III SAB/Po 10/16

Sygn. [...] III SAB/Po 10/16 POSTANOWIENIE Dnia 15 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi H. P. na przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie przysługującego ekwiwalentu pieniężnego za węgiel postanawia: odrzucić skargę H. P. wniósł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej wydania zaświadczenia o przysługującym ekwiwalencie pieniężnym za węgiel. Skarżący zażądał także zwrotu kosztów postępowania. Skarżący wskazał, że wnioskiem z dnia 20 czerwca 2016 roku wystąpił o wydanie zaświadczenia dotyczącego jego świadczeń rentowych. Jego wniosek nie został załatwiony w terminie 7 dni określonym w przepisach ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. W związku z powyższym zażądał zobowiązania skarżonego organu do wydania zaświadczenia oraz orzeczenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ wskazał, że ustalenie uprawnienia do świadczenia oraz ustalenie wymiaru należnego świadczenia są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 83 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast zgodnie z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych w tych wypadkach wydaje decyzje. Wskazując na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 04 lipca 2007 roku o sygn. akt II UK 279/06 organ podkreślił, że wprowadzenie decyzyjnej formy w zakresie wydawania zaświadczeń prowadzi do innej kontroli rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu administracyjnym. W zakresie wydawania zaświadczeń w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych kontrola sądowa ma odmienny charakter niż w odniesieniu do zaświadczeń wydawanych na zasadach ogólnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe – art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997 roku (Dz.U. 1997r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej (art. 184 Konstytucji RP). Natomiast Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji RP). Wyjaśnić zatem należy, że przepisy art. 83 ust. 2-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują dwa tryby drogi sądowej w sprawach należących do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Odwołanie do sądu powszechnego, które wnosi się w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy Kodeks postępowania cywilnego. To odwołanie przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Natomiast od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje. Strona ma prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W konsekwencji, po wyczerpaniu środka zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, od decyzji w sprawach przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przysługuje skarga do sądu administracyjnego w rozumieniu art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016, poz. 23 ze zm.). Zgodnie z art. 180. § 1-2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Skarżony organ trafnie wskazuje, że przepis art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2016, poz. 963 ze zm.), na gruncie spraw należących do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustanawia odstępstwo od zasad ogólnych dotyczących wydawania zaświadczeń, czyli ustanawia szczególną formę działania organu administracji publicznej dla załatwienia sprawy dotyczącej interesu prawnego ubezpieczonego określonego poprzez żądanie wydania zaświadczenia. Obowiązek wydawania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji, w sytuacjach, gdy przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, pociąga za sobą konsekwencje prawne w zakresie określenia właściwej drogi sądowej dla realizacji prawa do sądu. Skutkiem prawnym wskazanego rozwiązania ustawowego jest to, że sprawa wydania zaświadczenia dotyczącego ekwiwalentu pieniężnego za węgiel nie jest sprawą sądowoadministracyjną w rozumieniu art. 3 §2 pkt 8 w związku z art. 3 §2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 poz. 718 ze zm.). Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że właściwą drogą dla ochrony sądowej w sprawie bezczynności dotyczącej wydania zaświadczenia dotyczącego ekwiwalentu pieniężnego za węgiel jest tryb przewidziany przez art. 477 (14) §3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2014, poz. 101 ze zm.). Zgodnie z treścią powołanego przepisu jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić również należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych strona nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza, że w okolicznościach niniejszej sprawy Skarżący był całkowicie zwolniony zarówno z obowiązku wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków – art. 239 §1 pkt 1 lit. 3 w związku z art. 241 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać również należy, że orzeczenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw na rzecz skarżącego od organu, który dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, jest aktualne jedynie w sytuacji uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji – art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na powyższe Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że skarga jest niedopuszczalna w rozumieniu art. 58 §1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, i orzekł jak w sentencji postanowienia.