III SA/Po 982/11

Dnia 18 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 14 listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w zakresie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok, po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 22 grudnia 2004 r., wydaną na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) oraz § 6 ust. 1 w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), przyznał E. B. płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł, (ONW Nizinne strefa I – 2004), w tym środki budżetu Unii Europejskiej [...] zł. Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r., organ działając na podstawie art. 123 § 1 i1 w zw. z art. 75 § 1 kpa, wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej wskazaną wyżej decyzją, w związku z ujawnieniem, że E. B. w dniu 14 października 2002r., tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności na 2004r. zawarł umowę dzierżawy gruntów, zadeklarowanych następnie do przyznania płatności. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 8 listopada 2010 r., wydaną na podstawie 151 § 2 w zw. z art. 146 i art. 145 §1 pkt. 5 kpa stwierdził wydanie decyzji z dnia 22 grudnia 2004 r. z naruszeniem prawa. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez E. B., decyzją z dnia 26 stycznia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w dniu 6 lipca 2011r. w sprawie III SA/Po 259/11 ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 stycznia 2011 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zasadnie uznały, że fakt oddania przez E. B. w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej na mocy umowy z dnia 14 października 2002 r. w zamian za świadczenie z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów od 2002 r. mogą być uznane za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zauważył jednak, że wskazane wyżej oświadczenie strony pochodzi z 2008 r., zatem nie istniało w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności, podobnie jak i pozostałe powołane przez organ dowody, poza umową dzierżawy. Sąd stwierdził jednak, że organy w swoich decyzjach nie wyjaśniły, czy okoliczność dotycząca wydzierżawienia gruntów, a co za tym idzie faktycznego użytkowania spornych gruntów przez dzierżawcę nie przez skarżącego, była rzeczywiście nieznana organowi I instancji w dacie wydawania decyzji o przyznaniu płatności. Sąd wskazał na to, że E. B. w toku postępowania administracyjnego podnosił, że o zawarciu umowy dzierżawy zawiadomił Starostwo Powiatowe i Urząd Gminy. Przed złożeniem zaś wniosku o płatności poinformował o tym również pracownika Biura Powiatowego Agencji, uzyskując informację, że może ubiegać się o płatności. E. B. powoływał się na informacje uzyskiwane od konkretnych pracowników organu - w skardze wskazał na osobę R. K. Świadkiem rozmów prowadzonych przez skarżącego w kwestii ubiegania się o dopłaty był również dzierżawca gruntów – T. W. Jak wykazywał skarżący, organy Agencji rozpoznając jego wniosek o przyznanie płatności miały wiedzę o tym, że wydzierżawił on swoje gospodarstwo. Brak jakichkolwiek wyjaśnień organu odwoławczego w tym zakresie, jak wskazał Sąd, uniemożliwił sądową kontrolę zasadności przyjęcia, że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Sąd wskazał organowi na konieczność przeprowadzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego, co do twierdzenia skarżącego o poinformowaniu pracownika Biura Powiatowego o wydzierżawieniu gruntów, poprzez przynajmniej przesłuchanie skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków – pracownika organu oraz T. W. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wezwał E. B. do wyjaśnienia, kiedy informował pracowników Biura Powiatowego o fakcie wydzierżawienia gruntów rolnych, czy informacji udzielał osobiście, czy byli jacyś świadkowie tego zdarzenia oraz od którego pracownika Biura uzyskał informację, że można ubiegać się o dopłaty, pomimo przekazania gruntów w dzierżawę. Po uzyskaniu odpowiedzi udzielonej przez E. B. pismem z dnia 25 października 2011r. Dyrektor [...]o Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją wydaną w dniu 14 listopada 2011r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa ponownie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 8 listopada 2010 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy obszernie przytoczył przepisy dotyczące zasad przyznawania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 r. Co do okoliczności dotyczących wznowienia postępowania, organ wskazał, że analizując dowody zebrane w sprawie, w tym w szczególności umowę dzierżawy zawartą 14 października 2002r., oświadczenie E. B. z dnia 22 grudnia 2008r. oraz oświadczenie T. W. złożone w dniu 29 grudnia 2008r. dotyczące podpisania umowy, należy stwierdzić, że E. B. nie był posiadaczem zdeklarowanych gruntów rolnych w 2004r., w związku, z czym nie przysługują mu płatności bezpośrednie do tych gruntów. W ocenie organu, podnoszony przez skarżącego zarzut dotyczący tego, że poinformował on Powiatowe Biuro Agencji o fakcie wydzierżawienia gruntów i uzyskał informację, że dla składania wniosków o dopłaty bez znaczenia jest to, kto składa wniosek właściciel gruntu, czy dzierżawca, jest bezzasadny. Wszystkie osoby udzielające informacji legitymują się zdanymi egzaminami z niezbędnych procedur. Pracownicy ARiMR zatrudnieni w Agencji są zobowiązani do należytego, profesjonalnego traktowania swoich obowiązków służbowych. