III SA/Po 94/11

Dnia 11 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys – Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek od nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 11 października 2010 roku. II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 13 grudnia 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 , art. 28 ust. 1, 2, 3 pkt 3,5,6 ust.3a, 3b, 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 nr 205 poz.1585 ze zm., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365) jak tez art. 138 Kpa. utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 października 2010r. nr [...] odmawiająca umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek od nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wskazano, iż w dniu 24 kwietnia 2009 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wniosek A. B. w sprawie umorzenia należności z tytułu: – składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł (wraz z odsetkami), – składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł, – składek na Fundusz Pracy za okres od 03/1999 r. do 07/2002 r. w łącznej kwocie [...] zł. Pismem z dnia 18 maja 2009r. A. B. wniósł o umorzenie odsetek oraz rozłożenie należności głównej na raty w wys. 50 zł miesięcznie. Na dzień wpływu wniosku o umorzenie odsetek, tj. 19 maja 2009r. wnioskodawca posiadał zaległości z tytułu nieopłaconych składek, które zgodnie z obowiązującymi przepisami mógł podlegać umorzeniu: 1. na ubezpieczenia społeczne za okres od 05/1999r. do 07/2002r. w kwocie [...]zł, 2. na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/1999r. do 07/2002r. w kwocie [...]zł, 3. na Fundusz Pracy za okres od 09/1999r. do 12/1999r., od 02/2000r. do 07/2002r. w kwocie [...]zł. Zakład podał w decyzji, iż łączna kwota zadłużenia, które mogło podlegać umorzeniu wynosiła zatem [...]zł, w tym należność główna w kwocie [...]zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł. Natomiast po dokonaniu rozliczenia konta z uwzględnieniem wpłat przekazanych przez pracodawcę, zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na dzień 28 września 2010r. - na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/1999r. do 08/1999r., od 01/2000r. do 07/2002r. wynosi: [...]zł - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2000r. do 07/2002r. wynosi [...]zł, - na Fundusz Pracy za okres od 09/1999r. do 12/1999., od 02/2000r. do 07/2002r. wynosi [...]zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołując się na zaświadczenie z dnia 30 sierpnia 2010r. podał dalej w decyzji, iż z zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów charakteryzujących możliwości płatnicze i sytuację materialną wynikało, iż od 1 lipca 2009r. ubezpieczony jest zatrudniony jako kontroler sieci w firmie A z wynagrodzeniem [...]zł brutto - [...]zł netto Wynagrodzenie jest obciążone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zakład podał także, iż wg zeznania podatkowego w 2009r. uzyskał z tytułu zatrudnienia dochód w kwocie [...]zł. Żona wnioskodawcy od 20 kwietnia 2009r. przebywa na urlopie wychowawczym. Zdaniem organu Poznańskie Centrum Świadczeń decyzją z dnia 20 kwietnia 2009r. przyznało A. B.: 1. zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2009r. do 31 października 2009r., 2. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5 – 18 lat w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2009r. do 31 października 2009r., 3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w wysokości [...] zł jednorazowo na okres od 1 kwietnia 2009r. do 30 kwietnia 2009r., 4. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od 20 kwietnia 2009r. do 31 października 2009r., 5. dodatek do zasiłku rodzimego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...]zł jednorazowo na okres od 1 kwietnia 2009r. do 30 kwietnia 2009r. Natomiast Decyzją Poznańskiego Centrum Świadczeń z dnia 2 listopada 2009r. przyznano: 6. zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010r. 7. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010r., 1. