III SAB/Po 10/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi E. Z. na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia 1. zobowiązuje Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] do załatwienia sprawy z wniosku E. Z. z dnia 4 kwietnia 2025 r. w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w punkcie 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. III SAB/Po 10/26 Uzasadnienie E. Z. (dalej jako skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (dalej: WZOON), który od dnia 04.04.2025 nie rozpatrzył złożonego przez nią wniosku o wydanie decyzji w sprawie stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, ze skarżąca dnia 04.04.2025 złożyła wniosek do WZOON w [...] o wydanie decyzji w sprawie stopnia niepełnosprawności. Pomimo upływu ponad 6 miesięcy, organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do rozpatrzenia wniosku ani nie udzielił żadnej informacji o stanie sprawy. Zgodnie z art. 3 §2 pkt 8 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga na bezczynność organu administracji publicznej jest dopuszczalna, gdy organ nie podejmuje działań w terminie określonym przepisami prawa. W związku z powyższym skarżąca wniosła o: - stwierdzenie bezczynności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w przedmiotowej sprawie - zobowiązanie organu do niezwłocznego rozpatrzenia wniosku o wydanie decyzji w sprawie stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że w dniu 04 kwietnia 2025 r. do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] został złożony wniosek w formie papierowej o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wraz z kwestionariuszem samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. Z powodu zbyt dużej liczby otrzymanych wniosków w stosunku do możliwości ich rozpatrzenia Wojewódzki Zespół na podstawie art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako k.p.a.) pismem z dnia 29.10.2025 r. zawiadomił skarżącą, że wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie może być rozpatrzony w terminie ustawowym, tj. trzech miesięcy od dnia wpływu wniosku do wojewódzkiego zespołu i wyznaczył nowy orientacyjny termin rozpatrzenia wniosku na dzień 29.01.2026r. Dnia 14.10.2025r. do WZOON wpłynął wniosek o udzielenie informacji o stanie sprawy oraz ponaglenie na bezczynność organu. Zgodnie z art. 6b3 w zw. z art. 6b4 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek, który jest rozpatrywany w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wpływu do wojewódzkiego zespołu. Zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia rozpatrywane są zgodnie z kolejnością złożenia dokumentów do Zespołu. Osoby mają prawo w przypadku uchybienia terminu do rozpatrzenia wniosku złożyć do Wojewódzkiego Zespołu ponaglenie o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Zespół poinformował, że na dzień sporządzenia odpowiedzi na skargę w Województwie [...] odnotowano wpływ ponad 50 tysięcy wniosków. Ponadto poinformował, że cały czas podejmowane są działania, które mają przyczynić się do skrócenia czasu rozpatrywania wniosków o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. W I kwartale 2024 roku złożono 16 153 wnioski, z czego ponad 90% to były wnioski papierowe. Obsługą administracyjną tych wniosków zajmowało się 6 pracowników. Pismami z 22 marca 2024 roku i 4 kwietnia 2024 roku informowano Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o stale rosnącym napływie wniosków o wydanie decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia. Ministerstwo przyznało dopiero od stycznia 2025 roku 12 dodatkowych etatów w Wojewódzkim Zespole. Jeszcze w 2024 roku podjęto między innymi działania: - oddelegowano na okres trzech miesięcy pracowników z innych wydziałów [...] Urzędu Wojewódzkiego do pracy przy obsłudze wniosków, przydzielono zadania pracownikom w sposób, który poprawił wydajność Zespołu, - jeszcze w grudniu ogłoszono nabór na dodatkowe etaty, żeby od początku 2025 roku zwiększyć liczbę pracowników administracyjnych w Zespole. W 2025 roku podejmowano kolejne działania, między innymi: - wysłano propozycję współpracy do Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, Powiatowych Urzędów Pracy, [...] Oddziału Terenowego Biura Krajowej Izby Fizjoterapeutów, powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w [...], żeby zwiększyć liczbę specjalistów biorących udział w komisjach ustalających poziom potrzeby wsparcia, przebudowano stronę internetową; - zamieszczono więcej informacji na temat świadczenia wspierającego oraz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, umożliwiono kontakt z pracownikami przez formularz kontaktowy (forma ta wykorzystywana jest przede wszystkim przez opiekunów osób z niepełnosprawnościami), - dodatkowo zatrudniono pracowników obsługujących infolinię dla świadczenia wspierającego, - zakupiono dodatkowe urządzenia (drukarki, sprzęt komputerowy). W okresie od 23 grudnia 2024 roku do 13 maja 2025 roku zatrudniono 11 osób i przeniesiono z innych wydziałów Urzędu 3 osoby. Dodatkowo zatrudniono 9 osób na umowę zlecenie (w wymiarze 20 godzin tygodniowo). Jednocześnie organ poinformował, że termin ustalenie potrzeby wsparcia przez WZOON zostanie wyznaczony w miesiącu grudniu 2025r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wydanym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8), bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Z przepisów art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy wskazać, że art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie w dniu 14 października 2025 r. skarżąca wniosła do organu ponaglenie w zakresie załatwienia sprawy w postępowaniu dotyczącym rozpoznania jej wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Skarga natomiast wpłynęła do organu w dniu 20 października 2025 r., a więc już po wniesieniu ponaglenia. