III SAB/Po 9/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia w sprawie przyznanych świadczeń postanawia: 1. odrzucić skargę. 2. zwrócić skarżącej kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnik skarżącej złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzone postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] (dalej: "ZUS"). W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z 17 stycznia 2025 r. skarżąca zwróciła się do organu o wydanie zaświadczenia w sprawie świadczeń przyznanych jej przez ZUS. Pomimo upływu terminu przewidzianego w przepisie art. 217 § 3 k.p.a., zaświadczenie nie zostało wydane. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Wskazał, że przepis art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza kognicję sądów administracyjnych, w odniesieniu do bezczynności organu co do wydania wnioskowanego zaświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy, Sąd bada przesłanki dopuszczalności skargi. Skarga jest dopuszczalna m.in. gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw, 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego, 4b) opinie, o których mowa w art. 119 zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii, 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Powyższe wyliczenie stanowi katalog zamknięty, co oznacza, że akty, czynności lub bezczynności niewymienione w ww. przepisach nie mogą stanowić przedmiotu skargi. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność i przewlekłe prowadzone postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] w zakresie wydania zaświadczenia w sprawie świadczeń przyznanych przez ZUS. Należy przy tym wskazać, że skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania dopuszczalna jest tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sprawa, której dotyczy skarga nie należy natomiast do spraw, o których mowa w art. 3 § 1 p.p.s.a., organ nie został również zobowiązany do wydania aktów lub podjęcia czynności o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Niniejsza sprawa nie należy także do spraw z art. 3 § 3 p.p.s.a. Decyzje wydawane przez ZUS, zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U.2025.350 t.j. dalej: "u.s.u.s."), co do zasady nie podlegają kontroli sądu administracyjnego, lecz są zaskarżalne do sądu powszechnego. Jak wynika bowiem z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Wyjątkiem są sprawy przewidziane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., które są zaskarżalne do sądów administracyjnych, do których nie zalicza się jednak niniejsza sprawa. Odwołanie do sądu powszechnego przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Z brzmienia ww. przepisu wynika jednoznacznie, że również na bezczynność ZUS można wnieść odwołanie do sądu powszechnego, a nie administracyjnego. Reasumując zatem należy wskazać, że na bezczynność i przewlekłe prowadzone postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] przysługuje skarżącej odwołanie do sądu powszechnego, a nie skarga do sądu administracyjnego. Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i odrzucił skargę jako nienależącą do kognicji sądów administracyjnych. Zgodnie natomiast z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji postanowienia.