III SA/Po 95/24

Dnia 15 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant : Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 roku sprawy ze skargi I. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją nr [...] z 6 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...], wskazując na: 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwanej dalej u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 79951,15 zł 2. wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 29962,79 zł Decyzją nr [...] z 8 sierpnia 2023 r. ZUS Oddział w [...] , wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej K.p.a.), w związku z art. 83 u.s.u.s. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśniono , że zobowiązany jako zleceniobiorca w okresie marzec-maj 2023 r. miał podstawę wymiaru składek ok 3306,00 zł ( 2699,70 zł netto ). Nie jest właścicielem nieruchomości ani pojazdów. Zobowiązany twierdzi, że nie odpowiada za powstałe zadłużenie, gdyż został oszukany przez swojego współpracownika, jednak zdaniem ZUS nie jest to przedmiotem niniejszego postępowania. Żaden organ nie stwierdził bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ZUS zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Nie ma zatem przesłanek z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Dalej ZUS wskazał , że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślono , że dochody w kwocie 2669,70 zł są wyższe od minimum socjalnego dla 1 osoby w kwocie 1681,64 zł ( w I kwartale 2023 r. ). Zobowiązany ponosi stałe wydatki na utrzymanie w kwocie 1500 zł miesięcznie. Ma zobowiązania z tytułu kredytów także u osób fizycznych, ale płatności te nie mają pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi wobec ZUS. Zobowiązany ma 50 lat, jest zdrowy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zarzucono nieuwzględnienie okoliczność, że skarżący stał się ofiarą oszustwa. Nie przesłuchano świadków wnioskowanych przez skarżącego. To nie strona faktycznie prowadziła przedmiotową działalność gospodarczą i była odpowiedzialna za opłacanie składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). W sprawie takiej jak niniejsza, organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym. Swoje rozstrzygnięcie organ powinien uzasadnić, wskazując w szczególności, jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek. Sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji, zatem nie może oceniać wyboru organu w zakresie uznania administracyjnego pod względem słuszności czy też celowości. Rzeczą Sądu jest skontrolowanie, a więc zbadanie, czy organ działał zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy wyciągnął logiczne i poprawne wnioski w zakresie wystąpienia przesłanek zawartych w przepisach prawa, mających zastosowanie w sprawie. W kontrolowanej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organ uczynił zadość powyższym wymogom w pełnym zakresie. Trzeba przyznać organowi rację, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (brak przesłanki całkowitej nieściągalności) zarówno w odniesieniu do składek. osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek , należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych jak i z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek . Przesłanka śmierci zobowiązanego (art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. także nie wystąpiły; ZUS słusznie stwierdził, że nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. także nie zaistniała. Pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie zachodzi przesłanka braku majątku z którego można egzekwować należności, ponieważ skarżący pobiera wynagrodzenie za pracę. Skarżący nie podważył stwierdzenia ZUS dotyczącego dochodów skarżącego. Dalej Sąd stwierdza, że nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. także nie występuje, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, których umorzenia dotyczy wniosek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie występuje także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. (stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję). Żaden organ nie stwierdził bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ZUS zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Stwierdzić wiec należy, że ZUS słusznie stwierdził, że wobec skarżącego nie ziściła się żadna z przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365,) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu ZUS zasadnie stwierdził brak powyższych przesłanek skutkujących możliwością umorzenia należności. ZUS wskazał, że dochody skarżącego w kwocie 2669,70 zł są wyższe od minimum socjalnego dla 1 osoby w kwocie 1681,64 zł ( w I kwartale 2023 r. ). Zobowiązany ponosi stale wydatki na utrzymanie w kwocie 1500 zł miesięcznie. Ma zobowiązania z tytułu kredytów i u osób fizycznych, ale płatności te nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi wobec ZUS. Zobowiązany ma 50 lat, jest zdrowy, a z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wynika ,że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W ocenie sądu przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby strona nie mogła uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. W konsekwencji sąd uznał, że organ nie naruszył prawa, bowiem wszechstronnie rozważył całokształt materiału dowodowego i wyjaśnił okoliczności sprawy, co nie pozwala postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty dotyczące tego, że skarżący został oszukany, gdyż inna osoba faktycznie prowadziła działalność gospodarczą i była odpowiedzialna za opłacanie składek nie mają znaczenia dla przedmiotowego postępowania. W tym postępowaniu nie bada się zasadności tytułu prawnego do egzekwowania składek, a tylko ewentualne przesłanki do umorzenia postępowania dotyczącego prowadzenia takiej egzekucji. Sąd zaznacza, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności nie korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej. Przepisy prawa nie tamują możliwości wystąpienia do organu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych w sytuacji, gdy skarżący przedstawi organowi dowody dokumentujące nową, odmienną sytuację finansową i osobistą. Zostanie on poddany kolejnej ocenie w postępowaniu administracyjnym, zainicjowanym nowym wnioskiem (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., II GSK 2794/15, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego). Wobec powyższego Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.