IV SA/Po 1001/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi K. C. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie [...] podwyższone o kwotę [...] stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej: Prezydent) z dnia [...] października 2015 r. nr [...] przyznającą M. S. (zwanemu dalej: skarżący) zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej - licznik przedpłatowy i napełnienie butli z gazem. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Z akt organu I instancji, w szczególności z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] października 2015 r., wynika, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej czyli [...] zł. Utrzymuje się z zasiłków, osiąga dochód [...] zł. Nie pracuje na stałe, ani dorywczo, mieszka sam, zajmuje dom po rodzicach [...] m kw usytuowany na działce [...] kw, składający się z 1 pokoju i kuchni. Nie ma nikogo na utrzymaniu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących trudnej sytuacji materialnej. Podkreślono, że organy rozstrzygające w sprawach pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ścisłe określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą ustawowe cele, z uwzględnieniem ilości wniosków i sytuacji życiowej osób ubiegających się o pomoc. Organ orzekający w sprawie musi się kierować wytycznymi zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, tj, uwzględnić to, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ szczegółowo przytoczył dane dotyczące budżetu i planu ich wydatkowania na 2015 r. oraz ilości wniosków i już udzielonej pomocy. W szczególności wskazano, że: plan wydatków na 2015 r. na zasiłki i pomoc w naturze wynosi [...] zł; do [...] września 2015 r. wydatkowano kwotę [...] zł; , na zabezpieczenie wszystkich potrzeb od października 2015 r. do grudnia 2015 r. pozostaje kwota [...] zł, co miesięcznie daje [...] zł; w miesiącu wrześniu 2015 r. do Ośrodka wpłynęło [...] wniosków o pomoc; zasiłki celowe przyznano dla [...] rodzin; zasiłki okresowe przyznano dla [...] rodzin; pokryto koszty schronienia na kwotę [...] zł; pogrzebów na kwotę [...] zł. Podkreślono, że łącznie w miesiącu sierpniu 2015 r. wydatkowano [...] zł, co znacznie przekracza planowaną miesięczną kwotę wydatków, tj. [...] zł. Odnosząc się do sytuacji skarżącego organ poinformował, że w kwocie przyznanego zasiłku celowego nie uwzględniono pomocy na zakup żywności i środków czystości, ponieważ skarżący otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego, który winien być wykorzystywany na bieżące potrzeby, m.in. zakup żywności i środków czystości. Wskazano, że na doładowanie do licznika energii elektrycznej przyznano pomoc w wysokości [...] zł, a na dofinansowanie do napełnienia butli gazowej kwotę [...] zł. Organ wskazał, także, że z posiadanych dokumentów w sprawie wynika, że w roku 2015 skarżący dokonał doładowań do licznika energii elektrycznej na łączną kwotę [...] zł, co w przeliczeniu na okres 9 miesięcy zużycia stanowi kwotę [...] zł miesięcznie, co uzasadnia wysokość przyznanych decyzją świadczeń pieniężnych. Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący domagając się uchylenia decyzji organu I instancji z uwagi na przyznanie zbyt niskiej kwoty pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] powyższą decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podtrzymało ustalone przez organ I instancji okoliczności faktyczne i podkreśliło, że decyzje w sprawie przyznania przedmiotowego zasiłku podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego ograniczonego ramami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji obowiązkiem organu pomocy społecznej, orzekającego w sprawie przyznania zasiłku celowego, jest dokonanie ustalenia faktycznej sytuacji życiowej osoby wnioskującej o przyznanie tego zasiłku. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji dokonał wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie, a jej wynik zawarł w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ szczegółowo opisał gospodarkę finansową Ośrodka, jego możliwości finansowe oraz planowaną, wnioskowaną i zrealizowaną już w 2015 r. pomoc. W konsekwencji tej analizy organ uznał, że koniecznym jest taki podział pozostałych środków finansowych by zaspokoić najbardziej pilne i niezbędne potrzeby jak największej liczby osób. W ocenie Kolegium Prezydent nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji decyzja odpowiada prawu. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł skarżący domagając się uchylenia decyzji obu instancji , w obszernym uzasadnieniu zarzucając, że przyznana kwota nie jest adekwatna do zgłoszonej potrzeby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. Sąd rozpoznał wniosek skarżącego i przyznał mu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Na rozprawie w dniu [...] maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i dodatkowo zarzucił, że organy nie przeprowadziły w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, w tym nie zgromadziły wszystkich niezbędnych dowodów, co do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: Ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm., zwanej dalej: Ups), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i jego źródłem dochodu są otrzymywane regularnie zasiłki z pomoc społecznej. Skarżący mieszka w domu sam, nie ma nikogo na utrzymaniu. W 2015 r. korzysta z pomocy w formie zasiłku stałego. Należy przypomnieć, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). W ocenie Sądu należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wynikającego z treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, przyznając skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu energii elektrycznej i napełnienia butli gazem w wysokości 90 zł. Przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak wskazano powyżej, przesądza bowiem, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej jednakże treść ww. przepisu nie uzasadnia stwierdzenia, że organ pomocy społecznej musi przyznać ją w wysokości oczekiwanej, jak domaga się tego skarżący. W niniejszej sprawie wnioskowaną pomoc skarżący otrzymał, jednakże nie w wysokości przez niego oczekiwanej. Należy zauważyć, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią formę wspomożenia osób w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazły i mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jednocześnie ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe, przy czym skarżący nie został pozbawiony pomocy w tym zakresie, albowiem jak wskazano wyżej korzysta on z pomocy społecznej regularnie. Powyższe oznacza, że organy przyznając zasiłek celowy nie pozbawiły skarżącego pomocy, a jedynie miarkując środki finansowe jakimi dysponowały oraz sytuację skarżącego, jak również potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc ograniczyły ją do kwoty jaką mogły przyznać. Należy również podkreślić, że organ w sposób jasny, wnikliwy i szczegółowy przedstawił gospodarkę finansowa organu ze wskazaniem konkretnych kwot, ilości wniosków, rozmiarów udzielonej pomocy oraz planów na 2015 r., ale również wyliczył, na podstawie posiadanych dokumentów przeciętny, miesięczny koszt zużycia przez skarżącego prądu i gazu. Łącznie dało to kwotę w wysokości przyznanego zasiłku. Sąd nie dopatrzył się w tej mierze żadnych uchybień i braków. Z uwagi na fakt, iż w ocenie Sądu organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1c) i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015 poz. 1804). Ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego przyznano łącznie kwotę [...] zł, na którą składa się kwota [...] zł, oraz kwota należnego podatku od towarów i usług w łącznej wysokości [...] zł