III SAB/Po 43/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2022r. na posiedzeniu niejawnym spraw ze skargi M. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kurator Oświaty w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela dyplomowanego w kwestii wniosku skarżącego o wyłączenie od orzekania asesora sądowego p o s t a n a w i a oddalić wniosek Pismem z dnia [...] lutego 2022r. M. S. (dalej: skarżący) wniósł o wyłączenie z rozpoznania niniejszej sprawy asesora sądowego WSA Roberta Talagi. W uzasadnieniu podał, że bezpośrednio związany z wydaniem zaskarżonego w niniejszej sprawie orzeczenia Kurator Oświaty jest Z. T. zajmujący obecnie stanowisko Wicekuratora Oświaty. Podał, że wniosek swój opiera na zbieżności nazwisk: obaj ci panowie noszą tak rzadkie nazwisko, że ich powiązanie rodzinne jest prawdopodobne, stąd zachodzi okoliczność z art. 19 p.p.s.a. Asesor sądowy Robert Talaga w złożonym w dniu 14 marca 2022r. oświadczeniu wyjaśnił, że według jego wiedzy nie zachodzą wobec niego żadne przyczyny wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ani też okoliczności wskazane w art. 19 tej ustawy, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. W myśl art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "P.p.s.a."), sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art.18 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z treścią art 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 P.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego, reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 P.p.s.a., a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Wskazać należy, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien być zgłoszony w formie pisemnej lub ustnie do protokołu w sądzie. Oprócz ogólnych warunków, którym winno odpowiadać każde pismo strony, wniosek o wyłączenie powinien zawierać wskazanie sędziego, podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny (art. 20 P.p.s.a.). Wniosek, który nie odpowiada powyższym wymogom podlega oddaleniu. Instytucja wyłączenia sędziego może zatem zostać wykorzystana w ramach zastosowania trzech przewidzianych prawem trybów, spośród których wyszczególniony w art. 18 P.p.s.a. katalog przyczyn skutkuje wyłączeniem sędziego z mocy (ex lege). Z kolei art. 19 P.p.s.a. przewiduje wyłączenie sędziego przez sąd – który wydaje w tym przedmiocie postanowienie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, o czym stanowi art. 22 § 2 P.p.s.a. – w sytuacji zgłoszenia takiego żądania przez samego sędziego bądź też złożenia wniosku przez stronę. Ten ostatni może zostać sformułowany przez stronę na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, przy czym wymagane jest uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia (por.: art. 20 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 21 P.p.s.a. sędzia (asesor sądowy) powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. Przytoczone wyżej przepisy dotyczące wyłączenia sędziego znajdują także zastosowanie do asesorów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do wojewódzkich sądów administracyjnych oraz m. in. sędziów i asesorów sądowych, co do zasady odpowiednie zastosowanie mają przepisy o ustroju sądów powszechnych, podczas gdy w świetle art. 106zg § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2072 ze zm.) ilekroć inne ustawy przewidują podejmowanie czynności urzędowych przez sędziego, należy przez sędziego rozumieć także asesora sądowego. W aspekcie podmiotowym rozpoznawany wniosek należy zatem ocenić jako dopuszczalny, gdyż został on złożony przez skarżącego i dotyczy wyłączenia asesora sądowego, co umożliwia w dalszej kolejności przystąpienie do jego analizy merytorycznej, w odniesieniu do ustawowych przesłanek zastosowania rzeczonej instytucji. Zasadność wniosku o wyłączenie asesora zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do treści art. 22 § 2 P.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego tak z mocy prawa (art. 18 P.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.) stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego, który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą (por. postanowienie NSA z 13 lutego 2014 r. sygn. akt II GZ 42/14; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści oświadczenia z 14 marca 2022 r. złożonego do akt sprawy przez asesora sądowego, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, nie wynika, by w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności wymienione w art. 18 czy 19 p.p.s.a., które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna okoliczność wymieniona w art. 18 p.p.s.a., która uzasadniałaby wyłączenie asesora sądowego wymienionego we wniosku z dnia [...] lutego 2022 r. Odnosząc się do oceny, czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 19 p.p.s.a., tzw. przesłanki o charakterze względnym, Sąd zobowiązany jest do analizy każdego konkretnego przypadku. Z użytego w ww. przepisie sformułowania "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", wynika obowiązek sądu polegający na badaniu, czy ta okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. to przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie. Z tego też względu orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, o którym mowa była wcześniej. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Do zastosowania wskazanego przepisu nie wystarcza więc występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy jej subiektywne przekonanie co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, LEX nr 493 907). Dokonanie analizy złożonego wniosku Sąd wskazuje, że zajścia przesłanek z art. 19 p.p.s.a skarżący upatrywał w podejrzeniu prawdopodobieństwa powiązania rodzinnego asesora sądowego z wicekuratorem oświaty, z uwagi na zbieżność, jego zdaniem, rzadko występujących nazwisk. W złożonym oświadczeniu z 14 marca 2022r. przez odniesienie się do treści art. 19 p.p.s.a asesor sądowy istnieniu takich okoliczności zaprzeczył, tym samym prawdopodobieństwo powiązań rodzinnych, czy innych wątpliwych co do bezstronności okoliczności w niniejszej sprawie nie istnieje. Zbieżność nazwisk, choćby rzadziej występujących przy wykluczeniu przez asesora istnienia podejrzewanych przez skarżącego powiązań rodzinnych nie stanowi uprawdopodobnienia zajścia okoliczności mogących wywołać uzasadniona wątpliwości co do bezstronności asesora sądowego. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji postanowienia