III SA/Po 966/20

Dnia 24 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] października 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek oddala skargę M. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] października 2020 r. - uchylającą w całości – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako u.s.u.s.) – decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. - odmawiającą – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3 a oraz art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: - ubezpieczenia społeczne – za okres od marca 2019 do kwietnia 2019 - ubezpieczenie zdrowotne – za okres od marca 2019 do kwietnia 2019 - Fundusz Pracy – za okres od marca 2019 do kwietnia 2019. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki unormowane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Zobowiązany – według złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] lipca 2020 r. - nie pracuje zarobkowo i nie pobiera świadczeń, posiada dochody z pracy dorywczej w kwocie [...]zł netto miesięcznie, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani innego rodzaju pomocy, ponosi stałe koszty leczenia w kwocie [...]zł miesięcznie. Nie posiada zobowiązań pieniężnych, jest współwłaścicielem [...] części domu o powierzchni [...] m2, nie posiada ruchomości, innych praw majątkowych ani wierzytelności. Organ ustalił, że zobowiązany jest współwłaścicielem [...] części nieruchomości gruntowej (tereny mieszkaniowe i grunty orne) o powierzchni [...] ha. Środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w M. i na należącym do zobowiązanego rachunku bankowym nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, ale postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, a zatem nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Organ wskazał, że zobowiązany powołał się na swój stan zdrowia, nie przedłożył jednak dokumentacji dotyczącej konieczności stałego leczenia, zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do zarobkowania, czy dokumentów potwierdzających rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Zobowiązany nie ma orzeczonej niezdolności do pracy ani orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Organ stwierdził, że zobowiązany pracuje dorywczo, a zatem może podjąć pracę zarobkową. Jest zgłoszony do PUP do ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jako bezrobotny może zdobyć nowe kwalifikacje, odbyć staż czy skorzystać z programów aktywizacji zawodowej. Organ wskazał, że zobowiązany według oświadczenia uzyskuje praktycznie symboliczny dochód, ale nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej. W oświadczeniu nie wskazano wydatków ponoszonych przez zobowiązanego (w ramach dwuosobowego gospodarstwa domowego). Nie wskazał on osoby ponoszącej koszty dotyczące np. zakupu żywności, ubrań, obuwia czy środków czystości. Materiał dowodowy jest wobec tego niejednoznaczny. Zdaniem organu można domniemywać, że istnieje osoba pomagająca finansowo zobowiązanemu, której nie chce on ujawnić, bądź też uzyskuje on wyższe dochody. Zobowiązany nie udokumentował swoich dochodów z prac dorywczych, okresu i czasu pracy. Zobowiązany oświadczył ponadto, że jest na utrzymaniu matki, wobec tego zdaniem organu należało uznać, że prowadzi on gospodarstwo domowe z synem, ale również z matką, mieszkającą pod tym samym adresem. Zobowiązany nie wykazał dochodów ani wydatków swojej matki. Organ nie mógł wobec tego dokonać rzetelnej analizy sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego zobowiązanego. Organ wskazał ponadto, że zobowiązany nie wykazał, w jaki sposób wywiązuje się z obowiązków wobec drugiego syna, mieszkającego z byłą żoną zobowiązanego. W skardze do WSA w Poznaniu zobowiązany wniósł o umorzenie postepowania i zakończenie egzekucji dotyczącej przedmiotowych należności wobec ZUS. Skarżący podniósł, że jest na utrzymaniu matki rencistki. Podkreślił swój zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zobowiązanie organu do wydania w terminie 30 dni decyzji o umorzeniu przedmiotowych składek. Zarzucono naruszenie art. 28 ust. 1-3 i 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pełnomocnik strony wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodów z: - wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] marca 2021 r. sygn. III SA/Po [...]; - informacji dla lekarza kierującego POZ z dnia [...] maja 2021 r.; - dokumentów z akt sprawy dotyczących przewlekłej choroby skarżącego i jego trudnej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w nich uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec zaistnienia okoliczności wskazanych w tym przepisie, zważywszy zwłaszcza na aktualną sytuację epidemiczną oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, o czym strony zostały dodatkowo uprzedzone pismem z dnia [...] maja 2021 r., co dało im możliwość zajęcia ewentualnego dalszego stanowiska w sprawie. Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. WSA stwierdza, że decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Organ ustalił zasadnie - w ocenie Sądu - że zobowiązany jest współwłaścicielem [...] części nieruchomości gruntowej (tereny mieszkaniowe i grunty orne ) o powierzchni [...] ha. Środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w M. i na należącym do zobowiązanego rachunku bankowym nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, ale postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, a zatem nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest prawidłowa, została też uzasadniona w odpowiedni sposób. Twierdzenia ZUS w zakresie oceny sytuacji majątkowej, finansowej oraz rodzinnej skarżącego są trafne. WSA podkreśla, że dopiero wyczerpujące aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pozwolą na stwierdzenie, czy jest on w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia bez uszczerbku zarówno dla siebie, jak i pozostałych domowników. Wskazać należy przy tym, że ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Zakładu spoczywa co do zasady na zobowiązanym. Wszelkie zaniechania zobowiązanego w tym zakresie oznaczają odpowiednie negatywne skutki procesowe dla niego. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że wprawdzie zobowiązany powołał się na swój stan zdrowia, nie przedłożył on jednak dokumentacji dotyczącej konieczności stałego leczenia, zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do zarobkowania, czy dokumentów potwierdzających rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Zobowiązany nie ma orzeczonej niezdolności do pracy ani orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem Sądu organ stwierdził zasadnie, że zobowiązany pracuje dorywczo, a zatem może podjąć pracę zarobkową. Jest zgłoszony do PUP do ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jako bezrobotny może zdobyć nowe kwalifikacje, odbyć staż czy skorzystać z programów aktywizacji zawodowej. Organ wskazał ponadto prawidłowo, że zobowiązany według oświadczenia uzyskuje praktycznie symboliczny dochód, ale nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej. W oświadczeniu nie wskazano wydatków ponoszonych przez zobowiązanego (w ramach dwuosobowego gospodarstwa domowego). Nie wskazał on osoby ponoszącej koszty dotyczące np. zakupu żywności, ubrań, obuwia czy środków czystości. Materiał dowodowy jest wobec tego niejednoznaczny. W ocenie Sądu organ prawidłowo stwierdził, że można domniemywać, iż istnieje osoba pomagająca finansowo zobowiązanemu, której nie chce on ujawnić, bądź też uzyskuje on wyższe dochody. Zobowiązany nie udokumentował swoich dochodów z prac dorywczych, okresu i czasu pracy. Organ podkreślił też trafnie, że zobowiązany oświadczył, iż jest na utrzymaniu matki, wobec tego zdaniem organu należało uznać, że prowadzi on gospodarstwo domowe z synem, ale również z matką, mieszkającą pod tym samym adresem. Zobowiązany nie wykazał dochodów ani wydatków swojej matki. Zdaniem Sądu zasadnie przyjął wobec tego organ, że nie mógł on ostatecznie dokonać rzetelnej analizy sytuacji ekonomicznej gospodarstwa domowego zobowiązanego. Zobowiązany nie przedłożył w trakcie trwającego postępowania dokumentacji niezbędnej dla dokonania wyczerpującej i całościowej oceny jego sytuacji rodzinnej i materialnej pomimo tego, że został zobowiązany przez organ - pismem z dnia [...] lipca 2020 r. - do szczegółowego wyjaśnienia kwestii związanych wnioskiem o umorzenie zobowiązań. Nie było możliwości dokonania zestawienia wszystkich dochodów i rzeczywistych wydatków zobowiązanego. Zdaniem Sądu organ – wbrew tezom podniesionym w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia [...] czerwca 2021 r. - nie miał wystarczającego materiału dowodowego dotyczącego sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej skarżącego. Tego rodzaju materiał dowodowy nie może być generalnie uzupełniany na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić należy, że zobowiązany urodził się w 1975 r. Wskazać należy ponadto, że mimo podejmowanego leczenia organ stwierdził prawidłowo w uzasadnieniu swojej decyzji, że zobowiązany nie ma orzeczonej niezdolności do pracy ani orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Należy też brać pod uwagę wysokość zobowiązań, które skarżący posiada z tytułu ubezpieczenia społecznego. WSA wskazuje, że kwota zobowiązań publicznoprawnych w wysokości [...] zł z pewnością nie przekracza potencjalnych możliwości zarobkowych skarżącego. Odnosząc się do argumentów strony skarżącej wywiedzionych z orzeczenia WSA w Poznaniu z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt III SA/Po [...], należy wskazać, że nie ma bezpośredniego związku między przedmiotową sprawą a sprawą zakończoną wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia [...] marca 2021 r. albowiem sprawa powyższa dotyczyła kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego regulowanej przez zupełnie inne przepisy prawne. Inne są zatem przesłanki faktyczne i prawne dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia należności wobec ZUS. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.