III SA/Po 921/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Barbara Koś ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska- Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 06 października 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 16 lipca 2009r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/B. Koś /-/T.M. Geremek /-/M. Lorych – Olszanowska Decyzją z dnia 16 lipca 2009 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 z późn. zm.) w zw. z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił Z. C. przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2008. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 4 lipca 2008 r. Z. C. złożył wniosek o płatności ONW w przypadku przeniesienia posiadania wszystkich działek rolnych lub ich części położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania dotyczący pomocy finansowej, o którą ubiegał się jego ojciec A. C. we wniosku z dnia 15 maja 2008 r. Do wniosku Z. C. dołączył umowę dzierżawy z dnia 7 grudnia 2003 r. zawartą pomiędzy I. K. a A. C. dotyczącą działki ewidencyjnej nr [...] położonej we miejscowości O. oraz umowę dzierżawy powyższej działki zawartą w dniu 9 czerwca 2008 r. pomiędzy I. K. a przejmującym działki Z. C. W dniu 22 lipca 2008 r. A. C. złożył oświadczenie, że dzierżawił działkę nr [...] położoną w G. od syna Z. C. na podstawie ustnej umowy, a w dniu 09.06.2008 r. przekazał gospodarstwo w ramach renty strukturalnej i w tym samym dniu oddał dzierżawioną działkę właścicielowi. Organ stwierdził, że działki ewidencyjne nr nr [...] oraz [...] nie zostały przeniesione przez A. C. na Z. C. w wyniku zawarcia jakiejkolwiek umowy, ponieważ Z. C. stał się posiadaczem działki ewidencyjnej nr [...] w wyniku umowy zawartej w dniu 9 czerwca 2008 r. z I. K., natomiast posiadaczem działki nr [...] w wyniku zwrotu tej działki przez dzierżawcę właścicielowi. W konsekwencji zdaniem organu nie został spełniony warunek przyznania płatności ONW w przypadku przeniesienia posiadania działek rolnych określony w § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. C. podniósł, że w przypadku działki nr [...] w związku z przejściem jego ojca A. C. na rentę strukturalną zmieniła się strona umowy dzierżawy z dnia 7 grudnia 2003 r. zawartej z I. K. polegająca na tym, że skarżący wstąpił w miejsce ojca, wyjaśniając jednocześnie, że umowa dzierżawy z dnia 9 czerwca 2008 r. jest w istocie aneksem do umowy dzierżawy z dnia 7 grudnia 2003 r. Natomiast działka nr [...] użytkowana przez A. C. została skarżącemu przekazana przez A. C. po jego przejściu na rentę strukturalną. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z dnia 6 października 2009 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wskazał, że w świetle § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. płatność przysługuje przejmującemu, jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania wszystkich położonych na obszarach ONW działek rolnych lub ich części zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rzecz innego podmiotu, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy. Przez umowę należy przy tym rozumieć każdą umowę zawartą pomiędzy przekazującym a przejmującym, w wyniku której nastąpiło przekazanie gospodarstwa rolnego, w tym m. in. umowę sprzedaży, darowizny, dzierżawy, poddzierżawy, umowę nienazwaną itd., potwierdzającą przekazanie gospodarstwa. Warunek ten nie został zdaniem organu II instancji spełniony w niniejszej sprawie, gdyż działki ewidencyjne nr nr [...] oraz [...] nie zostały przeniesione przez A. C. na Z. C. w wyniku zawarcia jakiejkolwiek umowy. W przypadku działki nr [...] Z. C. stał się jej posiadaczem w wyniku umowy zawartej w dniu 9 czerwca 2008 r. z I. K., w związku czym nie przejął jej w posiadanie od A. C., lecz od I. K., o czym świadczy zarówno umowa dzierżawy nieruchomości, jak również aneks do umowy z dnia 6 czerwca 2008 r. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał za bezpodstawne twierdzenie skarżącego, że w związku z przejściem jego ojca A. C. na rentą strukturalną zmieniła się strona umowy dzierżawy w ten sposób, że wstąpił on na miejsce ojca. Natomiast w przypadku działki nr [...] przeniesienie posiadania nastąpiło w wyniku zwrotu tej działki przez dzierżawcę – A. C., właścicielowi – Z. C., co ma potwierdzać protokół przekazania gruntów w użytkowanie, który dołączono do odwołania z dnia 30 lipca 2009 r. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że w dniu 22 lipca 2008 r. A. C. złożył oświadczenie, w którym wskazał, iż przedmiotową działkę nr [...] dzierżawił na podstawie ustnej umowy oraz że zwrócił ją właścicielowi – Z. C. w dniu 6 czerwca 2008 r. W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że oświadczenie A. C. z dnia 22 lipca 2008 r. stoi w sprzeczności z protokołem przekazania gruntów w użytkowanie z dnia 9 września 2003 r. oraz z dnia 9 czerwca 2008 r. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, iż zwrot dzierżawionych gruntów ich właścicielowi nie jest przeniesieniem posiadania, jako że właściciel jest posiadaczem zawsze, nawet po oddaniu gruntów w dzierżawę. Natomiast przeniesienie posiadania powinno nastąpić w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, zaś zwrot dzierżawionych gruntów nie następuje "w wyniku umowy", lecz następuje wprost na podstawie przepisów prawa (zwłaszcza art. 705 kodeksu cywilnego). W skardze na powyższą decyzję Z. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. poprzez jego błędną wykładnię. Skarżący podniósł, że w ww. rozporządzeniu jest mowa o przeniesieniu posiadania, a nie własności. Przyznał, że co do zasady nie jest możliwe przeniesienie posiadania zależnego na właściciela, jednak w tej konkretnej sytuacji zwrot działki nr [...] skarżącemu jako właścicielowi należy potraktować jako przeniesienie posiadania, gdyż w przeciwnym razie zostałby pozbawiony możliwości uzyskania płatności. W odniesieniu do działki nr [...] skarżący wyjaśnił, że przedłożona umowa dzierżawy pomiędzy I. K. a skarżącym jest w istocie aneksem do umowy dzierżawy pomiędzy I. K. a A. C. i stanowi wyrażenie zgody przez właściciela I. K. na przeniesienia posiadania tej działki z A. C. na Z. C. Ponadto skarżący stwierdził, że do przeniesienia posiadania tej działki przez A. C. na skarżącego doszło w wyniku umowy dożywocia przenoszącej własność gospodarstwa rolnego, a więc również posiadania zależnego działki nr [...], ponieważ grunty dzierżawione stanowią część składową gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona. Skarżący złożył w dniu 4 lipca 2008 r. wniosek o płatność ONW na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448), zwanego dalej rozporządzeniem z 11 kwietnia 2007 r., w związku z przeniesieniem na jego rzecz posiadania położonych na obszarach ONW działek rolnych zadeklarowanych uprzednio we wniosku z dnia 15.05.2008 r., złożonym przez jego ojca, A. C., ubiegającego się o przyznanie renty strukturalnej. Organy administracji odmówiły przyznania pomocy, uznając, że nie został spełniony określony w § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. warunek przekazania wszystkich działek rolnych. Podstawą faktyczną odmowy przyznania skarżącemu płatności ONW na rok 2008 było ustalenie, że nie nastąpiło przeniesienie posiadania na wnioskodawcę dwóch działek ewidencyjnych: nr [...] i nr [...] położonych na obszarach ONW, zadeklarowanych do płatności we wniosku przekazującego z dnia 15.05.2008 r. łącznie z innymi działkami. Powyższego stanowiska nie można zaaprobować. Organy orzekające w sprawie dokonując wykładni przepisu § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r., pominęły całkowicie tę część przepisu, która stanowi o możliwości ubiegania się o płatności ONW przez następcę, w przypadku przeniesienia na niego posiadania części działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności. Przepis ten bowiem jednoznacznie stanowi, że jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania wszystkich położonych na obszarach ONW działek rolnych lub ich części zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rzecz innego podmiotu, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi, o ile spełnia dalsze wynikające z tego przepisu warunki. Rozporządzenie z dnia 11 kwietnia 2007 r. zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 29 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz.427) obowiązującej w okresie budżetowym 2007 – 2013. W art. 25 i 26 tej ustawy przewidziano możliwość wstąpienia nowych podmiotów do toczącego się postępowania w miejsce dotychczasowych, bądź uzyskanie świadczeń przez nowy podmiot już po przyznaniu pomocy poprzednikowi między innymi w razie zbycia całości lub części gospodarstwa rolnego, całości lub części przedsiębiorstwa beneficjenta. Podkreślić należy, że zakres przedmiotowy ustawy obejmuje dwadzieścia trzy rodzaje działań pomocowych i na jej podstawie wydano kilkanaście rozporządzeń wykonawczych Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w których respektowane są postanowienia art. 25 i 26 ustawy. Również wspólnotowe przepisy prawne, określające zasady przyznawania płatności i pomocy uwzględniają możliwość zmian podmiotowych po stronie posiadacza gospodarstwa rolnego. I tak zgodnie z przepisem art. 44 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przejęte, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie. W świetle przywołanych wyżej regulacji należało uznać, że już przeniesienie posiadania części zadeklarowanych we wniosku działek rolnych uprawnia podmiot przejmujący do ubiegania się o płatność ONW po