III SA/Po 950/15

Dnia 25 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi G. W., J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2014 roku, nr [...] Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS") po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], o odmowie umorzenia odsetek. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników - złożony podczas rozprawy przed Sądem Okręgowym w K. w dniu [...] listopada 2014 r., przekazany do rozpoznania do KRUS – odmówił J. i G. W. umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] 2003 roku do [...] 2014 roku w kwocie [...] zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ KRUS podał, że strony są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. Strony nie wywiązywały się jednak z obowiązku terminowego opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, co doprowadziło do powstania zaległości powiększonej o odsetki za zwłokę. W związku z brakiem zainteresowania spłatą zadłużenia Placówka Terenowa KRUS w K. zabezpieczyła znaczną część zadłużenia na hipotece gospodarstwa oraz wdrożyła egzekucję administracyjną. W ocenie organu KRUS stan gospodarstwa oraz uzyskiwane z niego dochody dawały możliwość terminowej realizacji zobowiązań. Obecnie natomiast dodatkowym źródłem dochodu jest przyznane G. W. świadczenie rentowe, które w całości potrącane jest na poczet zaległości. Rzeczone potrącenia, jak uznał organ KRUS, nie pozbawiają stron środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strony postępowania zwróciły uwagę na swoją sytuację majątkową oraz zdrowotną, a także wskazały na kwestię przedawnienia zobowiązań. Prezes KRUS, utrzymując w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2014 r., wskazał na dwukrotnie przeprowadzoną w gospodarstwie odwołujących wizytację (dnia [...] grudnia 2014 r. oraz dnia [...] lipca 2015 r.) i przywołał treść art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Następnie organ KRUS podniósł, że odwołujący prowadzą działalność rolniczą, z której uzyskują dochód, a nadto w latach 2008-2014 otrzymali dopłaty bezpośrednie w łącznej kwocie [...] zł, w tym dnia [...] lutego 2015 r. na rachunek zostało wypłacone [...] zł. W ocenie organu administracji istniała w związku z tym możliwość podjęcia spłaty zadłużenia jeśli nie jednorazowo to w formie układu ratalnego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący J. W. oraz G. W. ponownie wskazali na swoją sytuację majątkową oraz zdrowotną. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia [...] lutego 2016 r. skarżący wnieśli o umorzenie zaległości wobec KRUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych względów niż w niej podniesiono. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2015 r., w której organ ten odmówił skarżącym umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za wskazany okres od 2003 do 2014 roku. W pierwszej kolejności podać trzeba, że w sprawie tej, wbrew żądaniu zawartemu w piśmie skarżących z dnia [...] lutego 2016 r., Sąd nie ma możliwości zastąpienia organu KRUS w orzekaniu, poprzez umorzenie ww. należności. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja z dnia [...] grudnia 2014 r., podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ KRUS decyzjach tych – mimo iż dotyczy ona należności, które odnoszą się do roku 2003 i lat kolejnych - w żaden sposób nie rozważył kwestii przedawnienia, chociaż skarżący okoliczność tę podnosili, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "K.p.a."). Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 704 ze zm., dalej: "u.s.r."), który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji podjętej w toku kontrolowanej sprawy, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Przy czym, przez należności z tytułu składek rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia (art. 6 pkt 13b u.s.r.). Do dnia 2 maja 2004 r. kwestia przedawnienia należności wobec KRUS winna być przedmiotem rozważań z uwzględnieniem uregulowań odrębnych, zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 pkt. 1 u.s.r. w sprawach nie uregulowanych w ustawie zastosowanie znajdywały przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosowało się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r., zobowiązanie podatkowe przedawniało się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Bieg terminu przedawnienia, w tym kwestia jego zawieszenia bądź przerwania, musiał być z kolei oceniany na gruncie art. 70 § 2-7 Ordynacji podatkowej. Zgodnie natomiast z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie ulegały przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Aczkolwiek przy zastosowaniu tej ostatniej okoliczności należy mieć na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, w którym Trybunał ten stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. (po tym okresie odpowiednio art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej – przyp. Sądu), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Z dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 1 pkt. 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 9, poz. 873 ze zm.), do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wprowadzony został art. 41b. Zgodnie z ust. 1 tej jednostki redakcyjnej, w jej ówczesnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. W świetle art. 41b ust. 2 u.s.r. nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast w art. 41b ust. 3-6 oraz ust. 8-9 u.s.r. uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym zwłaszcza jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Art. 41b ust. 1 u.s.r. został znowelizowany dnia 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, zgodnie z którym zyskał on następujące brzmienie – "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7". Jednocześnie art. 27 ust. 1 tej ustawy nowelizującej stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, o czym mowa już w art. 27 ust. 2, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Prezes KRUS rozważając zatem problematykę umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 pkt. 1 u.s.r. winien w pierwszej kolejności rozważyć kwestię ich przedawnienia, nie jest bowiem dopuszczalne, aby umorzyć należności, które uprzednio już wygasły, w tym zwłaszcza uległy przedawnieniu. Prezes KRUS winien przy tym w szczególności ustalić kiedy określone należności powstały, a następnie zważyć kiedy nastąpi bądź nastąpiło ich przedawnienie z uwzględnieniem z jednej strony zmiany stanu prawnego, a z drugiej strony wystąpienie ewentualnych okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia – zwłaszcza poprzez jego zawieszenie bądź przerwanie. W tym ostatnim przypadku Prezes KRUS musi także wskazać jaka okoliczność i na jakiej podstawie prawnej miała wpływ na bieg terminu przedawnienia danej należności, w tym określić ów wpływ z uwzględnieniem terminu zaistnienia tej okoliczności. W tych okolicznościach odniesienie się do meritum sprawy należy uznać za przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu i zawarte w nim wskazania co do dalszego postępowania. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.