III SA/Po 927/11

Dnia 10 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi P K, T K wspólników spółki cywilnej na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... r. nr w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej o rozłożeniu na raty należności z tytułu kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... r. nr .... ; II. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżących kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. przyznaje od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu radcy prawnemu M B kwotę ... złotych, uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu; IV. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 25 marca 2009 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Drogowego nałożył, na podstawie art. 93 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j. – Dz. U. Nr 125 z 2007 r., poz. 874 ze zm.) na P i T prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej "T" w P karę pieniężną w wysokości 29.000,00 zł – za naruszenie zakazów i niedopełnienie obowiązków wynikających z ustawy o transporcie drogowym. W odwołaniu od powyższej decyzji (pismo z dnia 10 kwietnia 2009 r.) P i T wnieśli o rozłożenie na raty wymierzonej kary pieniężnej. Na wezwanie organu w piśmie z dnia 29 kwietnia 2009 r. wyjaśnili, że wnieśli o rozłożenie na raty kary pieniężnej, gdyby nie został uwzględniony wniosek o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Ponieważ postanowieniem z dnia 13 maja 2009 r. Główny Inspektor Nadzoru Drogowego wstrzymał natychmiastową wykonalność powyższej decyzji organu I instancji, organ ten decyzją z dnia 26 maja 2009 r. umorzył postępowanie w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty nałożonej kary pieniężnej. Jednocześnie po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Drogowego z dnia 25 marca 2009 r. Główny Inspektor Nadzoru Drogowego decyzją z dnia 18 września 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w zakresie kar na łączną kwotę 20.500,00 zł oraz uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w zakresie naruszeń opiewających łącznie na kwotę 8.500,00 zł. Pismem z dnia 26 października 2009 r. P i T wnieśli o rozłożenie na raty kwoty 20.500,00 zł. Na wezwanie organu wnioskodawcy przedłożyli w dniu 5 listopada 2009 r. dokumentację dotyczącą sytuacji materialnej Spółki. Decyzją z dnia 10 listopada 2009 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Drogowego, na podstawie art. 42 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 ze zm.) rozłożył na dwie raty pozostałą do zapłaty należność pieniężną w kwocie 20,500,00 zł z tytułu kary pieniężnej w wysokości 29.000,00 zł nałożonej na P i T prowadzących działalność w formie spółki cywilnej "T" s.c. w drodze decyzji WWITD z dnia 25 marca 2009 r. Pierwsza rata w wysokości 10.258,80 zł płatna do 18 listopada 2009 r., druga rata w wysokości 10.250,00 zł płatna do 18 grudnia 2009 r. W piśmie z dnia 30 listopada 2009 r. T i P wnieśli o rozłożenie na raty drugiej raty. Pismem z dnia 15 grudnia 2009 r. wspólnicy Spółki na wezwanie organu sprecyzowali wniosek z dnia 30 listopada 2009 r. i wnieśli o zmianę decyzji z dnia 10 listopada 2009 r. Organ I instancji pismem z 18 grudnia 2009 r. wezwał wnioskodawców do udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej firmy, jednak adresaci wezwania nie ustosunkowali się do niego w wyznaczonym terminie 14 dni. Wyrokiem z dnia 10 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt VI SA/Wa 1992/09), po rozpoznaniu skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 18 września 2009 r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości, co oznaczało przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu. Decyzją z dnia 19 marca 2010r. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego , na podstawie art. 155 kpa i art. 57 pkt. 3 w zw. z art. 60 i 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240), odmówił zmiany decyzji z dnia 10 listopada 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 57 pkt 3 ustawy o finansach publicznych można rozłożyć na raty należność publicznoprawną lub jej część w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi – w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Organ przy rozpatrywaniu wniosku winien brać pod uwagę sytuację finansową strony, jednakże T i P nie odpowiedzieli na wezwanie organu do udokumentowania aktualnej sytuacji ekonomicznej Spółki. Z tego względu nie było podstaw do uwzględnienia wniosku. W odwołaniu od powyższej decyzji podniesiono, iż organ I instancji dokonał rażącego naruszenia prawa poprzez niezastosowanie się do wytycznych wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2010 r. Odwołujący wnieśli o uchylenie decyzji WWITD z dnia 19 marca 2010 r. oraz o zwrot "bezzasadnie pobranych kar". Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 25 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego stanowisko w zakresie braku podstaw do uwzględnienia wniosku o zmianę decyzji z 10 listopada 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż przesłanką zastosowania art. 155 kpa jest wyłącznie istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Nie jest natomiast rzeczą organu dokonywanie merytorycznej oceny decyzji nakładającej na stronę kary pieniężne. Ponieważ odwołujący nie udokumentowali sytuacji finansowej swojej firmy, w ocenie organu II instancji, nie było dowodów niezbędnych do zbadania istnienia przesłanki interesu społecznego lub słusznego interesu strony w rozumieniu art. 155 kpa. Wskazano ponadto, iż przywołany wyrok WSA w Warszawie utrzymywał – wbrew tezom strony – w obrocie prawnym decyzję organu I instancji z 25 marca 2009 r., gdyż uchylona została jedynie decyzja organu II instancji z dnia 18 września 2009 r. i tylko ona nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 2 września 2010 r. Główny Inspektor Nadzoru Drogowego uchylił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa decyzję organu I instancji z dnia 25 marca 2009 r. w całości i nałożył na T i P wspólników spółki cywilnej "T" w P karę pieniężną w łącznej wysokości 27.500,00 zł, za niedopełnienie obowiązków wynikających z przepisów ustawy o transporcie drogowym. Jednocześnie pismem z 20 września 2010 r. T i P zaskarżyli do WSA w P decyzję GITD z dnia 25 sierpnia 2010 r., wnosząc o jej uchylenie i uznanie braku możliwości prowadzenia egzekucji, zarzucając organowi naruszenie: art. 135 kpa poprzez nierespektowanie własnego postanowienia z dnia 13 maja 2009 r. (o wstrzymaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 25 marca 2009 r.), art. 80 kpa, brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, przekroczenie granic swobodnego uznania administracyjnego oraz dokonanie niewyczerpujących i błędnych ustaleń faktycznych. W uzasadnieniu skargi podkreślono, iż decyzja I instancji z dnia 25 marca 2009 r. nie podlega aktualnie egzekucji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r. (sygn. akt III SA/Po 49/12) oddalił skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 września 2010 r. . Żadna ze stron nie wniosła skargi kasacyjnej. W piśmie procesowym z dnia 25 kwietnia 2012 r. reprezentujący T i P pełnomocnik z urzędu – w osobie radcy prawnego, wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji z 25 sierpnia 2010 r. ze względu na naruszenie art. 145 § 1 pkt 8 kpa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że chodzi o sytuację, gdy dana decyzja została wydana na skutek wcześniejszego rozstrzygnięcia organu administracyjnego, które zostało następnie usunięte z obrotu prawnego. Podniesiono w piśmie, że na mocy decyzji GIND z 2 września 2010 r. uchylono w całości decyzję organu I instancji z 25 marca 2009 r. nakładającą na strony karę pieniężną. Stanowiła ona podstawę wydania decyzji o rozłożeniu należności na raty z 10 listopada 2009 r., stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji organu II instancji z dnia 25 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r.,.poz. 270), dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji w powyżej określonych granicach Sąd uznał, że skarga okazała się uzasadniona. Jedną z podstaw do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny jest stwierdzenie, iż przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 b p.p.s.a.), przy czym naruszenie to nie musi mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (jak w sytuacji wskazanej w art. 145 §1 pkt c cytowanej ustawy). