III SAB/Po 7/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 07 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. C. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dot. składek na ubezpieczenia oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych p o s t a n a w i a odrzucić skargę. Pismem z 24 marca 2025 r. D. C. (dalej także jako skarżąca) zastępowana przez pełnomocnika (A. C., męża) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez ZUS I Oddział w [...] polegające na zaniechaniu uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej Zakładu z 22 sierpnia 2014 r. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o odrzucenie skargi, wywodząc właściwość sądu powszechnego, z przepisu art. 477(9) § 4 Kodeksu cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało odrzucić, jako niedopuszczalną. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Ze względu na to sąd administracyjny każdą wniesioną skargę poddaje kontroli pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako K.p.a.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760, dalej jako O.p.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 O.p. i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI O.p. oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Podkreślenia wymaga, że skarga na bezczynność organu czy przewlekłość jego postępowania jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Z tego wynika, że dopuszczalność skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność czy przewlekłość postępowania jest przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony, zaś kontrola sądu administracyjnego polega na sprawdzeniu, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. Jak wynika ze skargi i z odpowiedzi na skargę, ZUS decyzją z 22 sierpnia 2014 r. określił skarżącej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2006 roku do października 2013 roku. Skarżąca wystąpiła z żądaniem ponownego ustalenia składek ten okres; ZUS decyzją z 07 kwietnia 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 22 sierpnia 2014 r. Następnie 23 listopada 2023 r. zapadł wyrok Sądu Okręgowego w [...], którym zmieniono decyzję ZUS z 07 kwietnia 2022 r. w ten sposób, że Sąd postanowił wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji określającej wysokość zadłużenia z 22 sierpnia 2014 r. Z kolei wyrokiem z 19 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację ZUS. Kontrola sądowoadministracyjna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została uregulowana w sposób szczególny w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2025.350). Stosownie do brzmienia art. 83 ust. 2 tej ustawy od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 4778 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, dalej k.p.c. ) stanowi z kolei, iż do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Zgodnie ze wskazanym w odpowiedzi na skargę przepisem art. 4779 § 4 k.p.c. jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. W niniejszej sprawie przysługuje zatem odwołanie do sądu powszechnego nie zaś skarga na przewlekłość postępowania do sądu administracyjnego. Tym samym zarzucana ZUS przewlekłość - nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Stanowi skargę niedopuszczalną z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego. Z tego powodu Sąd odrzucił skargę. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia skargi, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzucił skargę postanowieniem, na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 P.p.s.a.). Sąd zaznacza, że nie mógł przekazać pisma procesowego - skargi zgodnie z właściwością; przepisy zezwalają bowiem na przekazanie skargi innemu sądowi administracyjnemu, nie zaś sądowi powszechnemu.