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości [...]zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009r. do 31 października 2010r., 2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 w wysokości [...]zł jednorazowo na okres od 1 września 2010r. do 30 września 2010r. Powołując się na zaświadczenie Poznańskiego Centrum Świadczeń przedłożone w dniu.23 września 2010 ZUS podał, iż w okresie od 1 sierpnia 2010r. do dnia 12 sierpnia 2010r. A. B. pobrała zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej kwocie [...]zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie [...]zł. Ostatecznie ZUS ustalił, iż łączny miesięczny dochód rodziny wynosił zatem ok. [...]zł na 4 osoby. Z informacji uzyskanych z Zarządu Geodezji Katastru Miejskiego GEOPOZ i Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej wynika zdaniem organu, iż ubezpieczony nie figuruje jako właściciel nieruchomości. Nie figuruje również jako właściciel ruchomości w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, natomiast żona jest właścicielem samochodu marki Ford Escort rok produkcji 1996. Wnioskodawca jest zameldowany w lokalu nr [...] na os. [...] w P., do którego spółdzielcze własnościowe prawo przysługuje jego rodzicom. Wraz z rodziną mieszka w mieszkaniu teścia, który udostępnił pokój, umeblował go i pomaga w utrzymaniu dzieci. Ponosi miesięcznie następujące wydatki: 3. 50% opłat za czynsz i energię elektryczną w kwocie ok. [...]zł, 4. opłaty za dojazd syna do szkoły oraz dojazd zobowiązanego do pracy w kwocie ok. [...]zł, 5. opłaty za leki dla żony w kwocie ok. [...]zł, 6. opłaty za krem dla syna na znamię Bergera w kwocie [...]zł, Razem wydatki wynoszą [...]zł miesięcznie. Ponadto poniesiono jednorazowo wydatki na zakup książek i ubezpieczenie w szkole syna w kwocie ok. [...]zł. Nie posiada zobowiązań kredytowych ani zaległości podatkowych w Urzędzie Skarbowym. Organ podał także, iż w piśmie złożonym w dniu 23 września 2010r. wnioskodawca złożył prośbę o dokładną analizę i ocenę bardzo ciężkiej sytuacji materialnej wskazując, iż spłata należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłaby jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podnosił, iż zajęcie przez Zakład części dochodów doprowadza go na granicę załamania psychicznego i spowodowało pogorszenie stanu zdrowia. Organ odwoławczy ocenił, iż prawidłowo w postępowaniu nie stwierdzono okoliczności przemawiających za umorzeniem należności objętych wnioskiem. W szczególności organ stwierdził, iż badając, czy spełnione zostały przesłanki § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. i opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych należy mieć na uwadze fakt, iż przepisy nie wskazują jakimi kryteriami powinien kierować się Zakład lub Prezes Zakładu. Dlatego stwierdzając, że opłacenie należności pozbawi wnioskodawcę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, organ ma na uwadze przede wszystkim zasady doświadczenia życiowego i bierze pod uwagę indywidualną sytuację życiową zobowiązanego. W świetle § 3 ust.2 Rozporządzenia, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające zobowiązanym w faktycznym związku. Badając aktualną sytuację materialną zobowiązanego stwierdzono, iż jest on zatrudniony na podstawie umowy o pracę otrzymując wynagrodzenie w wysokości [...]zł brutto (po potrąceniach na rzecz Zakładu dochód netto wynosi [...]zł), prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która przebywa na urlopie wychowawczym i dwójką dzieci. Dodatkowym dochodem w gospodarstwie domowym są zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w kwocie [...]zł. Mając na uwadze powyższe organ uznał, nie wykazano zaistnienie przesłanki sformułowanej w powyższym przepisie prawa, a aktualna sytuacja materialna strony nie pozwala na jednorazowe uregulowanie całego zadłużenia, bez groźby pogorszenia jej sytuacji bytowej. Umorzenie należności z tytułu składek jest jednak zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Analiza zebranego materiału nie wskazuje bowiem w ocenie organu, aby zobowiązany znajdował się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, niebędących koniecznymi do utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji nie zachodzą zdaniem ZUS podstawy do umorzenia należności objętych żądaniem zobowiązanego. W skardze na powyższą decyzję, A. B. zarzucił, iż nie uwzględnia ona jego trudnej sytuacji materialnej w jakiej się znalazł, a także, iż kryteria jakimi kierował się zakład przy odmowie uwzględnienia wniosku są niejasne. