III SA/Po 948/17

Dnia 7 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia 23 października 2017 roku, utrzymał w mocy postanowienie z dnia 14 lipca 2017 roku wydane przez Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. J.. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez Z. P., prowadzone jest postępowanie w celu przymusowego wykonania obowiązku opłacenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Dyrektor Oddziału ZUS dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego oraz świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego. Pismem z dnia 23 maja 2017 roku zobowiązany wystąpił z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu żądania wskazał, że jest niezdolny do pracy, przebywa na zwolnieniu lekarskim, jednak nie otrzymuje świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Podkreślił, że jest w beznadziejnej sytuacji finansowej. Nie posiada środków do życia oraz majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiła żadna z obligatoryjnych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazana w przepisie art. 59 §1 pkt 1-10, § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2017, poz. 1201). Należności objęte realizowanymi tytułami wykonawczymi istniały na dzień wdrożenia postępowania egzekucyjnego oraz istnieją i są wymagalne na dzień wydania niniejszego postanowienia. Natomiast trudna sytuacja finansowa oraz zdrowotna zobowiązanego nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor I Oddziału ZUS zaznaczył, że ma obowiązek przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, w całości podtrzymał stanowisko organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów zobowiązanego, że egzekwowane należności wygasły wskutek przedawnienia organ odwoławczy przytoczył uzasadnienie Dyrektora Oddziału ZUS, że "po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że należności objęte realizowanymi tytułami wykonawczymi zarówno na dzień wdrożenia postępowania egzekucyjnego oraz na dzień dzisiejszy istnieją i są wymagalne, a podjęte w sprawie ustalenia nie dają podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak również nie stanową okoliczności uzasadniających wystąpienie wierzyciela z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego". M. J. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczy należności z 2004 roku, które już dawno wygasły, a postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone z urzędu. Zdaniem skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 czerwca 2017 roku o sygn. akt III SA/Po 68/17, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na przedawnienie niektórych należności. Ponadto skarżący podniósł, że poza mieszkaniem własnościowym o pow. 65 mkw., działką o pow. 500 mkw. (odcinek ulicy) oraz samochodem osobowym Renault Megane z 1999 roku nie posiada innego majątku. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek Sąd nie podziela argumentacji w niej zawartej. Na wstępie wyjaśnić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 59 §1-§5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2017, poz. 1201 ze zm.) nie jest instytucją prawną tożsamą z umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu art. 83 ust.1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017, poz. 1778 ze zm.). Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia z dnia 29 czerwca 2017 roku o sygn. akt III SA/Po 68/17, którym uchylono decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w żadnym zakresie nie przesądza o wygaśnięciu egzekwowanych należności. Z uzasadnienia powołanego wyroku wynika jednoznacznie, że kwestia przedawnienia płatności składek jest kwestią, którą należy wyjaśnić w granicach sprawy obejmującej umorzenie tych należności. Na gruncie sprawy rozpoznanej powołanym wyrokiem organ mimo, że odpowiednio dnia 20 września 2016 roku - w pierwszej instancji oraz dnia 18 listopada 2016 roku - w drugiej instancji orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, między innymi za okres od września 2004 roku, kwestii przedawnienia tych należności w ogóle nie rozważył. Wskazane braki uniemożliwiały więc Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy w świetle przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek. W obecnie rozpoznawanej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS trafnie wyjaśnił skarżącemu, że ma prawny obowiązek dochodzenia (prowadzenia postępowania egzekucyjnego) nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Organy obu instancji zgodnie z prawem przyjęły, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Warunkiem koniecznym zastosowania wskazanego przepisu jest bowiem stwierdzenie braku składników majątkowych, które mogłyby posłużyć do wyegzekwowania należności wynikających z tytułów wykonawczych. Dopiero w takiej sytuacji faktycznej aktualizuje się możliwość umorzenia egzekucji z uwagi na uznanie niecelowości jej dalszego prowadzenia. Tymczasem argumentacja skargi potwierdza, że skarżący posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję w celu zaspokojenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stąd w tym zakresie – umorzenia postępowania na podstawie art. art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skarga jest oczywiście bezzasadna. Sąd uznał jednak, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej naruszył przepisy prawa w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.). Zgodnie z art. 59 §1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny ma obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy egzekwowany obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Z włączonych do akt administracyjnych tytułów wykonawczych wynika, że zakresem prowadzonego postępowania egzekucyjnego objęte są należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za lata 2008 - 2017. Zgodnie z treścią 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przy czym zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia – art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2017, poz. 201 ze zm.). W ramach ponownego merytorycznego rozpoznania kwestii obowiązkowego umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ograniczył się do zacytowania gołosłownego stanowiska Dyrektora Oddziału ZUS, że zarówno na dzień wdrożenia postępowania egzekucyjnego oraz na dzień wydania postanowienia egzekwowane należności istnieją i są wymagalne. Tymczasem ani w postanowieniu organu I instancji, ani w orzeczeniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, nie zostały wskazane podstawy faktyczne przyjęcia stanowiska o istnieniu i wymagalności egzekwowanych należności za lata 2008-2012. Z tego względu zaskarżone postanowienie narusza art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 17, art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni, że wygaśnięcie zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskutek przedawnienia stanowi samoistną przesłankę do umorzenia kontrolowanego postępowania egzekucyjnego niezależnie od tego, czy zostało zabezpieczone hipoteką, czy nie. Organ będzie miał na uwadze, że zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, po upływie terminu przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.), orzeczono o uchyleniu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.