III SA/Po 990/11

Dnia 18 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi E B na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia r. Nr w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2008 rok, po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z decyzją z dnia 24 listopada 2008 r., wydaną na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz § 3 ust. 1, 2, 3, § 5 ust. 2, 3 i 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.), przyznał E płatność ONW na rok 2008 w łącznej wysokości 2121,15 zł. Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r., organ działając na podstawie art. 123 § 1 i1 w zw. z art. 75 § 1 kpa, wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej wskazaną wyżej decyzją, w związku z ujawnieniem, że E w dniu 14 października 2002r., tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności na 2008r. zawarł umowę dzierżawy gruntów, zadeklarowanych następnie do przyznania płatności. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z decyzją z dnia 9 listopada 2010 r. uchylił w całości decyzję z dnia 24 listopada 2008 r., odmówił E przyznania płatności ONW i nałożył sankcje finansowe. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez E, decyzją z dnia 28 stycznia 2011 r., , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w dniu 6 lipca 2011r. w sprawie III SA/Po 265/11, ze skargi E na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P z dnia 28 stycznia 2011 r. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie. Sąd wskazał, że zgodnie z art.145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd stwierdził, że organy obu instancji zasadnie uznały, że fakt oddania przez E w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej na mocy umowy z dnia 14 października 2002 r. w zamian za świadczenie z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów od 2002 r. mogą być uznane za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zauważył jednak, że wskazane wyżej oświadczenie strony pochodzi z grudnia 2008 r., zatem nie istniało w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności, podobnie jak i pozostałe powołane przez organ dowody, poza umową dzierżawy. Sąd stwierdził, że organy w swoich decyzjach nie wyjaśniły, czy okoliczność dotycząca wydzierżawienia gruntów, a co za tym idzie faktycznego użytkowania spornych gruntów przez dzierżawcę, a nie przez skarżącego, była rzeczywiście nieznana organowi I instancji w dacie wydawania decyzji o przyznaniu płatności. Sąd wskazał na to, iż E w toku postępowania administracyjnego podnosił, że o zawarciu umowy dzierżawy zawiadomił Starostwo Powiatowe i Urząd Gminy. Przed złożeniem zaś wniosku o płatności poinformował o tym również pracownika Biura Powiatowego Agencji, uzyskując informację, że może ubiegać się o płatności. E powoływał się na informacje uzyskiwane od konkretnych pracowników organu - w skardze wskazał na osobę R. Świadkiem rozmów prowadzonych przez skarżącego w kwestii ubiegania się o dopłaty był również dzierżawca gruntów – T. Jak wykazywał skarżący, organy Agencji rozpoznając jego wniosek o przyznanie płatności miały wiedzę o tym, że wydzierżawił on swoje gospodarstwo. Brak jakichkolwiek wyjaśnień organu odwoławczego w tym zakresie, jak wskazał Sąd, uniemożliwił sądową kontrolę zasadności przyjęcia, że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Sąd wskazał organowi na konieczność przeprowadzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego, co do twierdzenia skarżącego o poinformowaniu pracownika Biura Powiatowego o wydzierżawieniu gruntów, poprzez przynajmniej przesłuchanie skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków – pracownika organu oraz T. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wezwał E do wyjaśnienia, kiedy informował pracowników Biura Powiatowego w Z o fakcie wydzierżawienia gruntów rolnych, czy informacji udzielał osobiście, czy byli jacyś świadkowie tego zdarzenia oraz od którego pracownika biura uzyskał informację, że można ubiegać się o dopłaty, pomimo przekazania gruntów w dzierżawę. Po uzyskaniu odpowiedzi udzielonej przez E pismem z dnia 25 października 2011r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją wydaną w dniu 14 listopada 2011r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa ponownie utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z z dnia 9 listopada 2010 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy obszernie przytoczył przepisy dotyczące zasad przyznawania płatności ONW na 2008r. Co do okoliczności dotyczących wznowienia postępowania, organ wskazał, że analizując dowody zebrane w sprawie, w tym w szczególności umowę dzierżawy zawartą 14 października 2002r., oświadczenie E z dnia 22 grudnia 2008r. oraz oświadczenie W złożone w dniu 29 grudnia 2008r. dotyczące podpisania umowy dzierżawy, należy stwierdzić, że E nie był posiadaczem zdeklarowanych gruntów rolnych w 2008 r., w związku, z czym nie przysługują mu wnioskowane płatności ONW. W ocenie organu, podnoszony przez skarżącego zarzut dotyczący tego, że poinformował on Powiatowe Biuro Agencji o fakcie wydzierżawienia gruntów i uzyskał informację, że dla składania wniosków o dopłaty bez znaczenia jest to, kto składa wniosek tj. właściciel gruntu, czy dzierżawca, jest bezzasadny. Wszystkie osoby udzielające informacji legitymują się zdanymi egzaminami z niezbędnych procedur. Pracownicy ARiMR zatrudnieni w Agencji są zobowiązani do należytego, profesjonalnego traktowania swoich obowiązków służbowych. