III SA/Po 998/11

Dnia 11 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi PJ na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r., od stycznia do sierpnia 2007 r. oraz za miesiąc październik 2007 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący PJ, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu żądania wnioskodawca wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą. Dochód miesięczny brutto określił na kwotę 4.000 zł. Ponadto podał, że posiada lokal mieszkalny o pow. 42mkw oraz dwa ciągniki siodłowe DAF i dwie naczepy. Wnioskodawca została zobowiązany przez referendarza do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, po raz pierwszy, pismem z dnia 13 września 2012 r. oraz, ponownie, pismem z dnia 31 października 2012 r. Zdaniem referendarza skarżący nie wykonał wezwania i nie przedłożył żadnych dowodów dotyczących wysokości środków utrzymania przekazywanych na dzieci i byłą partnerkę, poprzestając na oświadczeniu, że na koszty utrzymania tych osób przeznacza cały dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej pomniejszony o koszty własnego minimalnego utrzymania miesięcznego (600 zł - czynsz za mieszkanie, 85 zł – energia elektryczna, 1.500zł - zakup żywności). Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 29 listopada 2012 r. pełnomocnik wnioskodawcy złożył sprzeciw od postanowienia referendarza. W uzasadnieniu wskazano, że uzyskiwanie dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości przedstawionej przez skarżącego, jak i posiadanie lokalu mieszkalnego o pow. 42 mkw. oraz maszyn, używanych w ramach wykonywanej działalności, nie może stanowić okoliczności wykluczających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Fakt ten nie może stanowić zasadniczej podstawy do stwierdzenia, że skoro stać skarżącego na posiadanie takich maszyn i osiąga on określony w zeznaniu podatkowym dochód stały, to stać go również na uiszczenie wskazanych kosztów. Referendarz w swoim postanowieniu nie wziął bowiem pod uwagę ani wartości tych maszyn i lokalu, ani też sposobu ich użytkowania, co w rozpoznawanej sprawie ma istotne znaczenie. Fakt prowadzenia własnej działalności gospodarczej nie może przesądzać o możliwości uiszczenia kwoty wpisu sądowego. Konieczność opłacenia kosztów, co w ogóle nie zostało uwzględnione, wymagałaby od Skarżącego wyzbycia się składników majątku przedsiębiorstwa, co z kolei spowodowałoby znaczne ograniczenie prowadzonej działalności gospodarczej, a tym samym obniżenie dochodów strony. Z kolei osiągane przez Skarżącego dochody z prowadzonej działalności, w przeszłości w latach prosperity, nie mogą świadczyć o aktualnej kondycji finansowej. Należy podkreślić, że wysokość uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów nie pozwala na odłożenie kwoty niezbędnej na pokrycie należnego wpisu sądowego. W zaskarżonym niniejszym sprzeciwem postanowieniu, te okoliczności w ogóle nie zostały rozpatrzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł. Zdaniem Sądu, strona skarżąca nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. Według oświadczenia, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (pismo pełnomocnika, k. 90 akt sądowych). Jednakże współwłaścicielem lokalu wskazanego jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy jest MB (k. 111 akt sądowych), która odbiera korespondencję kierowaną do skarżącego jako jego dorosły domownik. Jednocześnie, według oświadczenia, na utrzymaniu wnioskodawcy pozostają jego była partnerka oraz dwoje małoletnich dzieci w wieku 9 i 12 lat. Ponadto, wnioskodawca przedłożył, bez historii operacji za okres od 3 września do 2 października 2012 r., podsumowanie stanu konta z dnia 2 października 2012 r. dla rachunku prowadzonego przez bank CREDIT AGRICOLE (stan rachunku 0 zł) oraz historię dla rachunku bankowego prowadzonego przez ALIOR BANK za okres od 1 lipca do 23 października 2012 roku (obciążenia 15 zł, saldo końcowe minus 46 zł). Wyjaśnić należy, że ta dokumentacja bankowa nie koresponduje z treścią zapisów w księdze przychodów i rozchodów za 2012 rok. Porównanie przedłożonych dokumentów uzasadnia przypuszczenie, że strona nie przedłożył wyciągów z czynnych rachunków bankowych lub dokonuje obrotów finansowych poza rachunkiem bankowym. Zdaniem Sądu wątpliwości budzą również wyjaśnienia strony skarżącej wskazujące, że miesięczne obciążenia z tytułu kredytów w wysokości 5.500 zł, zaciągniętych na zakup środków transportu wykorzystywanych w działalności gospodarczej obciążają uzyskiwany dochód w wysokości ok. 10.000 zł. Z przedłożonych umów kredytowych wynika bowiem, że kredytobiorcą był wnioskodawca jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. W tym miejscu należy zauważyć, że koszty związane z nabyciem środków transportu uwzględniane są w kosztach prowadzonej działalności gospodarczej, co najmniej jako odpisy amortyzacyjne. Z kolei analiza dokumentacji księgowej załączonej do wniosku wskazuje, że choroba wnioskodawcy także nie może stanowić przesłanki do uwzględnienia wniosku, gdyż nie doprowadziła do spadku osiąganych dochodów. Warto odnotować, iż średnie przychody za okres od lipca do września to kwota 57.738,63 zł. Choroba Skarżącego nie spowodowała zmian w zakresie kosztów działalności obejmujących wynagrodzenia w gotówce i naturze. W okresie choroby wydatki na ten cel utrzymywały się na dotychczasowym stałym poziomie (około 3.100 zł). W tej sytuacji oświadczenie majątkowe wnioskodawcy nie może stanowić wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych. Na wnioskodawcy zaś spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.