IV SA/Po 1016/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy J. Ż. wniosła skargę na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, a źródłem ich utrzymania jest emerytura skarżącej ([...] zł.), emerytura męża ([...] zł.) i renta socjalna córki ([...] zł.). Opisując swój stan majątkowy wnioskodawczyni ujawniła fakt posiadania we współwłasności z mężem domu o pow. [...]m2 (wartość ok. [...] zł.) i nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2 (wartość ok. [...] zł.) oraz samochodu [...] z 2006r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła również zestawienie wydatków na spłatę kredytu ([...] zł./mc), opłat za media – prąd ([...] zł./mc), wodę ([...] zł.), wywóz nieczystości i gaz, leki, opiekę medyczną ([...] zł./mc), rehabilitację córki (ok. [...] – [...] zł./rok) oraz koszty bieżącego utrzymania w tym żywność i paliwo ([...] zł./mc). Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 15 listopada 2017r. wezwano ją do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2016r. (własnego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), przedłożenia umów kredytowych wraz z harmonogramem spłacanych rat i przedłożenie kopii decyzji przyznających świadczenia osobom pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym celem udokumentowania wysokości uzyskiwanych zarobków. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawczyni przesłał dowód zakupu opału na kwotę [...]zł. i [...] zł., orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności córki, umowę kredytu konsumenckiego w B. P. na kwotę [...]zł. wraz z potwierdzeniem uruchomienia konta bankowego, dowody płatności za telefon komórkowy, telewizję cyfrową, prąd, wodę, ubezpieczenie w PZU, wywóz nieczystości. W piśmie przesłanym wraz z w/w dokumentami pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że wraz ze skarżącą co miesiąc wspiera kwotą ok. [...] – [...] zł. synową, która ma na utrzymaniu dwójkę dzieci (8 i 5 lat). W piśmie tym podkreślono, iż w bieżącym miesiącu opłacono wysokie koszty ogrzewania mieszkania w kwocie [...]zł. Ponadto wskazano na okoliczność generowania wysokich kosztów w związku z utrzymaniem niepełnosprawnej córki oraz wcześniejszego opłacenia kosztów sądowych w dwóch innych sprawach sądowych w łącznej kwocie [...]zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie pozwala na uznanie, iż znajduje się ona w szczególnie trudnej sytuacji, oraz aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z przedłożonych dokumentów prowadzi ona gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką a stały dochód w gospodarstwie domowym wynosi łącznie ok. [...] zł. netto. Przy uwzględnieniu stałych wydatków miesięcznych w kwocie ok. [...] zł. uzyskiwany dochód pozwala na opłacenie bieżących wydatków (w tym kosztów rehabilitacji córki) oraz kosztów sądowych w mniejszej sprawie, które na obecnym etapie ograniczają do wydatków związanych z wpisem sądowym w kwocie [...]zł. - zob. §2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Na podstawie przedłożonych dokumentów i udzielonych informacji nie można bowiem w żaden sposób uznać, że wnioskodawczyni jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Podkreślić wypada, iż rodzina wnioskodawczyni uzyskuje stały, comiesięczny dochód w wysokości [...] zł. netto przekraczający o ponad [...] zł. deklarowane stałe wydatki, które są regulowane na bieżąco. Według potrzeb opłacane są wydatki na zakup opału, które w miesiącu październik i listopad wynosiły łącznie [...] zł. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy w całości lub w części wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która uzyskuje stałe dochody, a także posiada majątek nieruchomy w postaci domu i nieruchomości gruntowych. Pamiętać bowiem należy, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów własnego utrzymania. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wpisu sądowego bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. W tym miejscu odnosząc się do argumentacji wnioskodawczyni wskazującej na okoliczność spłaty kredytu bankowego wynoszącej [...] zł. miesięcznie wskazać należy, że spłacanie kredytu bankowego nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05). W tym miejscu wskazać należy, iż z przedłożonej przez wnioskodawczynię umowy o kredyt konsumencki zawartej z Bankiem Pocztowym wynika, iż wraz z udzieleniem mężowi kredytu na podstawie tej umowy założone zostało konto bankowe, którego stan nie został ujawniony, pomimo że wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów bankowych własnych i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich 6 miesięcy. Brak rzeczywistej współpracy wnioskodawczyni w ustaleniu jakimi środkami faktycznie dysponuje skutkować musiało zatem odmową przyznania tego prawa, gdyż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Końcowo odnosząc się do wyjaśnień skarżącej w zakresie w jakim wskazała na okoliczność przekazywania synowej miesięcznie kwoty [...]– [...] zł. wskazać należy, iż wnioskodawczyni w żaden sposób nie opisała sytuacji finansowej syna i jego rodziny, w tym nie ujawniła źródeł dochodu syna i synowej oraz nie uprawdopodobniła w żaden sposób zasadności przekazywania comiesięcznie kwoty ok. [...] zł. Na podstawie ujawnionych informacji nie można zatem ocenić czy powyższy wydatek należy zaliczyć do wydatków koniecznych związanych z utrzymaniem rodziny wnioskodawczyni. Wobec powyższego uznając, że wnioskodawczyni nie uzasadniła spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego prawa pomocy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.