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w ww. przepisach. Sąd wskazuje, że chronologia zdarzeń w niniejszej sprawie kształtuje się w następujący sposób: 1. w dniu 04 kwietnia 2025 r. został złożony w Wojewódzkim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeb wsparcia dla E. Z.; 2. w dniu 14 października 2025 r. do organu wpłynęło pisemne ponaglenie skarżącej z dnia 13 października 2025 r. w zakresie rozpoznania sprawy; 3. pismem z dnia 13 października 2025 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia; 4. Powyższa skarga wpłynęła do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w dniu 20 października 2025 r.; 5. organ na podstawie art. 36 k.p.a. pismem z dnia 29 października 2025 r. zawiadomił stronę, że wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie może być rozpatrzony w terminie ustawowym trzech miesięcy od dnia wpływu wniosku do wojewódzkiego zespołu i wyznaczył nowy orientacyjny termin rozpatrzenia wniosku na styczeń 2026 r. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Z punktu widzenia sprawności postępowania znacząca jest zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: "k.p.a.". Jej realizacja zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 6b3 w zw. z art. 6b4 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek, który jest rozpatrywany w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wpływu do wojewódzkiego zespołu Zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ponadto zgodnie z art. 36 § 2 k.p.a. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. W tym miejscu Sąd podkreśla, że w niniejszej sprawie organ poinformował wnioskodawcę o terminie załatwienia sprawy na podstawie art. 36 k.p.a. ponad pół roku po złożeniu wniosku przez skarżącą, a ponadto już po wniesieniu skargi. W tych okolicznościach nie można uznać, że organ skutecznie uchronił się przed zarzutem bezczynności. Z bezczynnością organu mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy w ustawowo przewidzianym terminie (w przedmiotowej sprawie ten termin to 3 miesiące) organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął w terminie stosownej czynności. Bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie organ był bezczynny przez około 6 miesiące (punkt 2 sentencji wyroku). Trzymiesięczny termin do załatwienia sprawy przez organ upłynął w dniu 04 lipca 2025 r., a organ pozostawał bezczynny do momentu poinformowania o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy w dniu 29 października 2025 r. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącej o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeb wsparcia dla E. Z. w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1 sentencji wyroku). Należy wskazać, że każda bezczynność i przewlekłość w postępowaniu jest naruszeniem prawa, godzi bowiem w zasady prowadzenia postępowania wskazane w k.p.a., jednak nie każda bezczynność i przewlekłość powoduje, że mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do tego stanu, który może być podstawą stwierdzenia bezczynności i przewlekłości. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, LEX nr 1218894). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, nie zasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., OSK 468/13; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SAB/Wr 14/14; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., IV SAB/Po 19/15; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z informacji przekazanych w odpowiedzi na skargę wynika bardzo wysokie obciążenie organu w zakresie obciążenia ilością wniosków i brakami kadrowymi. Sad nie widzi podstaw, by kwestionować informacje podane przez organ w tym zakresie. Organ wskazał również na szereg konkretnych działań podjętych w celu poprawy sytuacji, takich jak: interwencja u Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, oddelegowanie pracowników z innych wydziałów, nabór na dodatkowe etaty, propozycja współpracy przekazana do Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, Powiatowych Urzędów Pracy, [...] Oddziału Terenowego Biura Krajowej Izby Fizjoterapeutów, powiatowych zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności, Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w [...], żeby zwiększyć liczbę specjalistów biorących udział w komisjach ustalających poziom potrzeby wsparcia, zmiany na stronie internetowej, zatrudnienie pracowników na infolinii. W ocenie Sądu, mimo znacznego upływu terminu, bezczynność organu nie może być oceniona jako rażąca przede wszystkim z uwagi na przedstawione przez organ obiektywne okoliczności wpływające na brak możliwości załatwienia sprawy w wymaganym terminie, a także działania podejmowane przez organ w celu poprawy szybkości załatwiania wniosków (punkt 3 sentencji wyroku). Niewątpliwie bezczynność organu nie jest wywołana lekceważeniem przez organ ciążących na nim obowiązków, lecz gwałtownym i dużym wzrostem wpływających wniosków, których organ nie jest w stanie rozpoznać w ustawowym terminie. W związku z powyższym Sąd uwzględnił skargę w tym zakresie, że na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącej o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeb wsparcia dla E. Z.. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.