III SAB/Po 239/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym skargi J. S. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie usunięcia gałęzi drzewa postanawia 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić stronie skarżącej wpis od skargi w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych). Pismem z dnia 5 czerwca 2026 r. J. S. (dalej: skarżący) wniósł skargę na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie podjęcia czynności z zakresu zarządzania mieniem publicznym i zapewnienia bezpieczeństwa. Skarżący wskazał, że sprawa dotyczy braku działań ze strony Gminy [...] w zakresie usunięcia gałęzi olbrzymiego, zaniedbanego drzewa należącego do Gminy, które głęboko wrasta w przestrzeń prywatnej posesji skarżącego. Zdaniem skarżącego stanowi to bezpośrednie naruszenie jego prawa własności, generuje realne szkody materialne (zniszczenie struktury trawnika przez spadające konary, liście i konary) oraz stwarza ciągłe i bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia mieszkańców oraz mienia posesji. Dalej skarżący podkreślił, że w grudniu 2025 r. powiadomił o sprawie Kierownika Referatu Ochrony Środowiska urzędu gminy, a w lutym 2026 r. odbyło się oficjalne, osobiste spotkanie z Burmistrzem Miasta i Gminy w tej sprawie. Wobec braku podjęcia jakichkolwiek działań przez organ, w dniu 30 kwietnia 2026 r. skarżący złożył oficjalny wniosek, wyznaczając oficjalny ostateczny termin na usunięcie zagrożenia. Wobec milczenia organu, skarżący wniósł następnie w dniu 19 maja 2026 r. ponaglenie, które do dnia wniesienia skargi nie zostało przekazane do SKO w [...]. Dlatego też skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności oraz stwierdzenie, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wniósł także o wymierzenie grzywny organowi, przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w kwocie 5000 zł oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz.U. z 2026 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Stosownie do art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (...), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (...), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W niniejszej sprawie skarżący uczynił przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o usunięcie gałęzi drzewa, które rozpościerają się nad posesją skarżącego. Samo drzewo nie jest jednak posadzone na terenie nieruchomości należącej do skarżącego. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, lecz pomimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. W tym miejscu wskazać należy, że sprawy z zakresu usunięcia drzew lub krzewów z terenu nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2026 r. poz. 13 z późn. zm., dalej: u.o.p.). Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek: 1) posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości; 2) właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, 1172 i 1508), zwanej dalej "Kodeksem cywilnym" - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Powyższy przepis stanowi, że legitymowanym do wniesienia podania o wyrażenie zgody na wycięcie drzewa jest każdy posiadacz nieruchomości. Przepisy u.o.p. nie definiują pojęcia posiadacza, a zatem należy posiłkować się w tym zakresie przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r., poz. 795 z późn. zm., dalej: K.c.). W tytule IV, w art. 336 K.c. ustawodawca określił, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Czynnikiem decydującym jest własność nieruchomości, na której rosną drzewa lub krzewy objęte wnioskiem o wydanie zezwolenia na ich usunięcie (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2337/11, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem podmiotami uprawnionymi do złożenia wniosku w tej kategorii spraw są wyłącznie posiadacz nieruchomości oraz właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c., ale jedynie w sytuacji, gdy drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Podmioty te są jednocześnie stronami tego postępowania, a w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości nie jest jednocześnie jej właścicielem oraz w wypadku wniosku złożonego przez właściciela wskazanych wyżej urządzeń oraz użytkownika wieczystego – stroną jest także jej właściciel, gdyż przysługuje im interes prawny w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 z późn. zm., dalej: K.p.a.) w toczącym się postępowaniu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć trzeba, że właścicielem nieruchomości, na której rośnie sporne drzewo, jest Skarb Państwa. Skarżący jest jedynie właścicielem nieruchomości sąsiedniej. Ponadto, nic nie wskazuje na to, aby skarżący był właścicielem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. tj. urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych w tym przyłącza energetycznego lub wodociągowego. Dlatego też w ocenie Sądu skarżący – jako właściciel nieruchomości sąsiedniej – nie jest stroną postępowania o wycinkę (usunięcie) drzewa, ani też podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku. Nie jest on bowiem ani właścicielem działki, na której posadowione jest drzewo, ani jej posiadaczem niebędącym właścicielem. Nie jest też właścicielem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c. (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Po 102/20). Na marginesie wskazać należy, że w myśl brzmienia art. 90 u.o.p. czynności, o których mowa w art. 83-89, w zakresie, w jakim są one wykonywane przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, w odniesieniu do nieruchomości będących własnością gminy - z wyjątkiem nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu - wykonuje starosta. Tym samym, gdyby wniosek został złożony przez legitymowany do tego podmiot (skarżący takim podmiotem nie jest), to powinien być złożony do starosty, a nie burmistrza (wójta gminy). Okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Skoro bowiem J. S. nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu w sprawie wydania zezwolenia na usunięcia drzewa (gałęzi), którego dotyczył jego wniosek, to nie jest on zatem tym bardziej podmiotem legitymowanym do skutecznego wniesienia skargi na bezczynność organu w przedmiocie usunięcia drzewa (gałęzi). Innymi słowy, skarga wniesiona przez skarżącego dotyczy materii niepodlegającej kontroli sądu administracyjnego. Skarżący może co najwyżej wystąpić w tym przedmiocie ze stosownym środkiem prawnym do właściwego sądu powszechnego, a nie do sądu administracyjnego. W obecnym stanie prawnym jedynie bowiem sąd powszechny może nakazać sąsiadowi usunięcie drzewa stwarzającego realne zagrożenie dla nieruchomości sąsiedniej. Skarżący może wystąpić z roszczeniem negatoryjnym określonym w art. 222 § 2 K.c. które przysługuje, także w sytuacji gdy właściciel nieruchomości sąsiedniej dopuszcza się immisji przekraczającej granice przeciętnej miary, wyznaczone przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie nieruchomości i stosunki miejscowe. Zostało to uregulowane w art. 144 K.c. Uprawnienia wynikające z prawa własności dają na mocy art. 144 K.c. właścicielowi nieruchomości sąsiedniej prawo domagania się powstrzymania się przez sąsiada od działania zakłócającego korzystanie z nieruchomości w związku z rozrostem drzew posadzonych na posesji sąsiedniej. W tym zakresie jednym z głównych przysługujących roszczeń będzie usunięcie przeszkody, znajdującej się na sąsiednim gruncie (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Po 102/20). Tymczasem sąd administracyjny nie dysponuje jakimikolwiek narzędziami prawnymi służącymi do rozstrzygnięcia żądania wniesionego przez skarżącego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. odrzucił skargę z powodu braku właściwości sądu administracyjnego, o czym orzekł w pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego przez skarżącego wpisu, Sąd orzekł na mocy art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy (pkt 2 sentencji postanowienia).