IV SA/Po 1058/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Anna Jarosz (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skarg M. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...], [...] i [...] w przedmiocie zasiłków celowych oddala skargi Trzema pismami z dnia [...] sierpnia 2010r. M. W. zwrócił się do [...] o przyznanie: pomocy finansowej na leczenie dzieci cierpiących na schorzenia nabyte w wyniku łamania praw człowieka, pomocy finansowej na zakup opału na zimę oraz pomocy finansowej na wyposażenie dzieci do szkoły Decyzją z dnia [...] września 2010r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza [...], na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia dzieci. W uzasadnieniu wskazano, że powodem odmowy udzielenia pomocy jest brak współdziałania ze strony wnioskodawcy, polegający na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Przeprowadzenie wywiadu zostało zaplanowane na dzień [...] września 2010 r. Organ I instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podczas wywiadu środowiskowego dokonuje się oceny, czy osoba lub rodzina kwalifikuje się do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Bez współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc, ustalenie jej sytuacji materialno-bytowej jest niemożliwe. Wnioskodawca wielokrotnie zwracał się o pomoc, jednakże od 2003 r. uniemożliwia przeprowadzanie wywiadów środowiskowych, a tym samym zebrania danych o sytuacji rodzinno-bytowej. Nadto, mimo wezwania nie dostarczył dokumentów, które miały uzupełnić złożony wniosek o pomoc. Decyzją z dnia [...] września 2010r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza [...], na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu opału. Uzasadniając decyzję organ administracji przytoczył takie same argumenty, jakie zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2010 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza [...], na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na dzieci do szkoły. Uzasadniając decyzję organ administracji przytoczył takie same argumenty, jakie zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2010r. nr [...]. Od wskazanych trzech decyzji: nr [...], nr [...] i nr [...] odwołanie złożył M. W. Napisał, że decyzje zostały wydane w wyniku przestępstwa oraz, że nie przeprowadzono wniosku dowodowego który wskazał w piśmie z dnia [...] października 2010r. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że zasady ogólne udzielania pomocy społecznej oraz krąg podmiotów objętych tą pomocą zostały określone w przepisach rozdziału 1 (art. 1-14) ustawy o pomocy społecznej. Pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu przynajmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 4 przywołanej ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tejże ustawy, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie zaś do art. 106 ust. 4 wskazywanej ustawy decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z wyjątkami, które nie mają znaczenia w sprawie, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W trakcie wywiadu pracownik socjalny ustala sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1). Na podstawie wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygania sprawy. W reakcji na wnioski o pomoc złożone przez stronę w dniu [...] sierpnia 2010r., organ I instancji wezwał wnioskodawcę pismem z dnia [...] września 2010r. do uzupełnienia dokumentacji oraz, odrębnym pismem z tej samej daty do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego datę wyznaczono na dzień [...] września 2010r., godz. 14.00 r. z pouczeniem, że wywiad ten stanowić będzie podstawę do wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Wezwanie zostało doręczone dnia [...] września 2010r., jednak wnioskodawca poprzez swoją bierność uniemożliwił dokonania oceny sytuacji materialno-bytowej rodziny. W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, że odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest jedną z form braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję nr [...]. Uzasadniając Kolegium przytoczyło takie same argumenty, jakie zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2010 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję nr [...]. Uzasadniając Kolegium przytoczyło takie same argumenty, jakie zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2010 r. nr [...] oraz nr [...]. Od opisanych trzech decyzji Kolegium skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. W. podnosząc, że decyzje zostały wydane w wyniku przestępstwa. Skargi zostały zarejestrowane pod sygnaturami IV SA/Po 1058/10, IV SA/Po 1059/10 i IV SA/Po 1060/10. W odpowiedziach na skargi organ administracji wniósł o ich oddalenie każdorazowo podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 1058/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg M. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], prowadzone pod sygnaturami: IV SA/Po 1058/10, IV SA/Po 1059/10 i IV SA/Po 1060/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skargi są bezzasadne. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje jak i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że trafnie Kolegium przywołało w zaskarżonych decyzjach art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc taka jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Podstawą odmowy przyznania pomocy we wszystkich trzech kontrolowanych sprawach stanowił w/w art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, który głosi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej). Organy administracji zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania, również w tym aspekcie, postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Wymagany przez ustawodawcę rodzinny wywiad środowiskowy stanowi zatem swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 kpa. W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu Kolegium uczyniło zadość powyższym obowiązkom. Organ II instancji należycie argumentował, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący dwoma pismami z dnia [...] września 2010 r. został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie ([...] września 2010r. godz. 14.00) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny (k. 9-12). Skarżący pomimo odebrania wezwań w dniu [...] września 2010 r. (k. 9 akt administracyjnych) uniemożliwił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, albowiem w wyznaczonym dniu pracownik socjalny nikogo nie zastał w miejscu zamieszkania skarżącego(k. 6v). Ponadto skarżący nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w obu w/w wezwaniach został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Sąd zwraca uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Podnoszone w odwołaniu i w skardze ogólne stwierdzenia o wydaniu kwestionowanych decyzji w wyniku przestępstwa nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocowego mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Wspomniany w odwołaniu z dnia [...] października 2010r. wniosek dowodowy dotyczył wykazania przestępczej działalności wskazanych funkcjonariuszy państwowych (bez wskazania jaki ma to związek ze sprawą), zatem nie mógł przyczynić się do uchylenia decyzji organu I instancji przez Kolegium. Nie ulega wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanych w sprawie nie można określić jako nacechowanych dowolnością. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.