uiszczenie wpisu od zażalenia w kwocie [...] zł spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego skarżącego, czy też dla członków jego rodziny. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia