III SPP/Po 101/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w dniu 28 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] września 2021 r. sygn. akt III SPP/Po 101/21 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2021 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej na rok 2020; postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2021 r. starszy referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania R. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest osobą bezdomną, bez dochodów, poważnie schorowaną. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...],- zł. Oświadczył, że nie uzyskuje dochodów, jest osobą bezrobotną, korzysta z pomocy Caritas, ubiega się o zasiłek z MOPS-u. Jest zadłużony i wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Odpowiadając na wezwanie o uzupełnienie wniosku poprzez złożenie odpisów dokumentów i złożenie dodatkowych informacji wnioskodawca w piśmie z [...] września 2021 r. podał, że nie posiada i nie posiadał dokumentów, o które został wezwany. Wskazał, że nie prowadzi żadnej działalności, jest osobą samotną i bezdomną, schorowaną, nie ma pracy, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, bez zasiłku. Z uwagi na pandemię nie może otrzymać zaświadczenia z U. P.. Wskazał, że jest ubezpieczony jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Nie posiada dokumentów, z których wynikałoby, jaki jest stan jego zdrowia. Skarżący stwierdził, że Sąd może przesłuchać lekarzy psychiatrów ze szpitala w [...] na okoliczność jego stanu zdrowia. Odmawiając przyznania prawa pomocy starszy referendarz sądowy wskazał, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: Ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest więc, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 Ppsa stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 Ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i § 4 Ppsa). Zgodnie z art. 246 § 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśniono, że w orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom samotnym, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 Ppsa zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od strony informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. To w interesie strony pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Przyznanie prawa pomocy, będące odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa. Wskazano, że w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 Ppsa można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przepis ten nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). W zaskarżonym postanowieniu referendarz uznał, że skarżący, mimo wezwania, nie wykazał w wiarygodny sposób, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za wystarczające nie mogą być uznane ogólne twierdzenia wnioskodawcy o braku jakichkolwiek dochodów, zadłużeniu, chorobie, które to okoliczności, pomimo stosownego wezwania, nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Ani Sąd, ani referendarz sądowy, nie może w sposób nieograniczony próbować ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Niewykonanie zaś wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony, zaś uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja skarżącego nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Marginalnie referendarz sądowy podał, że zgodnie z internetową bazą KRS skarżący pełni funkcję prezesa zarządu w dwóch spółkach z o.o. (KRS nr [...] oraz KRS nr [...]), ponadto w spółce nr [...] jest jedynym udziałowcem. Referendarzowi sądowemu jest też wiadomym z urzędu, że skarżący lub podmioty prawa handlowego reprezentowane przez skarżącego od 2004 r. zgłaszają do systemu dopłat rolniczych grunty rolne o różnych powierzchniach, niekiedy nawet do prawie [...] ha, co wynika z treści wniosków pomocowych przekazywanych do tut. Sądu wraz ze skargami. Ponadto z informacji znanych z urzędu wynika, że do sądów administracyjnych wpływały skargi jeszcze innych spółek prawa handlowego, które nie tylko były reprezentowane przez skarżącego, ale wnioskodawca posiadał w nich także udziały ([...] Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Wielobranżowe [...] sp. z o.o.). R. P. korzystając z prawa wniesienia sprzeciwu podniósł, że jego sytuacja jeszcze bardziej się pogorszyła: bezdomność, ciężka choroba fizyczna i psychiczna z winy strony przeciwnej, sędziów i referendarzy Sądu, zadłużenie bez swojej winy, brak dochodów, brak środków na życie i na leczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 Ppsa rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 Ppsa). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 Ppsa osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu tak wniosek skarżącego, jak i twierdzenia zawarte w sprzeciwie są nazbyt ogólnikowe, nie zostały poparte żadnymi dokumentami, dowodami. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, że skoro strona uchyla się od przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedstawienia dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że sąd (referendarz sądowy) nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy skutkuje uznaniem, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy. Jednocześnie odnosząc się do argumentacji, iż w okresie pandemii COVID-19 na wydanie zaświadczenia trzeba czekać kilka tygodni, Sąd wskazuje, że przepis art. 15zzs ustawy z dnia z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) przewidujący w okresie stanu epidemii, że bieg terminów m.in. w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczętych ulega zawieszeniu, został uchylony z dniem 16 maja 2020 r. Oznacza to w pewnym uproszczeniu, że po tej dacie, pomimo trwającego stanu epidemii, przywrócono zwyczajowe, normalne funkcjonowanie organów administracji publicznej i innych instytucji życia publicznego. Powoływanie się więc przez skarżącego w odpowiedzi z [...] września 2021 r. na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na niemożność uzyskania stosownych zaświadczeń dokumentujących jego sytuację finansową i materialną, jawi się Sądowi jako niezasadne. Wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił, by faktycznie ubiegał się o uzyskanie jakichkolwiek zaświadczeń i by odmówiono mu ich wydania, bądź stosowne organy pozostawały w zwłoce w ich wydaniu. Reasumując stwierdzić należy, iż zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.