poprzedniku o ile spełnione zostaną pozostałe przesłanki określone odpowiednimi przepisami. Odnośnie poczynionych przez organy ustaleń dotyczących przeniesienia posiadania Sąd wskazuje, że powołany wyżej przepis § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. posługuje się wyrażeniem przeniesienia posiadania działek rolnych w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy. Interpretując to wyrażenie należy mieć na uwadze w pierwszej kolejności, że tytułem uprawniającym do uzyskania pomocy ONW jest posiadanie przez rolnika działek rolnych położonych na obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza, co wprost wynika z § 2 rozporządzenia. O prawie do płatności przesądza zatem posiadanie, nie zaś tytuł własności. Według przepisu art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z który łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie oznacza więc fizyczne władztwo nad rzeczą, któremu towarzyszy element psychiczny – zamiar władania rzeczą dla siebie. Uwzględniając możliwość zmian po stronie posiadacza działek rolnych, przepis § 6 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. wymaga aby nastąpiło przeniesienie faktycznego władztwa nad działkami w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy. Organy obu instancji ustalając, że nie doszło do zawarcia jakiejkolwiek umowy pomiędzy A. C. a Z. C. co do działek nr nr [...] i [...] nie przeanalizowały dostatecznie kwestii ich przekazania w drodze "innej umowy", także nienazwanej. W rozpoznawanej sprawie zachodziła szczególna sytuacja w odniesieniu do ww działek. Obie działki były objęte wnioskami A. C. z roku 2007 i 2008 (dowód: wnioski z dnia 7 maja 2007 r. i z dnia 15 maja 2008 r. nadesłane przy piśmie procesowym z dnia 23 lutego 2010 r. i dołączone do akt administracyjnych). Ojciec skarżącego był posiadaczem tych działek rolnych, chociaż nie był ich właścicielem, nie mógł więc ich przekazać synowi (skarżącemu) w umowie o dożywocie z dnia 9 czerwca 2008 r. Umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego była jednym z warunków jakie musiał spełnić A. C. ubiegając się o rentę strukturalną, zgodnie z § 4 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Z materiału sprawy wynika, że skarżący przejął do użytkowania obie działki bezpośrednio od swojego ojca, A. C., z tym, że działkę nr [...] przejął fizycznie od ojca, który ją użytkował od 2003 r. jako posiadacz zależny, co wynika z oświadczenia A. C. z dnia 22.07.2008 r. i z protokołu przekazania gruntu w użytkowanie z dnia 9 czerwca 2008 r. (por. akta administracyjne). W dokumentach tych nie ma sprzeczności, na którą wskazuje zaskarżona decyzja, bowiem oba potwierdzają stanowisko skarżącego zawarte już w odwołaniu co do tego, że w dniu 9 czerwca 2008 r. ojciec zwrócił mu działkę nr [...]. Okoliczność, iż przejmujący był już właścicielem działki w chwili przejęcia, czyli jej posiadaczem samoistnym jest bez znaczenia o tyle, że władztwo nad rzeczą posiadacza samoistnego i posiadacza zależnego ma różną treść, a przepis art. 18 ust. 1 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków EFR na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich stanowi, że w przypadku, gdy działka rolna jest przedmiotem posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu. Zwrot działki właścicielowi przez posiadacza zależnego w wyniku wzajemnego porozumienia stron należy uznać za rodzaj "innej umowy", wskazanej w § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. Działkę nr [...] również przekazał skarżącemu bezpośrednio ojciec, jako osoba użytkująca dotychczas tę działkę na podstawie zawartej na pięć lat umowy dzierżawy z I. K. z dnia 7 grudnia 2003 r. Formalną umowę dzierżawy Z. C. zawarł z I. K. w dniu 9 czerwca 2008 r. (oba dokumenty w aktach administracyjnych). Należało uznać w takich okolicznościach, że nastąpiło trójstronne porozumienie co do faktycznego przekazania przedmiotu dzierżawy Z. C. i doszło do wcześniejszego rozwiązania umowy dzierżawy z A. C. Również to porozumienie należy zakwalifikować jako "inną umowę" w rozumieniu § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. Reasumując należało stwierdzić, że skoro Z. C. przejął we faktyczne władanie obie działki bezpośrednio po A. C. w wyniku zdarzeń opisanych wyżej, to organy administracji winny były uwzględnić tę okoliczność jako spełnienie, wynikającego z § 6 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. warunku przeniesienia w wyniku umowy posiadania także tych dwóch spornych działek. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią stanowisko Sądu i ocenią spełnienie przez wnioskodawcę pozostałych warunków koniecznych do przejęcia płatności ONW po A. C. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/B. Koś /-/T. M. Geremek /-/M. Lorych – Olszanowska