III SA/Po 936/11

Dnia 10 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi MB na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za rok 2011 postanawia : 1. odmówić przyznania prawa pomocy M 2. odmówić przyznania prawa pomocy P Skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a w ich związku obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na 1.386zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37ha. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy przyjmując, iż w okolicznościach sprawy brak podstaw do twierdzenia, że uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ponadto referendarz wskazał, że wnioskodawcy nie przedstawiają sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób pełny, lecz pokazują tylko wybrane informacje, które mają przemawiać za przyznaniem prawa pomocy. Pismem z dnia 6 maja 2012 r. skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a Sądy wraz z urzędami nie pozwalają dochodzić swoich praw. Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy stronie skarżącej. Wnioskodawcy skorzystali z prawa do złożenia zażalenia. Postanowieniem z dnia [...] roku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że zażalenie zasługuje na uwzględnienie z innych względów niż powołane w jego treści. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji nieprecyzyjnie określił koszty sądowe dotyczące danego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął bowiem, że wpis od skargi wynosi 200 zł, gdy tymczasem z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Poznaniu wynika, że wpis od skargi określono w kwocie 1.135 zł. Sąd nie uwzględnił prawidłowej wysokości obciążeń finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że ich sytuacja majątkowa w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają wysokość osiąganych przychodów, dodatni wynik bilansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżących. W tym miejscu warto zauważyć, że skarżący czerpią dochody z trzech źródeł: stosunek pracy wnioskodawcy (1.386 zł brutto miesięcznie), wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około 30.000 zł miesięcznie) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to 11.700 zł w 2009 roku oraz 19.000 zł w 2010 roku). Przychód rodziny za 2009 rok wyniósł 3.301.752,89 zł (z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z innych źródeł). Wysokości przychodu rodziny za rok 2010 została udokumentowana zeznaniem podatkowym PIT-36L, które ujawnia przychody tylko Wnioskodawcy i tylko z jednego źródła przychodu (pozarolnicza działalności gospodarcza -1.215.298,82 zł). Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do Wnioskodawców należą stacja benzynowa w B (nieczynna od 2010 roku), stacja benzynowa w K (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów w K (oddana w dzierżawę). Zgodnie z nakazem płatniczym włączonym do akt administracyjnych grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują 11.480 mkw. Wnioskodawcy posiadają również samochód [...] Wnioskodawca oświadczył i udokumentował, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 480.000 zł, a zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego około 47.000 zł. W ocenie Sądu, ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Wskazać należy, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) za jedenaście miesięcy ubiegłego roku wynoszą 34.035 zł i wielokrotnie przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego, a nadto także miesięcznych obciążeń kredytowych. Zatem po ponownym przeanalizowaniu sytuacji rodzinnej i majątkowej strony skarżącej, Sąd uznał, że także po uwzględnieniu prawidłowej wysokości wpisu od skargi (1.135 zł) żądanie zwolnienia od kosztów sądowych nadal nie zasługuje na uwzględnienie. Oświadczenie majątkowe wnioskodawców nie wskazuje, aby środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych wykluczały możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Skarżący nie wykazali, że kwoty wolne od egzekucji nie przewyższają kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Oświadczenia składane w toku rozpoznawania wniosku wskazują, że w dyspozycji wnioskodawców pozostają kwoty, które wielokrotnie przewyższają koszty sądowe niniejszego postępowania, jak i koszty sądowe innych postępowań toczących się przed tutejszym Sądem. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazali ziszczenia się przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.