III SA/Po 924/11

Dnia 18 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi K. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 5 września 2008 roku K. E. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Z wniosku wynikało, iż w/w jest spadkobierczynią zmarłego w dniu 3 września 2007 roku W. E. W toku postępowania ustalono, iż W. E. prowadził działalność gospodarczą w zakresie "Transport Krajowy Towarowy" w okresie od 10 września 1990 do 3 lutego 2003r. Z racji prowadzonej działalności w/w zalegał ze składkami na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2001 do lipca 2001, grudzień 2001, od września 2001 do stycznia 2003 w łącznej kwocie 1.146,16 plus koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i należne odsetki, za ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2001 r. do grudnia 2001 r., od września 2002 r. do stycznia 2003 r. w kwocie 1.029,92 plus koszty upomnienia i należne odsetki , od marca 2001 r. do kwietnia 2001 r., od lipca 2001 r. do grudnia 2001 r., od grudnia 2002 r. do stycznia 2003 r. w kwocie 289,24 plus koszty upomnienia i należne odsetki. W dacie składania wniosku K. E. była osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, była studentką Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Historyczny kierunek etnologia. Jedynym dochodem zobowiązanej do dnia 30 września 2009 roku była renta rodzinna po zmarłym ojcu w kwocie 800,62 zł netto, wypłacana do 30 września 2009 roku. Ponosiła koszty związane z ubezpieczeniem w [...] w kwocie 136,77 miesięcznie, koszty dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca nauki oraz wydatki związane z leczeniem w Poradni Dermatologicznej, nie posiadała nieruchomości i majątku ruchomego, posiadała zobowiązanie w wysokości 30.000 w [...] z racji zaciągniętego kredytu hipotecznego. Ustalono także, iż na podstawie decyzji z dnia 7 lutego 2008 roku otrzymała jednorazowe odszkodowanie z tytułu śmiertelnego wypadku przy pracy jej ojca. Z tych pieniędzy część przeznaczyła na koszty pomnika dla zmarłego ojca oraz resztę ulokowała na książeczce oszczędnościowej na opłacenie kosztów dwuletniego jeszcze pobytu w [...]. W dacie orzekania przez organ I instancji ustalono, iż K. E. utraciła prawo do renty z dniem 1 października 2009 roku, natomiast podjęła pracę w firmie [...] z wynagrodzeniem 1.789,94 zł brutto miesięcznie. Od dnia 1 lutego 2010 r. zgłoszona została jako student do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 514,70 zł. Organ uznał, iż nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem wnioskodawczyni nie prowadziła działalności gospodarczej, nie toczyło się wobec niej postępowanie egzekucyjne, nie posiadała żadnego majątku. Uznano także w uzasadnieniu decyzji, iż brak jest przesłanek do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust.3a ustawy. W tym zakresie przyjęto, iż K. E. jest osobą samotną, prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe, której dochodem jest wynagrodzenie za pracę z tytułu zatrudnienia, ponadto wnioskodawczyni otrzymała jednorazowe odszkodowanie w kwocie 26.630,00zł. Tym samym organ stwierdził, iż nie wykazała ona, że istnieje zagrożenie dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż posiadała środki na pokrycie w całości zobowiązań wobec ZUS, ponadto istnieją realne szanse na spłatę zadłużenia w dłuższym okresie . K. E. w dniu 20 marca 2011 roku złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy; we wniosku zaznaczyła, iż obecnie nie pracuje, zatrudniona była jedynie od 1 października do 31 grudnia 2010 roku. Od 1 stycznia 2011 roku wróciła do domu rodzinnego i zamieszkała z mamą, gdyż była ona po kolejnej chemioterapii i potrzebowała pomocy. Na zajęcia na uczelnię dojeżdża każdorazowo do [...], a następnie wraca do domu. W uzupełnieniu wniosku nadesłała informację o zatrudnieniu w styczniu 2011 roku na jeden miesiąc na umowę zlecenia. Koszty, które ponosi matka w związku z chorobą to nie tylko koszty leczenia choroby nowotworowej, ale także choroby serca. W dniu 11 sierpnia 2011 roku K. E. zapoznając się z materiałami sprawy przedłożyła aktualną dokumentację lekarską dot. G. E. W dniu [...] września 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] decyzją o nr [...] utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych kosztów egzekucyjnych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ przyjął, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zaistniały również przesłanki umorzenia pomimo wystąpienia całkowitej nieściągalności, określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ II instancji oceniając zebrany materiał dowodowy przyjął wprawdzie, iż skarżąca nie posiada zatrudnienia i nie osiąga dochodów, niemniej nie wykazała zaległości w opłacaniu rachunków ani nie przedłożyła zaświadczeń potwierdzających trudną sytuację finansową np. zaświadczeń o korzystaniu z pomocy społecznej. Podkreślono w uzasadnieniu, iż organ podejmując rozstrzygnięcie uwzględnił i wyważył nie tylko słuszny interes zobowiązanego, ale także interes społeczny, czyli interes innych ubezpieczonych, którzy składki płacą regularnie i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek. Zdaniem organu II instancji ustosunkowano się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę, a we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona nie powołała innych okoliczności niż wyżej poruszone, a związanych z jej trudną sytuacją finansową i zdrowotną. K. E. skorzystała z prawa wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniosła, iż nadal nie pracuje i nie jest w stanie spłacić zaległości. Ponadto ukończyła już studia, lecz z uwagi na stan zdrowia matki nie podjęła pracy; przyznano jej także świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520zł miesięcznie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta – jeżeli ustawy nie stanowią inaczej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2). Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (art.145 § 1 lit b cyt. ustawy), a także przy którego wydaniu nastąpiło naruszenie innych przepisów postępowania, o ile mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 §1 p.p.s.a). Uwzględniając powyższe kryteria oceny legalności, nie można utrzymać w obrocie prawnym zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art. 83 ust.4 ustawy z dnia 13 .października 1998 r. –O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r, Nr 11 poz.74 ze zm.) , zwaną dalej u.s.u.s od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przysługuje zainteresowanemu prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji , określone ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (zwanym dalej Kpa). Tym samym zasada dwuinstancyjności z art.15 Kpa znajduje zastosowanie w tej kategorii spraw. Oznacza ona dwukrotne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie tej samej sprawy, a rozstrzygnięcia poprzedzone być muszą stosownym postępowaniem wyjaśniającym, co winno znaleźć odzwierciedlenia w uzasadnieniach tych decyzji. Z chwilą więc zainicjowania postępowania drugoinstancyjnego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, powstaje obowiązek traktowania tego postępowania jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. W niniejszym postępowaniu wniosek K. E. organ pozostawił bez przeanalizowania wszelkich zawartych w nim argumentów, bez jego powtórnej oceny. Skarżąca składając ten wniosek oraz pismo uzupełniające wyraźnie zaznaczyła, iż z uwagi na powtórną chemioterapię matki zmuszona była wrócić do domu, przerwać pracę, aby zająć się matką, a na studia dojeżdża każdorazowo z domu do [...]. Pomiędzy złożonym wnioskiem a zapoznaniem z aktami minęły kolejne miesiące i K. E. załączyła do protokołu zapoznania z aktami dokumentację lekarską, z której wynika, iż u G. E. nastąpił nawrót choroby. W dacie wydania decyzji drugoinstancyjnej zaistniały więc zasadniczo różne okoliczności niż będące przedmiotem rozpoznania przez organ I instancji. Organ jedynie z faktu, iż Skarżąca dojeżdża do [...] i w tym czasie zostawia matkę wysnuł wniosek, iż nie wymaga ona opieki. Organ nie odniósł się w żaden sposób do faktu, iż nastąpił nawrót choroby, nie wyjaśnił, dlaczego orzeczenie o niepełnosprawności, z którego jednoznacznie wynika, konieczność sprawowania nad nią stałej lub długotrwałej opieki pozostawia bez uwzględnienia, a nawet uznaje, iż pomimo takiego orzeczenia i przy uwzględnieniu stanu zdrowia jej matki K. E. może kontynuować pracę. Nie powiązał nawrotu choroby z koniecznością wzmożonej opieki nad chorą. Tym samym za dowolne należy uznać twierdzenie organu, iż fakt łączenia opieki z nauką jest wyłączną przesłanką do uznania, iż miała w tym okresie możliwość uzyskania dochodu, zwłaszcza iż w dacie wydania decyzji przez organ II instancji fakt dojazdu na studia był już nieaktualny. Nie wyjaśnienie tych kwestii, nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie w konsekwencji prowadzi do uznania zarzutów skargi, iż pomimo ukończenia studiów K. E. nie mogła podjąć pracy, a nawet uzyskała świadczenie pielęgnacyjne dla osoby z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką. Gdyby organ właściwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające wszystkie te okoliczności byłyby mu znane i podlegałyby właściwemu rozpoznaniu przed wydaniem decyzji. Organ rozpoznający sprawę w sposób niedostateczny rozstrzygnął czy konieczność sprawowania opieki nad chorą matką faktycznie pozbawia K. E. możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. To na organie ciąży obowiązek podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a więc zebrania całości materiału dowodowego dla prawidłowej oceny sytuacji majątkowej i osobistej. Fakt udzielania pomocy matce, przy braku pomocy innych osób to nie tylko moralny i etyczny obowiązek wobec rodziny, ale w tej konkretnej sprawie winien być przedmiotem rozważenia z uwagi na niewątpliwy wpływ na sytuację zobowiązanej. Zwłaszcza, iż strona aktywnie uczestniczyła w postępowaniu i na bieżąco informowała organ o zmianie swojej sytuacji osobistej. W zakresie przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej organ uznał, iż aktualnie wnioskodawczyni nie pracuje, tym samym nie osiąga już żadnych dochodów. Jednak obecnie zamieszkuje ona z matką, która pobiera rentę w kwocie 1941,32 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00zł. Uwzględniając więc wydatki G. E. ostatecznie uznał, iż jej potrzeby życiowe są zaspokajane, jednakże nie odniesiono się w żaden sposób do potrzeb życiowych K. E., chociaż organ przyjął, iż prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe. Rozważenia zatem zgodnie z treścią przepisu wymaga sytuacja życiowa samego zobowiązanego, ale także i jego rodziny. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni załączone do skargi dokumenty i dokona kompleksowej oceny całości zagadnienia na tle aktualnej sytuacji życiowej. Na aprobatę Sądu nie zasługuje również stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, iż Skarżąca nie powołała innych argumentów niż trudna sytuacja finansowa i zdrowotna. Podkreślić przecież należy, iż dyspozycją art. 28 ust.3 i 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych objęte są wyłącznie kwestie natury finansowej i zdrowotnej, strona nie miała więc żadnej możliwości ani obowiązku powoływania innych okoliczności. Przytoczona w decyzji drugoinstancyjnej argumentacja nie uzasadnia w stopniu należytym wydanego orzeczenia, a jedynie świadczy o powierzchownej ocenie stanu faktycznego sprawy przy jej ponownym rozpoznaniu. Z tych względów Sąd uznał, iż organ rozpoznając wniosek strony przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia naruszył treść art. 8, art.15, 80 § 1 i art.107 § 3 Kpa, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego aktu na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a .