III SA/Po 966/12

Dnia 14 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P B na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L z dnia ... r., nr ... w przedmiocie odmowy dokonania potrącenia na poczet podatku od środków transportowych za 2012 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy P B, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500zł, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 12 akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Całkowity dochód miesięczny brutto rodziny to 1.500zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wnioskodawca posiada grunty rolne o pow. 7,37ha. Koszty utrzymania miesięcznego rodziny zostały określone na kwotę 2.380zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 24 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że wysokość wydatków uwidaczniana w kosztach pozarolniczej działalności gospodarczej nie wskazuje na ograniczenie możliwości płatniczych wnioskodawcy do granic zabezpieczenia minimum socjalnego. Przedmiotowe wydatki za osiem miesięcy tego roku wyniosły średniomiesięcznie 45.249,92zł. Przy czym wnioskodawca ponosi także koszty prowadzenia działalności rolniczej, które według oświadczenia w 2012 roku wyniosły 12.630zł. W tym stanie rzeczy dla oceny zdolności do uiszczenia kosztów sądowych przyjąć należało, że realizowane przez wnioskodawcę wydatki obrazują wysokość środków pozostających w jego dyspozycji, czyli środków, które nie podlegają egzekucji, a przez to mogą zostać przeznaczone także na koszty sądowe w myśl zasady równoważnego traktowania powinności finansowych. Pismem z dnia 5 listopada 2012 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że jego sytuacja finansowa odbiega od tej przyjętej przez referendarza. Strona podnosi, iż orzeczenie referendarza powoduje, że nie mam ona możliwości "walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Skarżący uzyskuje dochody z trzech źródeł: stosunek pracy (1.500zł brutto miesięcznie), w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (średniomiesięczny przychód za osiem miesięcy 2012 roku wynosi 39.455zł) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych za 2011 rok to 19.000zł). Dopłaty do działalności rolniczej to około 7.000zł rocznie. Z kolei koszty prowadzenia działalności rolniczej za rok 2012 to 12.630zł. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej za osiem miesięcy 2012 roku wyniosły 361.999,35zł. W tym miejscu należy także zauważyć, że poza nieruchomościami rolnymi do wnioskodawcy i jego żony należą także: stacja benzynowa w B (nieczynna od 2010 roku, obciążona hipoteką), stacja benzynowa w K (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) oraz stacja kontroli pojazdów w K (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) oraz ruchomości: samochód V z 1997 roku (wartość około 15.000zł, obciążony zastawem bankowym), ciągnik B, samochód V z 2008 roku (zakupiony na kredyt, do spłaty pozostało osiem rat, wartość rynkową pojazdu Wnioskodawca określił na około 35.000zł), samochód M z 1994 roku (wartość rynkowa została określona na około 15.000zł) oraz samochód V z 2009 roku (zakupiony na kredyt do spłaty pozostały 23 raty). Wnioskodawca oświadczył, że przeciwko niemu prowadzone są postępowania egzekucyjne na łączną kwotę prawie 582.000zł. Ustanowione zostały także hipoteki przymusowe i zastawy skarbowe. Należności egzekwowane na rzecz urzędu skarbowego (około 66.000zł) spłacane są w układzie ratalnym. Ponadto strona oświadczyła, że posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę około 372.000zł. Według przedstawionego zestawienia wysokość obciążeń miesięcznych (suma rat kredytowych) wynosi około 7.600zł. Wysokość obciążeń miesięcznych z tytułu leasingu to 2.202zł. Należności w kwocie 103.703,54zł "są wymagalne natychmiast". Warto też dodać, że na dzień rozpoznania wniosku w Wydziale III tutejszego Sądu toczą się cztery postępowania ze skarg wnioskodawcy. Łączna kwota wpisów od tych skarg wynosi 2.105zł. W ocenie Sądu, sytuacja rodzinna i majątkowa strony skarżącej nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem niniejszej skargi spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego rodziny w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez stronę oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają zainteresowanego z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Osiągnięte przez stronę przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) za osiem miesięcy bieżącego roku wynoszą 39.455zł średniomiesięcznie. Tylko te przychody przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych, deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz ujawnionych miesięcznych obciążeń kredytowych, zaś wnioskodawca nie wykazał, iż środki egzekucyjne zastosowane w postępowaniach egzekucyjnych, wykluczają możliwości zrealizowania obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, że zaległości na rzecz urzędu skarbowego, które wnioskodawca wskazał, jako należności egzekwowane, są spłacane w układzie ratalnym. Natomiast ustanowienie hipoteki przymusowej czy zastawu skarbowego nie prowadzi do ograniczenia aktualnych zdolności płatniczych. Uznać zatem należy, że wnioskodawca nie wykazał, że osiągane przez niego przychody są w ogóle uszczuplane, ewentualnie w jakim zakresie są uszczuplane, przez prowadzone postępowania egzekucyjne. Mając zatem na uwadze, że strona nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w zakresie wskazanym wnioskiem, Sąd na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzekł jak w sentencji postanowienia.