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie niezależnie od argumentacji w niej zawartej. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: p.p.s.a) sąd orzeka w granicach danej sprawy, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. W sprawie niniejszej zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca podlegały uchyleniu, albowiem nie poddają się w ogóle ocenie sądu. Nie ulega wątpliwości, iż decyzja dotycząca umorzenia należności z tytułu zaległości od nieopłaconych składek ZUS jest objęta tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie to nie oznacza jednak dowolności czy braku kontroli sądowej nad wydaną w tej formie decyzją. Przeciwnie: zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym decyzje takie muszą być szczególnie przejrzyste i należycie uzasadnione, pozwalając tym samym na zapoznanie się zarówno stronie postępowania jak i w przypadku zaskarżenia takiego orzeczenia - sądowi dokonującego kontroli – ze stanowiskiem organu wyrażonym w decyzji. Zgodnie przy tym z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie decyzji musi zawierać wskazanie faktów i dowodów które organ brał pod uwagę, a także przyczyn dla których odmówił innym dowodom wiarygodności. Dowody te winny być dostępne dla sądu dokonującego oceny decyzji, którego zadaniem jest prześledzenie prawidłowości argumentacji zastosowanej przez organ orzekający, z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Służy temu obowiązek przekazania przez organ wraz ze skargą akt sprawy (54§2 P.p.s.a.). Tymczasem akta niniejszej sprawy przekazane sądowi – poza dokumentami zgromadzonymi na potrzeby postępowania dot. umorzenia należności głównej - ograniczają się do decyzji obu instancji i wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy. Nie zawierają szeregu dokumentów i dowodów na które powołują się organy w swej decyzji i które stanowiły podstawę orzekania. W szczególności brak jest wymienionych w uzasadnieniu decyzji II-ej instancji (strona 3) ZUS: zaświadczenia z dnia 30 sierpnia 2010r., zeznania podatkowego za 2009r., decyzji Poznańskiego Centrum świadczeń z 20.04.2009r i 02.11.2009r. a także 23 września 2010r. Brak jest także pisma skarżącego złożonego 23 września 2010r. Z wykazu dokumentów załączonych do sprawy w ogóle nie wynika, aby dokumenty przywołane w decyzjach kiedykolwiek znajdowały się w aktach sprawy, lecz np. choćby omyłkowo zostały wyłączone. Powstaje zatem niedopuszczalna z punktu widzenia poszanowania ogólnych zasad postępowania administracyjnego wątpliwość co do źródeł pochodzenia przywołanych w decyzjach dowodów, a w rezultacie co do prawidłowości całego postępowania dowodowego przeprowadzonego w tej sprawie. Dokumenty na które powołuje się ZUS – jako stanowiące podstawę orzekania - są niezbędne dla oceny prawidłowości ich interpretacji, a także dla weryfikacji ustaleń poczynionych przez organy obu instancji. Ich brak uniemożliwia dokonanie przez sąd prawnej oceny decyzji łącznie z uzasadnieniem, co powoduje iż decyzje jako nie poddające się ocenie sądu muszą być uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., i to niezależnie od pozostałej argumentacji w nich zawartej czy żądań strony. Niezależnie od powyższej argumentacji należy zwrócić uwagę, iż organy w swych decyzjach powołują się na toczące się postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego nie przedstawiając w tym zakresie żadnych dokumentów. Ma to w niniejszej sprawie o tyle znaczenie istotne, iż zadłużenie dotyczy lat 1999 – 2002, a więc nie bez wpływu na prawidłowość postępowania jest także wykazanie w decyzji, iż nie objęte zostało przedawnieniem, albowiem w przeciwnym wypadku postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego w tej części winno być zakończone odrębną decyzją. W toku ponownego rozpoznania sprawy organy zobowiązane będą uzupełnić akta sprawy o dowody, które stanowiły podstawę orzekania, jak też uzupełnić decyzję o argumenty świadczące przeciwko przedawnieniu roszczenia stanowiącego przedmiot wniosku A. B. W tym stanie rzeczy decyzje – jako wydane z naruszeniem zasad postępowania określonych w art. 7, 8, 77 i 107 Kpa.– należało uchylić orzekając jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji sad orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.