III SA/Po 936/11

Dnia 7 marca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. i P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za rok 2011 postanawia : 1. odmówić przyznania prawa pomocy M. B. 2. odmówić przyznania prawa pomocy P. B. Skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a w ich związku obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na 1.386zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37ha. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że miesięczne dochody skarżących przewyższają obciążenie z tytułu aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Ponadto wskazał, że wnioskodawcy nie przedstawiają sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób pełny, lecz pokazują tylko wybrane informacje, które mają przemawiać za przyznaniem prawa pomocy. Pismem z dnia 6 maja 2012 r. skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a Sądy wraz z urzędami nie pozwalają dochodzić swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazać należy, że co prawda wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że ich sytuacja majątkowa w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają wysokość osiąganych przychodów, dodatni wynik bilansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżącego. W tym miejscu warto zauważyć, że wnioskodawca czerpie dochody z trzech źródeł: stosunek pracy (1.386zł brutto miesięcznie), wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około 30.000 zł miesięcznie) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to 11.700 zł w 2009 roku oraz 19.000 zł w 2010 roku). Przychód rodziny za 2009 rok wyniósł 3.301.752,89 zł (z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z innych źródeł). Wysokości przychodu rodziny za rok 2010 została udokumentowana zeznaniem podatkowym PIT-36L, które ujawnia przychody tylko Wnioskodawcy i tylko z jednego źródła przychodu (pozarolnicza działalności gospodarcza -1.215.298,82 zł). Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do Wnioskodawców należą stacja benzynowa w [...] (nieczynna od 2010 roku), stacja benzynowa w [...] (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów w [...] (oddana w dzierżawę). Zgodnie z nakazem płatniczym włączonym do akt administracyjnych grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują 11.480 mkw. Wnioskodawcy posiadają również samochód Volkswagen Transporter, ciągnik siodłowy MAN z 2006 roku (leasing) i naczepę - cysterna, ciągnik Białoruś, samochód Volkswagen Caddy z 2008 roku (zakupiony na kredyt), samochód Mercedes Klasy S 600 z 1994 roku oraz samochód Volkswagen Tiguan z 2009 roku (zakupiony na kredyt). Przeciwko Wnioskodawcom prowadzone są postępowania egzekucyjne (administracyjne i sądowe) na łączną kwotę prawie 580.000zł. Wnioskodawca oświadczył i udokumentował, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 480.000zł, a zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego około 47.000zł. Ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. W tym zakresie wskazać należy, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) za jedenaście miesięcy ubiegłego roku wynoszą 34.035 zł i wielokrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego, a nadto także miesięcznych obciążeń kredytowych. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, a w szczególności opłacenie wpisu, który w niniejszej sprawie został określony na kwotę 200 zł Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali ziszczenia się w ich sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.