III SA/Po 926/11

Dnia 12 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi A. J., A. J. wspólników spółki cywilnej [...] w P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 13 września 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do zapłaty należności pieniężnej z tytułu kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 lipca 2011roku nr [...], II. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz strony skarżącej kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 września 2011 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 60, art. 57 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 Nr 157 poz. 1240) po rozpatrzeniu odwołania A. J. wspólnika spółki cywilnej: A. J., A. J. [...] s. c. utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 listopada 2011 r. o odmowie umorzenia pozostałej do zapłaty należności w kwocie [...] złotych z tytułu kary pieniężnej. Podzielając stanowisko organu I instancji Główny Inspektor Transportu Drogowego wyjaśnił: Decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia 15 kwietnia 2011 r. nałożona została na A. J. oraz A. J., wspólników spółki cywilnej [...] s. c. kara pieniężna w wysokości [...] zł, na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Pismem z dnia 31 maja 2011 r. wspólnik spółki cywilnej A. J. zwrócił się o umorzenie pozostałej do zapłaty należności. Strona wniosek umotywowała trudną sytuacją gospodarczą, która ma wpływ na wyniki finansowe spółki. Do wniosku strona załączyła następujące dokumenty: rachunek zysków i strat na 2010, 2011 rok, potwierdzenie wniesienia opłaty skarbowej. Po wezwaniu przez organ I instancji wspólników spółki cywilnej wszelkiej dokumentacji uzasadniającej umorzenie nałożonej kary pieniężnej przedstawiono tabelę cen ropy, euro, frachtu, promu, kopie zleceń od firmy S.G., faktury VAT nr [...], nr [...], nr [...]. Organ odwoławczy przytaczając treść art. 60 pkt 7, 64 ust 1, 55 i 57 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych podkreślił, że decyzja w przedmiocie umorzenia części należności pieniężnej ma charakter uznaniowy, a obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek jest zbadanie sytuacji finansowej strony. Zdaniem Głównego Inspektora Transportu Drogowego organ I instancji mając na uwadze nie tylko interes strony, ale również interes Skarbu Państwa prawidłowo ocenił sytuację materialną strony, nie znajdując podstaw do umorzenia należności. Materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala bowiem na stwierdzenie, że w 2010 r. przychód spółki wyniósł [...] zł., a po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu w kwocie [...] zł. strona wykazała stratę w wysokości [...] zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że w okresie od stycznia do kwietnia 2011 r. spółka uzyskała przychód w wysokości [...] zł., a po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów w wysokości [...] zł. strona wykazała stratę [...] zł. W ocenie organu odwoławczego wysokie koszty uzyskania przychodu nie zawsze świadczą o złej sytuacji materialnej prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa, gdyż mogą być one związane z poczynionymi inwestycjami. Podkreślono, że strona uzyskała z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wysokie dochody. Całość pozostałej do zapłaty kary stanowi około 0,1 % kosztów uzyskania przychodu za 2010 r. oraz 0,3 % kosztów uzyskania przychodu za 2011 r. W ocenie organu strona ma możliwość jednorazowego uiszczenia należności pieniężnej bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Zaś kary nakładane na podstawie ustawy o transporcie drogowym stanowią dochody budżetu państwa, w interesie publicznym leży, aby wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wspólnicy spółki cywilnej – A. J. i A. J. wnieśli o uchylenie decyzji z dnia 13.09.2011r. oraz o umorzenie kary w kwocie 10.425 złotych. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że kary nakładane na obywateli i podmioty mają przede wszystkim pełnić rolę wychowawczą i dyscyplinującą, a nie zapełnić Skarb Państwa. Uważają, że kary są zbyt wysokie i pełnią funkcję destrukcyjną. Zdaniem skarżących dla państwa nie jest korzystne, aby zapłata kary pieniężnej prowadziła do bankructwa przedsiębiorcy, a w konsekwencji utraty pracy przez osoby w nim zatrudnione. Kwota 10.425 złotych jest wartością znaczącą dla spółki i jej zapłata powiększy stratę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. skarżący A. J. wyjaśnił, że nałożona kara pieniężna została w całości zapłacona z uwagi na rygor natychmiastowej wykonalności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem , tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwana dalej p.p.s.a.). Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia: prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 u.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad skarga zasługuje na uwzględnienie, a podkreślenia wymaga to, iż wniosek strony skarżącej o umorzenie przez Sąd kary pieniężnej nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Poza sporem pozostaje, że na skarżących A. J. i A. J. wspólników spółki cywilnej [...] została nałożona kara pieniężna w kwocie 13.900 złotych decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 15 kwietnia 2011 r. nr [...] na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125 poz. 874 ze zm.) oraz to, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie kary pozostała do zapłaty należność w kwocie [...] złotych. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 13 września 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 listopada 2011 r. o odmowie umorzenia należności pieniężnej w kwocie [...] zł. Zgodnie z art. 94 ustawy o transporcie drogowym kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów tej ustawy stanowi dochód budżetu państwa. Należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umorzone w całości albo w części lub ich spłata może być odroczona lub rozkładana na raty (art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157 poz. 1240 – zwanej dalej u.f.p.). Źródłem należności, o których mowa w art. 55 u.f.p. są przede wszystkim przepisy prawa, akty administracyjne oraz stosunki cywilnoprawne. Ustawa wprowadza zamknięty katalog ulg w sprawie należności pieniężnych, jakie mogą stosować określone w nim jednostki. Zgodnie z art. 69 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielić określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Na podstawie art. 56 ust. 1 u.f.p. należności, o których mowa w art. 55 mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2) osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednakowym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny Zgodnie z art. 57 u.f.p. na wniosek dłużnika: 1) należności mogą być umorzone w części, 2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności, 3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa Skarżący we wniosku z dnia 31 maja 2011 r. wnieśli o umorzenie pozostałej do zapłaty części kary pieniężnej, co uzasadniali trudną sytuacją w transporcie w ogóle i w firmie, kryzysem gospodarczym, wynikami finansowymi prowadzonego przedsiębiorstwa, wskazywali na wzrost cen oleju napędowego oraz kursu euro. Wskazywali zatem, jak to zasadnie przyjęły organy administracji publicznej, na przesłankę określoną w art. 57 pkt 1 u.f.p., czyli przypadki uzasadnione względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Decyzja wydawana na podstawie art. 57 pkt 1 u.f.p. ma charakter uznaniowy – świadczy o tym użyte przez ustawodawcę wyrażenie, że należności mogą być umorzone w części. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na warunkach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu powyższej decyzji. W szczególności, gdy decyzja ta jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania. W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza że może – w przypadku stwierdzenia przesłanek – uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 u.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadności jej wydania. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie sprostały powyższym wymaganiom. Oceniając wniosek skarżących o umorzenie części należności pieniężnej dokonały analizy sytuacji finansowej i słusznego interesu dłużnika w odniesieniu do przesłanek określonych w art. 56 ust. 1 i w art. 57 pkt 1 u.f.p. Dokonane przez organ ustalenia faktyczne dotyczące możliwości płatniczych i sytuacji finansowej dłużników ograniczone zostały do ustaleń wyników finansowych przedsiębiorstwa wnioskodawcy za lata 2010, 2011. Organy stwierdziły, że wysokie koszty przychodu niekoniecznie świadczą o złej sytuacji finansowej dłużników, a wysokie koszty uzyskania przychodu często są wynikiem np. wymienionych przez przedsiębiorców inwestycji. Dokonując ustaleń możliwości płatniczych dłużników oraz ich słusznego interesu pominięto okoliczność, że kara pieniężna została nałożona na wspólników spółki cywilnej, którzy ponoszą zgodnie z art. 864 kodeksu cywilnego solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Wspólnicy odpowiadają przy tym bez ograniczeń, za całość zobowiązań spółki, zarówno majątkiem wspólnym, jak również każdy z nich odpowiada swoim majątkiem indywidualnym, nieobjętym wspólnością. Biorąc pod uwagę zakres odpowiedzialności majątkowej skarżących za część należności z tytułu kary pieniężnej o umorzenie której wnosili, obowiązkiem organu było także poza oceną sytuacji finansowej przedsiębiorstwa dokonanie, na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń faktycznych odnoszących się do sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej każdego ze wspólników osobno, a następnie ich ocena w odniesieniu do przesłanek określonych art. 57 pkt 7 i 56 ust. 1 u.f.p. Organy obu instancji nie zgromadziły materiału dowodowego w stopniu umożliwiającym wydanie decyzji. A ustalenia co do sytuacji finansowej przedsiębiorstwa dłużników poczyniły jedynie w oparciu o rachunek zysków i strat, w sposób dowolny stwierdzając, że wysokie koszty uzyskania przychodu mogą wynikać z poczynionych inwestycji, co nie znajduje w ocenie Sądu żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 270 poz. 2070 – zwanej dalej p.p.s.a.), albowiem wydane decyzje naruszają przepisy postępowania – art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem brak pełnych ustaleń faktycznych co do sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych wnioskodawców mogło mieć istotny wpływ na ocenę wniosku strony skarżącej. Jednocześnie należy zauważyć, że ocena legalności decyzji została dokonana w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji. Oznacza to, że zapłata przez dłużników kary pieniężnej w całości określonej decyzją z dnia 15 kwietnia 2011 roku [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w toku sporu nie miała wpływu na rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania i wykonalności decyzji Sąd orzekł zgodnie z art. 200, 152 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe rozważania Sądu. Winien wyczerpująco zgromadzić materiał dowodowy dotyczący sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej dłużników oraz majątku spółki cywilnej, szczególnie struktury wydatków, dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego w odniesieniu do przesłanek umorzenia określonych w art. 57 pkt 1 i 56 ust 1 u.f.p.