III SA/Po 946/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu 6 sierpnia 2018 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] października 2017 r., nr [...], w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015, postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 12 lipca 2018 r. W petitum skargi z 20 listopada 2017 r. strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z 2 marca 2018 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy. Na skutek złożonego sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 28 marca 2018 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie referendarza sądowego. Sąd w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że ze stanu majątkowego i sytuacji osobistej wnioskodawcy wynika, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z czterema osobami. Źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny jest prowadzone, wespół z bratem i rodzicami, gospodarstwo rolne. W roku 2017 łączny osiągnięty z tego tytułu przychód wyniósł [...] zł, z kolei deklarowane wydatki wyniosły [...] zł. Jak utrzymuje w konsekwencji wnioskodawca za rok ubiegły z prowadzonego gospodarstwa rolnego wynikła strata w wysokości [...] zł. Jednocześnie – jak stwierdza – w skład gospodarstwa rolnego wchodzi "znacznej wartości majątek", w tym nieruchomości (łącznie ok. [...] ha, w tym ok. [...] ha dzierżawionych), maszyny i ciągniki. W pismach procesowych ujawnił, że łączny inwentarz żywy, przypadający na prowadzone wspólnie gospodarstwo rolne, wynosi ok. [...] szt. bydła oraz ok. [...] szt. świń (w tym [...] szt. prosiąt i [...] szt. macior). Powyżej wykazana przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa i osobista nie daje zdaniem Sądu podstaw do uznania, że nie jest on wstanie wygospodarować środków koniecznych do pokrycia kosztów związanych z prowadzonymi sprawami. Sąd uznał przy tym, że nawet abstrahując od tego, iż wnioskodawca nie dość precyzyjnie podaje i dokumentuje podnoszone okoliczności, nadal nie ujawniając całego posiadanego majątku, to już wyjawione fakty pozwalają przyjąć, że prowadzi on wraz z rodziną gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów, dysponując z tego tytułu środkami pieniężnymi zdecydowanie przewyższającymi powyższe koszty. Sąd podkreślił jednocześnie, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez tę stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Twierdzenie takie w przypadku wnioskodawcy jest wykluczone nie tylko przez wspomniany już przychód osiągany w jego gospodarstwie domowym, lecz również przez posiadany majątek. Kwestia spłacania zaciągniętych kredytów, czy innych prywatnoprawnych zobowiązań, jest w ocenie Sądu w okolicznościach sprawy indywidualną sprawą wnioskodawcy i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zarządzeniem z 11 kwietnia 2018 r. Przewodniczący Wydziału III tut. Sądu wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. W odpowiedzi skarżący pismem z 19 kwietnia 2018 r. ponownie wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy. W przesłanym urzędowym formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca ponownie wskazał na brak przychodów z tytułu sprzedaży bydła, trudności z regulowaniem powstających kosztów, zły stan zdrowia i konieczność leczenia oraz rehabilitacji. Postanowieniem z 12 lipca 2018 r. referendarz sądowy tut. Sądu umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wskazując że sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy nie uległa istotnej zmianie. Żądanie przyznania prawa pomocy o treści wskazanej w kolejnym formularzu wniosku o prawo pomocy zostało już prawomocnie rozstrzygnięte, stąd rozpoznanie aktualnego wniosku o tożsamej treści jest zbędne w rozumieniu art. 249a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, że okoliczność braku zmiany jego sytuacji tylko potwierdza umocowanie wniosku o pomoc, świadczy bowiem o tym, że sytuacja ta nie poprawiła się ze złej na dobrą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Sprawa z wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszym postępowaniu została już prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 28 marca 2018 r. utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z 2 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w tak przeprowadzonym postępowaniu wpadkowym było to, że wykazana przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa i osobista nie daje podstaw do uznania, że nie jest on w stanie wygospodarować środków koniecznych do pokrycia kosztów związanych z prowadzonymi sprawami. Sąd zwrócił uwagę, że wnioskodawca prowadzi wraz z rodziną gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów, dysponując z tego tytułu środkami pieniężnymi zdecydowanie przewyższającymi koszty postępowania. W przypadku wnioskodawcy uznanie, że zdobycie środków na koszty postępowania jest obiektywnie niemożliwe jest wykluczone nie tylko przez przychód – osiągany w gospodarstwie domowym – lecz również przez posiadany majątek. W skład rzeczonego gospodarstwa rolnego wchodzi bowiem majątek znacznej wartości, w tym nieruchomości (łącznie ok. [...] ha, w tym ok. [...] ha dzierżawione), maszyny i ciągniki. Łączny inwentarz żywy, przypadający na prowadzone wspólnie gospodarstwo rolne wynosi ok. [...] szt. bydła oraz ok. [...] szt. świń (w tym [...] szt. prosiąt i [...] szt. macior). Wskazane powyżej prawomocne postanowienie Sądu należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, które może być uchylone lub zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy (art. 165 P.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy Sąd nie może jednak uchylić lub zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają korektę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu do takiej zmiany okoliczności nie doszło w aktualnie wykazywanej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawcy. Powołuje się on w tym względzie na tożsame okoliczności, co poprzednio, pomijając jednakże to, iż za odmową przyznania prawa pomocy przemawiał przede wszystkim duży rozmiar prowadzonego przez wnioskodawcę wraz z pozostałymi domownikami gospodarstwa rolnego, osiągany z tego tytułu przychód i związany z tym majątek – jak zauważał zresztą poprzednio sam wnioskodawca – "znacznej wartości". Wnioskodawca nie wykazuje zatem żadnych nowych okoliczności, ponownie opierając swą argumentację na problemie z regulowaniem kosztów, czy złym stanie zdrowia i konieczności ponoszenia w związku z tym kosztów leczenia i rehabilitacji. Okoliczności te, brane pod uwagę także przy wydaniu prawomocnego orzeczenia tut. Sądu z 28 marca 2018 r., nie mogą mieć przesądzającego wpływu na zmianę wyrażonej tam oceny, w kontekście przedstawionego dotychczas całokształtu okoliczności prezentujących sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy. Ponownie podkreślić trzeba przede wszystkim, że prywatnoprawne zobowiązania wnioskodawcy nie mogą powodować przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez wnioskodawcę postępowania sądowego. Nie może przecież dojść do sytuacji, w której z uwagi na ponoszenie prywatnoprawnych zobowiązań wnioskodawca będzie dążył do przerzucenia kosztów prowadzonych spraw sądowych na ogół społeczeństwa, do czego w istocie prowadziłoby przyznanie prawa pomocy. Skoro wnioskodawca przedłożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio złożonego wniosku rozpoznanego negatywnie, a postanowienie wydane w tym przedmiocie jest prawomocne, to merytoryczne rozpoznanie takiego (nowego) wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a P.p.s.a. należy umorzyć postępowanie w tym zakresie. Przewidziany w art. 249a P.p.s.a. tryb może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 165 P.p.s.a., to znaczy wówczas, gdy – jak w niniejszej sprawie – strona wnosi kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (tak: M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2015, s. 989). Tym samym postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, skoro został on zbadany w kontekście art. 165 P.p.s.a. i ustalono, że jest to wniosek ponowiony, oparty na tożsamych okolicznościach i poparty identycznymi argumentami, co poprzedni wniosek. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w zw. z art. 165 i art. 249a P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.