IV SA/Po 1025/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 marca 2020 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego oddala skargę w całości Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. znak:[...], orzekającą o odmowie przyznania M. Z. (dalej: "skarżąca") dodatku mieszkaniowego. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu [...] kwietnia 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Celem ustalenia uprawnień do dodatku mieszkaniowego tego samego dnia tj. [...] kwietnia 2019 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez doręczenie decyzji emerytalno – rentowej z ZUS-u obowiązującej w styczniu, lutym i marcu 2019 r., przekazów pocztowych lub zaświadczenia z ZUS o wysokości wypłaconych w tym okresie świadczeń brutto i to w terminie 7 dni. Skarżąca wezwanie to odebrała osobiście tego samego dnia w organie. W tym samym dniu sporządzono notatkę służbową przez referenta [...] Centrum Świadczeń, z której wynika, że "klientka nie chciała oświadczyć z czego się utrzymuje razem z synem, który z nią zamieszkuje". Następnie w dniu [...] maja 2019 r. zawiadomiono skarżącą, że w dniu [...].06.2019 r. zostanie przeprowadzony wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania. Przesyłka została awizowana. W dniu [...].06.2019 r. podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, jednak nikogo nie zastano. W konsekwencji, w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego mającego na celu ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej, zawodowej i zdrowotnej skarżącej, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z zapadłego przed organem I instancji rozstrzygnięcia. W szczególności wskazała, że wszystkie przesyłki odbiera z poczty tylko wyjątkowo może się zdarzyć, że coś przeoczy. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji, powziąwszy wątpliwości co do sytuacji strony, a dokładnie jej sytuacji dochodowej, zawodowej i zdrowotnej, a także konieczności ustalenia - kto faktycznie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku prawidłowo zasadnie uznał, iż konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Powołując się na treść art. 7 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U.2017.180) organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji, prawidłowo podjął niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże strona swoim postępowaniem uniemożliwiła ustalenie sytuacji dochodowej i mieszkaniowej co uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Jak podał organ odwoławczy strona postępowania administracyjnego obowiązana jest do współdziałania z organem administracji w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a zatem osoba ubiegająca się o przyznanie dodatku mieszkaniowego obowiązana jest umożliwić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz złożenie oświadczenia majątkowego. Nadto Kolegium stwierdziło, że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie brak możliwości zgromadzenia przez organ materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy w sposób oczekiwany przez stronę, uzasadniona była odmowa objęcia wnioskowaną formą pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U.2019.934) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "P.p.s.a.", sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz.U.2019.914) Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując przedmiotową skargę w przedstawionych wyżej ramach, Sąd stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U.2017.180; dalej jako ustawa). Ustawa ta reguluje zasady i tryb przyznawania, ustalania wysokości i wypłacania dodatków mieszkaniowych. Przewidziany w przepisach tej ustawy dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem pieniężnym, które ma pomóc najemcy lub właścicielowi mieszkania, gdy nie jest w stanie samodzielnie pokryć wydatków na jego utrzymanie. Powołana ustawa określa normatywne kryteria, które muszą być spełnione, aby dodatek mieszkaniowy mógł zostać przyznany. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy dodatek mieszkaniowy przysługuje m.in. najemcom i podnajemcom lokali mieszkalnych, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza [...] % kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i [...] % tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku (...). W myśl art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy normatywna powierzchni użytkowa lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego, w którym znajduje się tylko jeden lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego nie może przekraczać [...] m2 dla dwóch osób. Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy szczegółowo reguluje sposób ustalenia wysokości dodatku mieszkaniowego. Dodatek mieszkaniowy przyznawany jest na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, do którego dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty (art. 7 ust. 1 ustawy). W art. 7 ust. 4 ustawy ustawodawca przewidział, że upoważniony - przez organ wykonawczy gminy - pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych 1) ruchomości i nieruchomości oraz 2) zasobów pieniężnych. Odmowa złożenia takiego oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego określa, wydane na podstawie art. 7 ust. 15 ustawy rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz.U.2013.589). Z § 1 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie ustala się faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Podczas wywiadu upoważniony pracownik bada aktualną sytuacje dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy oraz może żądać od niego i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, obejmującego dane o posiadanych nieruchomościach, składnikach mienia ruchomego, zasobach pieniężnych oraz o innych dodatkowych informacjach o stanie majątkowym, co wynika z załącznika nr 1 i 3 do tego rozporządzenia. Jak już powyżej wskazano, w art. 7 ust. 4 ustawodawca zastrzegł, że odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Zatem z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że na stronie ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego spoczywa obowiązek umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. W konsekwencji, uwzględniając treść art. 7 ust. 1 i 4 ustawy stwierdzić należy, że dodatek mieszkaniowy, jest przyznawany na podstawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów. Nie wyklucza to jednak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem uzyskania informacji o sytuacji dochodowej, zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy, jeżeli organ prowadzący postępowanie uzna takie działanie za zasadne. Wywiad środowiskowy przeprowadzany jest wyrywkowo, gdy organ poweźmie wątpliwości co do sytuacji ubiegającego się o dodatek mieszkaniowy. Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 4 ustawy oświadczenia o stanie majątkowym można żądać wyłącznie w toku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skorzystanie przez organ z prawa do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wymaga wydania odrębnego aktu uzasadniającego celowość jego przeprowadzenia. Podkreślić także należy, że pracownik MOPS jest uprawiony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co wynika z § 3 Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 574/17 – publ. na http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że skoro organ powziął wątpliwość co do sytuacji dochodowej, zawodowej i zdrowotnej strony, a także w kwestii tego kto faktycznie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresem, to miał nie tylko prawo ale i obowiązek przeprowadzić wywiad środowiskowy. W tym celu na dzień [...] czerwca 2019 r. wyznaczono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej. Przesyłka z tym zawiadomieniem została awizowana. W dniu [...] czerwca 2019 r. skarżącej w miejscu zamieszkania nie zastano. Nadto w aktach administracyjnych istnieje informacja o osobistym odbiorze wezwania z dnia [...].04.2019 r. przez skarżącą, które zobowiązywało ją do dostarczenia decyzji emerytalno – rentowej. Na wezwanie to skarżąca również nie zareagowała. Uwzględniając zatem powyższe zachowanie skarżącej, stwierdzić należy, że rację mają organy obu instancji, że skarżąca swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym uniemożliwiła zażądanie przez organ złożenia przez nią oświadczenia majątkowego, o którym mowa w art. 7 ust. 4 ustawy. Powyższy fakt stanowi samodzielną przesłankę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, co wprost wynika z art. 7 ust. 4 ustawy. Pamiętać należy, że na osoby starające się o przyznanie im świadczeń ze środków publicznych został nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, bowiem celem ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest wsparcie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji i nie są w stanie wykorzystując własne możliwości pokryć np. bieżących wydatków na zajmowane mieszkanie. W tej sytuacji nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego podniesione przez skarżącą argumenty, dotyczące jej trudnej sytuacji. Skoro skarżąca odmówiła poddania się wymogom nałożonym na nią przepisami prawa i z tego powodu organy orzekające w sprawie nie mogły zgromadzić materiału dowodowego, który miałby walor kompletności, to pod ich adresem nie może być skutecznie wysuwany zarzut naruszenia art. 7 ust. 4 ustawy. Wręcz przeciwnie. Należałoby podkreślić, że to na skutek działań skarżącej, a w zasadzie uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącą, złożenia przez nią odpowiedniego oświadczenia o stanie majątkowym - nie pozwalał organom obu instancji na podjęcie decyzji o innej treści niż zaskarżona. Z brzmienia art. 7 ust. 4 ustawy jednoznacznie wynika, że odmowa złożenia oświadczenia majątkowego stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. W konsekwencji organ I instancji nie miał wyboru co do określenia konsekwencji prawnych w zaistniałej sytuacji faktycznej. Na marginesie należy zaznaczyć, że skarżąca regularnie korzysta z pomocy społecznej, dlatego też powinna znać swoje obowiązki i rzetelnie je wypełniać stosując się do wymagań ustawowych. Wobec uznania bezzasadności skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.