IV SA/Po 1059/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 września 2018r., sygn. akt IV SA/Po 1059/16 w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] wniosło zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2017r. w przedmiocie odrzucenia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2016r. nr [...] .219.2016 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Wraz z powyższym zażaleniem Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskujące Stowarzyszenie wskazało, że prowadzi działalność o charakterze społecznym i nie posiada żadnego majątku (w tym nieruchomości, ruchomości, udziałów, obligacji i oszczędności), nie ma konta bankowego i nie prowadzi działalności gospodarczej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 września 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 24 września 2018 r. Skarżące stowarzyszenie pismem przesłanym 1 października 2018 r. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Sąd wskazuje, że myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje bowiem jedynie stronom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Uwzględniając powyższe w warunkach niniejszej sprawy należy zauważyć, że rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Poprzednio złożone wnioski o przyznanie prawa pomocy złożone przez skarżące Stowarzyszenie zostały rozpoznane negatywnie przez referendarza sądowego postanowieniami z dnia 22 listopada 2016r. i z dnia 17 października, utrzymanymi w mocy postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2017r. i 28 listopada 2018r. Mając to na uwadze wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na zmianę okoliczności sprawy (zob. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymując w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego - bazując na takich samych jak podawane obecnie informacjach obrazujących sytuację wnioskującego stowarzyszenia - zauważył, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Stowarzyszenie przy przyjęciu dobrowolności pozyskiwania składek członkowskich nie wykazało bowiem żadnych informacji dotyczących liczebności członków i wydatków stowarzyszenia. Przedstawione w sprzeciwie informacje o rezygnacji niektórych członków i wydatków poniesionych w związku z innymi postępowaniami nie są wystarczające by uznać, że stowarzyszenie nie miało realnych możliwości by zgromadzić środki niezbędne do opłacenie kosztów i opłat sądowych. Rezygnacja z bycia członkiem stowarzyszenia nie może powodować uznania, że stowarzyszenie traci możliwość ponoszenia wydatków jego działalności, w tym kosztów zainicjowanych postępowań sądowych i środków zaskarżenia. Gdyby przyjąć taką konstrukcję, to celowe rezygnacje z bycia członkiem stowarzyszenia umożliwiałyby ciągłe zwalnianie od ponoszenia kosztów przed sądem. Mając zatem na uwadze przytoczoną powyżej ocenę stwierdzić należy, że brak wykazania przez Stowarzyszenie na obecnym etapie postępowania, że nie jest w stanie - z określonych powodów od siebie niezależnych - uiścić kosztów sądowych i opłacić pełnomocnika z wyboru powoduje, iż rozpoznawany obecnie wniosek nie może zostać uwzględniony. Stowarzyszenie nie powołało się bowiem w nim na nowe okoliczności o istotnym znaczeniu dla jego rozpoznania, które uzasadniłyby odmienną od dokonanej wcześniej ocenę sytuacji Stowarzyszenia. W konsekwencji stwierdzić należy, że pozostaje wciąż wiążąca ocena uzasadniająca odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie Sąd wskazuje, że skarżące Stowarzyszenie w wielu sprawach, w których uczestniczy zdaje się nadużywać prawa do Sądu poprzez ciągłe składanie różnych środków zaskarżenia na wszelkie zarządzenia i postanowienia, wielokrotne ponawianie wniosków o przyznanie prawa pomocy, pomimo braku przesłanek by takie prawo uzyskać. Działania Stowarzyszenia, choć prawnie dopuszczalne, wydłużają czas trwania postępowania sądowego i częstokroć uniemożliwiają merytoryczną weryfikację zaskarżonych aktów. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. (j.t. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.