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom złożonym przez skarżącego w piśmie z dnia 25 października 2011r. ponieważ niemożliwe jest, aby E. B. w dniu 12 października 2002r. informował o fakcie wydzierżawienia gruntów pracownika Biura Powiatowego obsługującego interesantów i przyjmującego wnioski, ponieważ biuro to w 2002r. było dopiero w fazie tworzenia i organizacji. W dniu 14 i 15 października 2002r. skarżący poinformował o podpisaniu umowy dzierżawy wyłącznie Starostwo Powiatowe oraz KRUS. Nie wskazał jakichkolwiek świadków, poza dzierżawcą, na okoliczność informowania pracowników Biura Powiatowego o fakcie wydzierżawienia gruntów przed wydaniem decyzji o przyznaniu płatności. Organ odwoławczy uznał zatem, że zastosowana przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji procedura wznowienia postępowania była prawidłowa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art.12 §1, art. 145 §1 kpa. Skarżący wyjaśnił, że informację od pracownika Biura Agencji, który wiedział o zawarciu umowy dzierżawy, że może złożyć wniosek o przyznanie płatności, uzyskał w 2004 r., a nie 12 października 2002r. W tym dniu została zawarta umowa dzierżawy. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do stwierdzenia, czy organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prawidłowo ustaliły i uznały, że wystąpiła określona w art. 145 §1 pkt 5 kpa przesłanka wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, w postaci nowych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który decyzję wydał. Przy czym, należy wskazać, że decyzje wydawane przez organy w niniejszej sprawie, były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który, jak wskazano wyżej, wyrokiem wydanym w dniu 6 lipca 2011r. w sprawie III SA/Po 259/11 uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 26 stycznia 2011 r. Zakres postępowania prowadzonego w trybie art. 145 kpa, na co wskazywał już Sąd w powołanym wyżej wyroku jest węższy, aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia, wskazanych przez wnioskodawcę, czy przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu. W rozpoznawanej sprawie nie budziły wątpliwości ustalenia organów dotyczące przyznania skarżącemu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004r., jak również ustalenia dotyczące zawartej przez niego w dniu 12 października 2002r. umowy dzierżawy gruntów z T. W. Sąd stwierdził również, że organy obu instancji zasadnie uznały, że fakt oddania przez E. B. w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej w zamian za świadczenie z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów od 2002 r. mogą być uznane za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nie budzi bowiem wątpliwości, że płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przysługują wyłącznie producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Jednakże w przedmiotowej sprawie istotnym było to, czy zawarcie przez skarżącego umowy dzierżawy w istocie było nową okolicznością, czy nowym dowodem, który nie był znany organowi I instancji, który wydał decyzję po przyznaniu płatności. Wątpliwości w tym zakresie wynikały z informacji skarżącego, że organy Agencji, rozpoznając wniosek o przyznanie płatności, miały wiedzę o tym, że wydzierżawił on swoje gospodarstwo. Informował bowiem pracownika Agencji - w skardze wskazał na osobę R. K. o tym, że zawarł umowę dzierżawy i mimo to, uzyskał informację, że może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie płatności. Świadkiem rozmów prowadzonych w kwestii ubiegania się o dopłaty był dzierżawca gruntów – T. W. Z uwagi na brak wyjaśnień odnośnie wskazanych wyżej okoliczności, Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lipca 2011r. wskazał zakres, w jakim postępowanie dowodowe powinno być uzupełnione. Sąd wskazał organowi na konieczność przeprowadzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego, co do twierdzenia skarżącego o poinformowaniu pracownika Biura Powiatowego o wydzierżawieniu gruntów, poprzez przynajmniej przesłuchanie skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków – pracownika organu oraz T. W. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że oświadczenie skarżącego, podobnie jak i pozostałe dowody, na które wskazały organy, poza umową dzierżawy pochodziły z 2008 roku, zatem nie istniały w dniu wydania decyzji. Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zarówno sąd, rozpoznając sprawę ponownie, jak i organ administracji obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., II GSK 240/06, publ. zbiór Lex 325365). W sytuacji zatem, gdy tak jak w przedmiotowej sprawie, w wyniku wyroku sądu administracyjnego sprawa jest przedmiotem kolejnego rozpoznania przez organ, ma on obowiązek uwzględnić zarówno ocenę prawną dokonaną przez sąd, jak i wskazania co do czynności, jakie powinny być podjęte przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Nowa decyzja wydana w sprawie, która nie uwzględnia oceny prawnej lub wskazań co do dalszego postępowania narusza art. 153 p.p.s.a. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie, ponieważ decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie uwzględnia wiążących organ wytycznych zawartych we wskazanym wyżej wyroku. Organ nie przesłuchał E. B. na okoliczność poinformowania pracownika organu o wydzierżawieniu gruntów. Nie przesłuchał także pracownika organu (w skardze E. B. wskazał na osobę R. K.) oraz nie przesłuchał dzierżawcy T. W., na okoliczność rozmów prowadzonych przez skarżącego w kwestii ubiegania się o płatności. Nadal zatem, istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności wystąpienia przesłanek umożliwiających organowi wydanie decyzji w trybie wznowienia postępowania pozostają niewyjaśnione. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania. Wobec powyższego, Sąd uznając, że organ nie uwzględnił wytycznych zwartych w wyroku wydanym w sprawie IIISA/Po 259/11 z dnia 6 lipca 2011r, czym naruszył art. 153 p.p.s.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję.