IV SA/Po 1016/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu dnia 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.Ż. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 1016/17 w sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił J. Ż. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśniono, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, a źródłem ich utrzymania jest emerytura skarżącej ([...] zł.), emerytura męża ([...] zł.) i renta socjalna córki ([...] zł.). Opisując swój stan majątkowy wnioskodawczyni ujawniła fakt posiadania we współwłasności z mężem domu o pow. [...]m2 (wartość ok. [...] zł.) i nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2 (wartość ok. [...] zł.) oraz samochodu [...]. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła również zestawienie wydatków na spłatę kredytu ([...] zł./mc), opłat za media – prąd ([...] zł./mc), wodę ([...] zł.), wywóz nieczystości i gaz, leki, opiekę medyczną ([...] zł./mc), rehabilitację córki (ok. [...] – [...] zł./rok) oraz koszty bieżącego utrzymania w tym żywność i paliwo ([...] zł./mc). Referendarz wyjaśni również, że celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia [...] listopada 2017 r. wezwano ją do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2016 r. (własnego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), przedłożenia umów kredytowych wraz z harmonogramem spłacanych rat i przedłożenie kopii decyzji przyznających świadczenia osobom pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym celem udokumentowania wysokości uzyskiwanych zarobków. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik wnioskodawczyni przesłał dowód zakupu opału na kwotę [...]zł. i [...] zł., orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności córki, umowę kredytu konsumenckiego w Banku [...] na kwotę [...]zł. wraz z potwierdzeniem uruchomienia konta bankowego, dowody płatności za telefon komórkowy, telewizję cyfrową, prąd, wodę, ubezpieczenie w [...], wywóz nieczystości. W piśmie przesłanym wraz z w/w dokumentami pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że wraz ze skarżącą co miesiąc wspiera kwotą ok. [...] – [...] zł. synową, która ma na utrzymaniu dwójkę dzieci (8 i 5 lat). W piśmie tym podkreślono, iż w bieżącym miesiącu opłacono wysokie koszty ogrzewania mieszkania w kwocie [...]zł. Ponadto wskazano na okoliczność generowania wysokich kosztów w związku z utrzymaniem niepełnosprawnej córki oraz wcześniejszego opłacenia kosztów sądowych w dwóch innych sprawach sądowych w łącznej kwocie [...]zł. Referendarz stwierdził, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie pozwala na uznanie, iż znajduje się ona w szczególnie trudnej sytuacji, oraz aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak ustalił referendarz stały dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wynosi łącznie ok. [...] zł. netto. Przy uwzględnieniu stałych wydatków miesięcznych w kwocie ok. [...] zł. uzyskiwany dochód pozwala na opłacenie bieżących wydatków (w tym kosztów rehabilitacji córki) oraz kosztów sądowych w mniejszej sprawie, które na obecnym etapie ograniczają do wydatków związanych z wpisem sądowym w kwocie [...]zł. W ocenie referendarza na podstawie przedłożonych dokumentów i udzielonych informacji nie można uznać, że wnioskodawczyni jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Rodzina wnioskodawczyni uzyskuje stały, comiesięczny dochód w wysokości [...] zł. netto przekraczający o ponad [...] zł. deklarowane stałe wydatki, które są regulowane na bieżąco. Według potrzeb opłacane są wydatki na zakup opału, które w miesiącu październik i listopad wynosiły łącznie [...] zł. Zdaniem referendarza prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy w całości lub w części wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która uzyskuje stałe dochody, a także posiada majątek nieruchomy w postaci domu i nieruchomości gruntowych. W ocenie referendarza nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wpisu sądowego bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Dodatkowo referendarz zaznaczył, że z przedłożonej przez wnioskodawczynię umowy o kredyt konsumencki zawartej z Bankiem [...] wynika, iż wraz z udzieleniem mężowi kredytu na podstawie tej umowy założone zostało konto bankowe, którego stan nie został ujawniony, pomimo że wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów bankowych własnych i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich 6 miesięcy. Brak rzeczywistej współpracy wnioskodawczyni w ustaleniu jakimi środkami faktycznie dysponuje skutkować musiało zatem odmową przyznania tego prawa. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wnioskodawczyni podkreśliła, że wprawdzie jej rodzina comiesięcznie dysponuje kwotą [...]zł., to należało jednak mieć na uwadze wydatki ponoszone przez rodziną. Podkreśliła, że jej córka wymaga stałej opieki, a koszty związane z jej rehabilitacją są bardzo wysokie. Dodatkowo przyjmuje ona regularnie leki. Co powiększa comiesięczne wydatki. Choć podane w oświadczeniu koszty miesięcznego utrzymania oscylują w granicach kwoty [...]zł, to stanowią one kwotę średnią, szacunkową. Niejednokrotne miesięczne wydatki przekraczały kwotę [...]zł, co uniemożliwia wygospodarowanie jakichkolwiek oszczędności. Sąd powinien również wziąć pod uwagę, że opłata sądowa to tylko pierwsza z opłat, a strony nie stać na inne koszty postępowania. Wnioskodawczym znajduje się w bardzo trudnej sytuacji - jest niejako zmuszona prowadzić niniejsze postępowanie, ponieważ jego wynik przesądzi o dalszej sytuacji jej całej rodziny. Ponadto posiadanie nieruchomości nie przesądza o płynności finansowej i ilości faktycznie posiadanych środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r. II GZ 83/11, LEX nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r. I FZ 153/10, LEX nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r. I SA/Kr 1195/10, LEX nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r. II FZ 103/11, LEX nr 783800; postanowienie NSA z 22.02.2011 r. II GZ 59/11, LEX nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r. I GZ 382/10, LEX nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r. II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw referendarz prawidłowo ocenił, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie pozwala na uznanie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać trzeba, że z niekwestionowanych ustaleń referendarza wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córką, a źródłem ich utrzymania jest emerytura skarżącej ([...] zł.), emerytura męża ([...] zł.) i renta socjalna córki ([...] zł.). Ponadto wnioskodawczyni posiadania we współwłasności z mężem domu o pow. [...] (wartość ok. [...] zł.) i nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2 (wartość ok. [...] zł.) oraz samochodu [...] r. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków na które złożyły się: wydatki na spłatę kredytu ([...] zł./mc), opłaty za media – prąd ([...] zł./mc), wodę ([...] zł.), wywóz nieczystości i gaz, leki, opiekę medyczną ([...] zł./mc), rehabilitację córki (ok. [...] – [...] zł./rok) oraz koszty bieżącego utrzymania w tym żywność i paliwo ([...] zł./mc). Na wezwanie referendarza mające na celu doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, przesłała ona dowód zakupu opału na kwotę [...]zł. i [...] zł., orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności córki, umowę kredytu konsumenckiego w Banku Pocztowym na kwotę [...]zł. wraz z potwierdzeniem uruchomienia konta bankowego, dowody płatności za telefon komórkowy, telewizję cyfrową, prąd, wodę, ubezpieczenie w [...], wywóz nieczystości. Wskazała ponadto, że co miesiąc wspiera kwotą ok. [...] – [...] zł. synową, która ma na utrzymaniu dwójkę dzieci (8 i 5 lat). Ponadto w bieżącym miesiącu opłacono wysokie koszty ogrzewania mieszkania w kwocie [...]zł. Zarówno w piśmie stanowiącym odpowiedz na wezwanie referendarza, jak i w złożonym sprzeciwie zwrócono uwagę na okoliczność generowania wysokich kosztów w związku z utrzymaniem niepełnosprawnej córki. Co nie jest kwestionowane przez wnioskodawczynię, stały dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wynosi łącznie ok. [...] zł. netto. Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów referendarz prawidłowo ustalił, że wysokość stałych wydatków miesięcznych na kwotę ok. [...] zł. W pełni usprawiedliwiona była więc ocena referendarza, że uzyskiwany przez wnioskodawczynię dochód pozwala na opłacenie nie tylko bieżących wydatków ale również kosztów sądowych. Podkreślenie wymaga, że wnioskodawczynie żądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów nie sposób uznać, aby nie była ona ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na co trafnie zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza rodzina wnioskodawczyni uzyskuje stały, comiesięczny dochód w wysokości [...] zł. netto przekraczający o ponad [...] zł. deklarowane stałe wydatki, które są regulowane na bieżąco. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która uzyskuje stałe dochody, a także posiada majątek nieruchomy w postaci domu i nieruchomości gruntowych. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że z przedłożonej przez wnioskodawczynię umowy o kredyt konsumencki zawartej z Bankiem Pocztowym wynika, iż wraz z udzieleniem mężowi kredytu na podstawie tej umowy założone zostało konto bankowe, którego stan nie został ujawniony. Informacji w tym zakresie, wnioskodawczyni nie przedstawiła pomimo stosownego wezwania w tym zakresie. Okoliczność ta dodatkowo przemawiała za utrzymaniem w mocy postanowienia referendarza. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.