IV SA/Po 106/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia oddalić wniosek W. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] 2011r. w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Żądaniem skargi objęto również udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na druku PPF skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód stanowi renta z KRUS w kwocie [...] zł i dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...]zł. Skarżący wyjaśnił, iż z powyższej kwoty opłaca alimenty na córki wynoszące [...] zł oraz koszty związane z własnym utrzymaniem (w tym koszty utrzymania i eksploatacji budynków mieszkalnych gospodarczych – woda, ścieki, śmieci, energia elektryczna, ogrzewanie, ubezpieczenia, przeglądy kominiarskie itp.) oraz zakup leków i koszty leczenia. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o pow. [..]. m² i nieruchomość rolną o pow. [..] ha i [...] arów. Ponadto w 2011 r. skarżący uzyskał dopłatę unijną w kwocie [...] zł. Na zarządzenie referendarza sądowego, skarżącego wezwano do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych) i wskazania czy wnioskodawca korzysta z dopłat do produkcji rolnej. Wnioskodawcę zobowiązano także, do przedstawienia dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2011r., określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości oraz podania informacji dotyczących nieruchomości położonej w miejscowości J. (w przypadku zbycia należało wskazać sposób wykorzystania środków uzyskanych ze sprzedaży). Odpowiadając na wezwanie skarżący przedłożył wyciąg z konta bankowego w Banku w D. za okres [...].2012 i kartę analityczną z odrębnego rachunku bankowego za okres [...].2011r. Skarżący wyjaśnił, iż obecnie konto nie wykazuje oszczędności. Poprzednia wpłata nastąpiła z dopłat unijnych, która za 2011 r. wynosiła [..] zł. i była wykorzystana do upraw. Skarżący wyjaśnił, że na posiadanych gruntach uprawia żyto i nie prowadzi żadnej hodowli. Zgodnie z wyliczeniem wnioskodawcy jego stałe wydatki miesięczne to energia elektryczna (... zł), gaz (... zł), woda i ścieki (.. zł), wywóz śmieci (... zł), ubezpieczenie ziemi, plonów, budynków i urządzeń rolniczych (... zł.) opał (... zł.), leki (... zł), spłata kredytów (... zł) i alimenty (... zł). Wnioskodawca wyjaśnił również, iż posiada samochód [...]r. i traktor z [...]r. Postanowieniem z dnia [...] 2012 r. sygn. IV SA/Po 106/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił W. P. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności dotyczących bieżącej sytuacji finansowej oraz dokumentów dotyczących prowadzonej produkcji rolnej. Podkreślono, iż skarżący wbrew wezwaniu nie przesłał wyciągów za okres 6 miesięcy, lecz wyłącznie wyciąg z bieżącego konta bankowego za okres [...].2012. Przesłana karta analityczna stanowi natomiast wyciąg z konta kredytowego o innym numerze, z rachunku bieżącego rolników indywidualnych prowadzonego w przez Bank w D.. W uzasadnieniu wskazano, że brak powyższych informacji, w tym w szczególności, dotyczących operacji wykonywanych na rachunku bieżącym w ostatnim czasie uniemożliwia uznanie przedłożonych informacji za odzwierciedlające rzeczywistą sytuację finansową skarżącego, a ma to o tyle istotne znaczenie, że - jak zauważył referendarz sądowy - deklarowana przez skarżącego kwota stałych miesięcznych wydatków (bez kosztów bieżącego utrzymania) wynoszących [..] zł, znacznie przekracza miesięczną kwotę dochodów deklarowanych w kwocie [...] zł. Na postanowienie referendarza sądowego wnioskodawca wniósł sprzeciw zarzucając poczynienie ustaleń faktycznych opartych na niepełnym materiale dowodowym oraz wskazując na przyjęcie nietrafnych kryteriów oceny. W sprzeciwie skarżący zmienił żądanie wniosku o prawo pomocy, w ten sposób, że wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej ppsa) - postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 1 i 3 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując analizy okoliczności faktycznych danej sprawy, w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należy mieć na uwadze, że istotą "Prawa pomocy" jest pomoc dla jednostek, które nie są w stanie zrealizować przysługującego im prawa do sądu. Prawo pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych postrzegać należy jako realizację ciążącego na Państwie obowiązku zapewnienia dostępu do sądu tym jednostkom, dla które ze względów ekonomicznych mogłyby tego dostępu zostać pozbawione. W tym celu konieczne jest dokonanie oceny proporcjonalności wysokości kosztów sądowych oraz możliwości finansowych strony. Jak podkreśla Europejski Trybunał Praw Człowieka ocena ta musi być dokonywana w świetle okoliczności konkretnej sprawy, a strona zobowiązana do uiszczenia kosztów związanych ze swoim udziałem w postępowaniu ma obowiązek współpracować z sądem orzekającym. Natomiast odmowa podania wszystkich relewantnych danych może uzasadniać odmowę zwolnienia od kosztów sądowych (por. wyrok ETPCz z 9 października1979, w sprawie Airey v. Irlandia, wyrok ETPCz z 19 czerwca 2001 r. w sprawie Kreuz v. Polska). Z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ppsa wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z oświadczenia samego skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że uzyskuje on dochód miesięczny w kwocie [...] zł (k.49), a jego miesięczne wydatki stanowi kwota [...] zł (obejmująca m.in. [...] zł/rata kredytu, [...] zł/alimenty, [...]zł/leki, [...] zł/opał – k. 39). Jak wskazuje zatem sam skarżący jego miesięczne wydatki stanowią de facto dwukrotność deklarowanej kwoty uzyskiwanych miesięcznie dochodów. W celu wyjaśnienia tej sprzeczności skarżący został wezwany do uzupełnienia materiału dowodowego o wskazane dokumenty. Pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych za okres 6 miesięcy, lecz wyłącznie wyciąg z bieżącego konta bankowego za okres [...]2012 r. Przesłana karta analityczna stanowi natomiast wyciąg z konta kredytowego o innym numerze, z rachunku bieżącego rolników indywidualnych prowadzonego w przez Bank w D. Skarżący zarówno na wezwanie referendarza, jak i w sprzeciwie nie wyjaśnił z jakich źródeł finansuje różnicę pomiędzy deklarowanymi dochodami, a wydatkami. Wobec zdecydowanej treści oświadczenia skarżącego nie można przyjąć też, aby różnica ta pokrywana była z uzyskanych dopłat unijnych, gdyż jak podkreślił skarżący jest to dopłata do produkcji rolnej, która nie stanowi dochodu. Jednocześnie, deklarowana przez wnioskodawcę suma miesięcznych wydatków w kwocie [...]zł nie obejmuje należności, które skarżący ponosi w związku z prowadzoną produkcją rolną. Wobec powyższego przyjąć należy, że skarżący posiada dodatkowe dochody lub oszczędności których źródeł nie ujawnił. Reasumując, przedstawiony w toku postępowania wpadkowego materiał dowodowy nie uprawdopodabnia deklarowanej przez wnioskodawcę niezdolności do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego w pełnym zakresie. Wobec powyższego wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkować musiało jego oddaleniem, o czym orzeczono na podstawie 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 §1 pkt 2 ppsa.