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom złożonym przez skarżącego w piśmie z dnia 25 października 2011r. ponieważ niemożliwe jest, aby E w dniu 12 października 2002r. informował o fakcie wydzierżawienia gruntów pracownika Biura Powiatowego w Z obsługującego interesantów i przyjmującego wnioski, ponieważ biuro to w 2002r. było dopiero w fazie tworzenia i organizacji. W dniu 14 i 15 października 2002r. skarżący poinformował o podpisaniu umowy dzierżawy wyłącznie Starostwo Powiatowe w Z oraz KRUS. Nie wskazał jakichkolwiek świadków, poza dzierżawcą, na okoliczność informowania pracowników Biura Powiatowego w Z o fakcie wydzierżawienia gruntów przed wydaniem decyzji o przyznaniu płatności. Organ odwoławczy uznał zatem, że zastosowana przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji w Z procedura wznowienia postępowania była prawidłowa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art.12 §1, art.145 §1 kpa. Skarżący wyjaśnił, że informację od pracownika Biura Agencji, który wiedział o zawarciu umowy dzierżawy, że może złożyć wniosek o przyznanie płatności, uzyskał w 2004 roku, a nie 12 października 2002r. W tym dniu została zawarta umowa dzierżawy. Według strony Kierownik Biura Powiatowego miał również posiadać wiedzę o tym, że ze względu na zły stan zdrowia skarżący wydzierżawił grunty rolne. Jako prosty rolnik działał w zaufaniu do Agencji. E wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka W na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu skargi. Na rozprawie skarżący oświadczył, że o jego sytuacji związanej z wydzierżawieniem gruntu od początku wiedział R W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do stwierdzenia, czy organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prawidłowo ustaliły i uznały, że wystąpiła określona w art.145 §1 pkt 5 kpa przesłanka wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, w postaci nowych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który decyzję wydał. Przy czym, należy wskazać, że decyzje wydawane przez organy w niniejszej sprawie, były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który, jak wskazano wyżej, wyrokiem wydanym w dniu 6 lipca 2011r. w sprawie III SA/Po 265/11 uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P z dnia 28 stycznia 2011 r. Zakres postępowania prowadzonego w trybie art. 145 kpa, na co wskazywał już Sąd w powołanym wyżej wyroku, jest węższy, aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia, wskazanych przez wnioskodawcę, czy przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu. W rozpoznawanej sprawie nie budziły wątpliwości ustalenia organów dotyczące przyznania skarżącemu płatności ONW w 2008r., jak również ustalenia dotyczące zawartej przez niego w dniu 12 października 2002r. umowy dzierżawy gruntów z W. Sąd stwierdził również, że organy obu instancji zasadnie uznały, że fakt oddania przez E w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej w zamian za świadczenie z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów od 2002 r. mogą być uznane za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Płatności ONW przysługują bowiem wyłącznie producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu grunty rolne użytkowane rolniczo zgodnie z odpowiednimi wymaganiami. Jednakże w przedmiotowej sprawie istotnym było to, czy zawarcie przez skarżącego umowy dzierżawy w istocie było nową okolicznością, czy nowym dowodem, który nie był znany organowi I instancji, który wydał decyzję o przyznaniu wnioskowanych płatności. Wątpliwości w tym zakresie wynikały z informacji skarżącego, że organy Agencji, rozpoznając wniosek o przyznanie płatności, miały wiedzę o tym, że wydzierżawił on swoje gospodarstwo. Informował bowiem pracownika Agencji - w skardze wskazał na osobę R o tym, że zawarł umowę dzierżawy i mimo to, uzyskał informację, że może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie płatności. Świadkiem zaś rozmów prowadzonych w kwestii ubiegania się o dopłaty był dzierżawca gruntów –W. Z uwagi na brak wyjaśnień odnośnie przytoczonych wyżej okoliczności, Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lipca 2011r wskazał zakres, w jakim postępowanie dowodowe powinno być uzupełnione. Sąd wskazał organowi na konieczność przeprowadzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego, co do twierdzenia skarżącego o poinformowaniu pracownika Biura Powiatowego o wydzierżawieniu gruntów, poprzez przynajmniej przesłuchanie skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków – pracownika organu oraz W. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że oświadczenie E, podobnie jak i pozostałe dowody, na które powołały się organy, poza umową dzierżawy nie istniały w dniu wydania decyzji (24 listopad 2008 r.) Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zarówno sąd, rozpoznając sprawę ponownie, jak i organ administracji obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., II GSK 240/06, publ. zbiór Lex 325365). W sytuacji zatem, gdy tak, jak w niniejszej sprawie w wyniku wyroku sądu administracyjnego sprawa jest przedmiotem kolejnego rozpoznania przez organ, ma on obowiązek uwzględnić zarówno ocenę prawną dokonaną przez sąd, jak i wskazania co do czynności, jakie powinny być podjęte przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Nowa decyzja wydana w sprawie, która nie uwzględnia oceny prawnej lub wskazań co do dalszego postępowania narusza art. 153 p.p.s.a. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie, ponieważ decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie uwzględnia wiążących organ wytycznych zawartych we wskazanym wyżej wyroku. Organ nie przesłuchał E (w charakterze strony) na okoliczność poinformowania pracownika organu o wydzierżawieniu gruntów. Nie przesłuchał także pracownika organu (w skardze i na rozprawie skarżący wskazywał na osobę R) oraz nie przeprowadził dowodu z zeznań dzierżawcy na okoliczność rozmów prowadzonych przez E w kwestii ubiegania się o płatności. Nadal zatem, istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności wystąpienia przesłanek umożliwiających organowi wydanie decyzji w trybie wznowienia postępowania pozostają niewyjaśnione. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania. Sąd nie uwzględnił, zawartego w skardze, wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka W, albowiem przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu. Wobec powyższego, Sąd uznając, że organ nie uwzględnił wytycznych zawartych w wyroku wydanym w sprawie III SA/Po 265/11 z dnia 6 lipca 2011r, czym naruszył art. 153 p.p.s.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie może być ona wykonana.