IV SA/Po 105/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, 1. oddala skargę, 2. zasądza na rzecz adwokata S. C. od Skarbu Państwa ( Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) wynagrodzenie w kwocie 240 ( dwieście czterdzieści )zł podwyższone o kwotę 52,80 ( pięćdziesiąt dwa i 80/100 ) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ I.Kucznerowicz /-/ M.Dybowski /-/ B.Popowska Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007 r. IV SA/Po 673/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd uznał, iż organy obu instancji słusznie wzięły pod uwagę dwie możliwości - przyznanie zasiłku celowego z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), który nie mógł przysługiwać Skarżącemu ze względu na przekroczenie przez niego kryterium dochodowego jak i zasiłek szczegółowy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże dalsze postępowanie organów było, już zdaniem Sądu, niewłaściwe. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie uwypukla fakt niespełnienia przez Skarżącego ustawowych przesłanek do otrzymania zasiłku, nie wyjaśnia natomiast, w żaden sposób, dlaczego sytuacji Skarżącego nie można potraktować jako szczególnie uzasadnionego przypadku dla osoby o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, który uzasadniałby przyznanie zasiłku specjalnego. Stwierdzenie, iż orzekając w niniejszej sprawie, wzięto pod uwagę także "sytuację życiową" Strony i "wysokość środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna", bez poparcia ich konkretnymi wskazaniami, są gołosłowne. W istocie organ nie wskazał, jakie to aspekty sytuacji życiowej i mieszkaniowej Skarżącego wziął pod uwagę. Zdaniem Sądu, organy nie wzięły pod uwagę faktycznego stanu mieszkania Skarżącego. W aktach są co prawda rachunki i protokół zdawczo-odbiorczy, ale organ powinien określić, czy istniała potrzeba przeprowadzenia remontu czy też nie i dodatkowo wyjaśnić precyzyjnie Skarżącemu, w jakiej części swoich żądań może liczyć na pomoc ze strony administracji, a w jakiej może żądać pomocy od organów pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] r. [...] Prezydent Miasta P. odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na remont mieszkania w wysokości [...] zł, na zakup drzwi, okien i parapetów w wysokości [...]zł. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu SKO wskazało, iż organ mimo stwierdzenia w wywiadzie środowiskowym, że mieszkanie jest zdewastowane, nie załączył zgodnie z art. 67 § 1 i 2 pkt 3 w zw. z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 kpa, art. 107 § 3 kpa protokołu z oględzin mieszkania, który wskazywałby na stopień zdewastowania oraz nie wskazał na fakt czy mieszkanie nadaje się do zamieszkania w chwili obecnej przez osobę chorą. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta P. odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, specjalnego celowego oraz celowego pod warunkiem zwrotu na remont mieszkania. W uzasadnieniu organ wskazał, iż dochód skarżącego przekracza kwotę kryterium dochodowego, który w jego przypadku wynosi 461 zł. Organ podniósł również, iż zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznana pomoc pieniężna lub w naturze pod warunkiem zwrotu części lub całości wydatków albo specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Organ podniósł, iż ustawa nie precyzuje pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek" co pozostawione zostało uznaniu organu. Uzasadniając przyczyny odmowy przyznania pomocy organ wyjaśnił, iż skarżący przejął mieszkanie, nie bacząc na własne możliwości finansowe, od samego początku wymagające remontu. Organ wskazał, iż z analizy protokołu zdawczo-odbiorczego lokalu wynika, że lokal był wyposażony w urządzenia sanitarne, ściany w lokalu były otynkowane, podłoga zabezpieczona parkietem, w korytarzu i łazience lastryko. Organ podniósł, iż obecny stan techniczny mieszkania wskazuje, że zostało ono przez skarżącego zdewastowane oraz że znaczna część wyposażenia mieszkania została zdemontowania i zlikwidowana. Ponadto organ wskazał, iż skarżący posiada w administracji zadłużenie w kwocie [...] zł wobec czego inwestowanie funduszy pomocy społecznej w remont mieszkania jest w tym wypadku sprzeczne z celami pomocy społecznej, gdyż administracja w każdej chwili może wypowiedzieć umowę najmu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, iż kuchnia została tylko zdemontowana, ponieważ w szczelinach między kuchenką, a ścianą "ukrywały się ścieki z kuchenki". Skarżący wyjaśnił, iż on nie zdemolował mieszkania, a jedynie dokonywał doraźnych napraw. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż skarżący nie spełnia kryterium dochodowego oraz że po raz pierwszy zwrócił się z prośbą o pomoc finansową na remont mieszkania w grudniu 2003 r. a w tym okresie otrzymał również spłatę renty w łącznej wysokości [...] zł. Organ wskazał, iż późniejsze oględziny mieszkania nie wskazały aby skarżący po uzyskaniu ww. środków pieniężnych dokonywał jakiegokolwiek remontu. Organ podniósł, iż także z później uzyskanych środków w postaci kredytu w kwocie [...] zł skarżący nie dokonał żadnych prac remontowych. Organ wyjaśnił, iż aktualny stan mieszkania wskazuje, iż od momentu przejęcia mieszkania skarżący nie tylko nie dokonał żadnych napraw ale zlikwidował część wyposażenia oraz zdewastował mieszkanie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. M. podnosząc, iż stan techniczny mieszkania spowodował, że się rozchorował już w pierwszym miesiącu od zamieszkania. Skarżący wyjaśnił również, iż z własnej kieszeni ponosi wszelkie koszty leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Na wstępie należy podkreślić, iż na mocy art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe postępowanie w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., IV SA 527/97, LEX nr 47275). W takim zatem zakresie Sąd, rozpoznając przedmiotową skargę, związany jest oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2007 r. IV SA/Po 673/05. W niniejszej sprawie organy ponownie rozpatrując sprawę skarżącego nie działały dowolnie, lecz w pełni zastosowały się do oceny prawnej i wykonały zalecenia wynikające z prawomocnego wyroku Sądu z dnia 18 stycznia 2007 r. IV SA/Po 673/05. W obszernym uzasadnieniu decyzji organy przekonująco - zdaniem Sądu - wyjaśniły, dlaczego skarżącemu nie można przyznać wnioskowanej pomocy. Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ocena zasadności rozstrzygnięcia w sprawie będącej przedmiotem osądu wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z cytowanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że strona skarżąca zamieszkuje samotnie. Jest osobą niezdolną do pracy, a jej -prawidłowo wyliczony przez organ pomocy społecznej - dochód miesięczny (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Zatem w przedmiotowym przypadku oczywistym jest, że w przypadku strony skarżącej mamy do czynienia z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego, co zostało już stwierdzone w wyroku z dnia 18 stycznia 2007 r. IV SA/Po 673/05. Stosownie do art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr.64 poz.593 z późn. zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z powyższego wynika, iż świadczenie w formie zasiłku celowego zwrotnego przyznawane jest w razie zaistnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, a mianowicie szczególnie uzasadnionego przypadku oraz dochodu strony przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe. Użyty w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również ustalenie jej wysokości. Jeżeli właściwy organ ocenił, z jednej strony sytuację materialną skarżącej oraz jej potrzeby, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Kontrola takiej decyzji przez sąd administracyjny ogranicza się do zbadania zgodności z prawem, ale nie wnika już w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie organy wyjaśniły sprawę w stopniu dostatecznym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgromadzono istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniono mając na uwadze całokształt zebranego materiału dowodowego, zasady logiki , doświadczenia życiowego i zawodowego. Ocena ta nie narusza prawa, a co za tym idzie nie sposób jej podważyć. Trafnie dowody te przyjął organ odwoławczy za podstawę poczynienia nie nasuwających zastrzeżeń ustaleń faktycznych, które z kolei uczynił przedmiotem poprawnych rozważań prawnych. W końcu zajęte stanowisko umotywował w sposób przekonujący stosownie do dyspozycji art.107 § 3 kpa. Słusznie uznał organ, iż działania skarżącego mającego na celu pogorszenie sytuacji mieszkaniowej uzasadniają odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. Z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] r. jednoznacznie wynika, iż zajmowany przez skarżącego lokal w dniu przejmowania wyposażony był w następujące urządzenia sanitarne : wanna, bateria, junkers, miska ustępowa, spłuczka, a ponadto w lokalu znajdowała się kuchenka gazowa. Z kolejnych wizji, w szczególności z wizji z dnia [...] r. jednoznacznie wynika, iż skarżący nie tylko nie wyremontował mieszkania ale wskutek własnych działań pogorszył jego stan techniczny jak również pozbawił go części wyposażenia. Zauważyć należy, iż skarżący pomimo posiadania w roku 2003 i 2004 dodatkowych pieniędzy nie podjął działań zmierzających do poprawy jego warunków mieszkalnych. Skarżący w 2003 r. otrzymał spłatę renty za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł. Oględziny w lokalu w późniejszym okresie nie wykazały by dokonał jakikolwiek napraw w lokalu po otrzymaniu spłaty świadczenia. W [...] r. skarżący dysponował dodatkową kwotą [...] zł tytułu zaciągniętego kredytu. Również i z tych środków finansowych skarżący nie dokonał w żadnym zakresie prac remontowych. Natomiast usunięcie części urządzeń sanitarnych wbrew twierdzeniu skarżącego nie można nazywać "doraźnymi naprawami". Skarżący wprawdzie na etapie postępowania administracyjnego dołączył do akt rachunki z okresu [...] r. za mi.in.: spłuczkę, baterią, to jednakże w świetle późniejszych ustaleń w postaci braku części urządzeń sanitarnych, których skarżący nie kwestionuje, a wręcz przeciwnie w piśmie dotyczącym zmiany notatki z wizji potwierdza, uznać należy, iż faktycznie remont nie został wykonany. Zatem skarżący nie podejmuje prób aby przezwyciężyć swoją trudną sytuację mieszkaniową, a wręcz przeciwnie, co wynika z zestawienia protokołu zdawczo-odbiorczego i notatki z wizji, iż prowadzi do jej pogorszenia. Na marginesie wskazać należy, iż stwierdzony w trakcie wizji i udokumentowany materiałem dowodowym w formie fotografii ogólny nieporządek w mieszkaniu w postaci śmieci na podłodze i pajęczyn na ścianach potwierdza okoliczność braku chęci poprawienia swoich warunków mieszkaniowych. Skoro organy pomocy społecznej wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, wykonującym tym samym zalecenia zawarte w wyroku z dnia 18 stycznia 2007 r. IV SA/Po 673/05 oraz kontrolowane akty są zgodne z normami procesowymi, to zdaniem Sądu zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie przekraczają ram uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 151 ppsa - orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ppsa w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska JH