IV SA/Po 1059/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 1059/16 w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Wraz z powyższą skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, który został rozstrzygnięty negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017r. (w/w orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem tut. Sądu z dnia 28 lutego 2017r.). Zażalenie na w/w postanowienie Sądu z dnia 28 lutego 2017r., utrzymujące w mocy postanowieniem referendarza sądowego, tut. Sąd odrzucił postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017r. na które zażalenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017r. sygn. akt II OZ 564/17). Zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2017r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego kwocie 100 zł. Wraz z zażaleniem na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu (oddalonym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017r. sygn. akt II OZ 1034/17) Stowarzyszenie [...] złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w którym podobnie jak w pierwotnym wniosku wskazano, że stowarzyszenie prowadzi działalność o charakterze społecznym i nie posiada żadnego majątku (w tym nieruchomości, ruchomości, udziałów, obligacji i kosztowności), nie ma konta bankowego, nie prowadzi działalności gospodarczej a środki finansowe na bieżącą działalność pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Dalej wskazano, że stowarzyszenie jest organizacją non profit i nie pobiera żadnej formy dotacji od Skarbu Państwa, organów samorządu bądź Unii Europejskiej. Dalej wskazano, że przedstawicielka działa społecznie i za pełnioną funkcje nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Dodatkowo w piśmie z dnia 3 sierpnia 2017r. oświadczono, że sytuacja majątkowa stowarzyszenia pogorszyła się, albowiem w bieżącym roku zmniejszyła się liczba członków i zmniejszyły się wpływy ze składek jako jedynego źródła utrzymania. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 października 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 6 listopada 2017 r. Skarżące stowarzyszenie pismem z dnia 15 listopada 2017 r. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Sąd wskazuje, że myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.– dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wskazuje, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżące Stowarzyszenie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został rozpoznany negatywnie przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 22 listopada 2016r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2017r. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu słusznie wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na zmianę okoliczności sprawy (zob. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd wskazał uprzednio w postanowieniu z dnia 28 lutego 2017 r., że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Stowarzyszenie przy przyjęciu dobrowolności pozyskiwania składek członkowskich nie wykazało bowiem żadnych informacji dotyczących liczebności członków i wydatków stowarzyszenia. Mając zatem na uwadze przytoczoną powyżej ocenę stwierdzić należy, że brak wykazania przez Stowarzyszenie na obecnym etapie postępowania, że nie jest w stanie - z określonych powodów od siebie niezależnych - uiścić kosztów sądowych i opłacić pełnomocnika z wyboru powoduje, iż rozpoznawany obecnie wniosek nie może zostać uwzględniony. Stowarzyszenie nie powołało się bowiem w nim na jakiekolwiek nowe okoliczności o istotnym znaczeniu dla jego rozpoznania, które uzasadniłyby odmienną od dokonanej wcześniej ocenę sytuacji Stowarzyszenia. Za wystarczające nie może być bowiem uznana podnoszona obecnie okoliczność, że sytuacja uległa zmianie, albowiem zmniejszyła się liczba członków Stowarzyszenia. Nie przedstawiono bowiem w jakim zakresie zmiana ta wystąpiła. Nie wykazano również aby mniejsza liczba członków nie mogła ponosić kosztów sądowych i opłacić pełnomocnika w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że Stowarzyszenie powoływało się na okoliczność, że środki jakim dysponuje pochodzą ze składek członkowskich, zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez Stowarzyszenie w związku z działalnością statutową powinni zatem ponosić jego członkowie. Zobowiązani są oni bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej Stowarzyszenia, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Stowarzyszenie nadal poprzestaje na stwierdzeniu, że wydatki pokrywane są wyłącznie z dobrowolnych składek, ale uchyla się od poda wysokości tych składek. Dodać przy tym należy, że zgodnie z oświadczeniem Przedstawiciela Stowarzyszenia, nie jest ono obciążone kosztami wynagrodzeń pracowników ani utrzymania siedziby. Uzyskane więc środki może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania sądowego, które zaliczyć należy do kosztów działalności Stowarzyszenia. Należy wskazać, że strona skarżąca jest Stowarzyszeniem, które wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, lecz może uzyskiwać środki na swoją działalność także z innych źródeł, jak zbiórki, darowizny i dotacje. Stąd uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. W konsekwencji stwierdzić należy, że pozostaje wciąż wiążąca ocena uzasadniająca odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odniesieniu do zarzutów wskazanych w sprzeciwie dotyczących błędu formalno-prawnego, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych, Sąd wskazuje, że są one bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. (j.t. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.