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 8 kpa jedną z obligatoryjnych przyczyn wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną jest sytuacja, gdy decyzja ta została wydana w oparciu o inną decyzję, która następnie została uchylona lub zmieniona (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 558-559). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy oraz posiadając z urzędu wiedzę, że w sprawie o sygn. akt III SA/Po 49/12 Sąd wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r. oddalił skargę na decyzję GITD z dnia 2 września 2010 r., stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie zachodziła powyższa przesłanka wznowieniowa z art. 145 §1 pkt. 8 kpa, co skutkować winno uchyleniem decyzji obu instancji na podstawie art. 145 §1 pkt b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Istotą sprawy było nałożenie na stronę skarżącą kary pieniężnej na mocy decyzji z dnia 25 marca 2009 r. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Drogowego oraz kwestia prowadzonego na tej podstawie prawnej postępowania egzekucyjnego. Decyzją z dnia 10 listopada 2009 r. WWIND , na podstawie art. 42 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 ze zm.), rozłożył na dwie raty pozostałą do uiszczenia kwotę 20.500 zł. Ponieważ pismem z dnia 15 grudnia 2009 r. strony wniosły o zmianę decyzji z dnia 10 listopada 2009 r. organ I instancji decyzją z dnia 19 marca 2010r. wydaną w trybie art. 155 kpa - odmówił zmiany tego orzeczenia. Następnie po rozpatrzeniu odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia 25 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta została zaskarżona do WSA w Poznaniu, stanowiąc przedmiot niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Nie ulega wobec tego wątpliwości, iż zaskarżona decyzja II instancji z dnia 25 sierpnia 2010 r. została wydana pośrednio w oparciu o decyzję organu I instancji z 25 marca 2009 r. Z kolei w dniu 2 września 2010 r. decyzją Główny Inspektor Nadzoru Drogowego uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 kpa decyzję organu I instancji z dnia 25 marca 2009 r. w całości i nałożył na T i P karę pieniężną w łącznej wysokości 27.500 zł, za niedopełnienie obowiązków wynikających z przepisów ustawy o transporcie drogowym. Decyzja ta stała się prawomocna po wydaniu przez tutejszy Sąd wyroku z dnia 22 marca 2012 r. oddalającego skargę stron (sygn. akt III SA/Po 49/12). Ostatecznie doszło wobec tego do skutecznego i definitywnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji z dnia 25 marca 2009 r., wobec czego nie może ona obecnie stanowić podstawy prawnej do prowadzenia egzekucji z tytułu kary pieniężnej. Bezprzedmiotowa stała się jednocześnie kwestia rozłożenia spłaty tej należności na raty w drodze decyzji, a tym bardziej kwestia zmiany decyzji w trybie art. 155 kpa. Na podstawie decyzji GITD w W z dnia 2 września 2010 r. powstał niejako nowy obowiązek prawny, polegający na konieczności uiszczenia kary pieniężnej w kwocie 27.500 zł. Należy w tym miejscu wskazać, iż decyzję tę wydano w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa i miała ona charakter merytoryczno – reformatoryjny. Oznacza to, iż po uchyleniu w całości decyzji z dnia 25 września 2009 r. nałożono na strony nowy obowiązek prawny. Podstawą do prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest wobec tego nowa decyzja ostateczna organu II instancji z 2 września 2010 r. Strona może przy tym wnioskować o rozłożenie na raty kwoty ustalonej kary, a w zasadzie kwoty, która nie została dotychczas uiszczona (wyegzekwowana), jednak wniosek w tym zakresie będzie już inicjował zupełnie nowe, odrębne postępowanie administracyjne. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż decyzje organów II i I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 8 kpa), wobec czego Sąd był zobowiązany do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b p.p.s.a, o czym orzeczono w jak pkt I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji winny wziąć pod uwagę powyższe rozważania, szczególnie w zakresie bezprzedmiotowości kwestii zmiany decyzji administracyjnej rozkładającej na raty należności określone w decyzji z dnia 25 marca 2009 r., usuniętej skutecznie z obrotu prawnego. O zwrocie kosztów sądowych, wykonalności zaskarżonej decyzji oraz kosztach pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200, 250 oraz 152 p.p.s.a.