IV SA/Po 1066/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 marca 2020 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy [...] stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w zakresie § 1, § 3 pkt 1 i 3, § 4 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3, a także § 17 ust. 1 pkt 1 i 3. Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. Prokurator Okręgowy w O. W. złożył do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu skargę na uchwałę Rady Gminy T. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy T.. Prokurator zarzucił tej uchwale naruszenie: - art. 4 ust. 2 pkt 1c i 1d, art.4 ust. 2 pkt 3, pkt 5, pkt 6, pkt 7 oraz pkt 8 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2018 r. poz. 1454; zwanej dalej "u.c.p.g.") oraz § 118 i § 143 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r.w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016 poz. 283) poprzez określenie w § 1 pkt 1 lit. b i c oraz w pkt 2-7 zasad utrzymania porządku i czystości na terenie Gminy T. w sposób będący powtórzeniem zapisów ustawy; - art. 4 ust. 2 pkt 1c u.c.p.g. poprzez przekroczenie ustawowego upoważnienia i wprowadzenie w § 3 pkt 1 i 3 nakazu niezwłocznego uprzątnięcia z chodnika piasku lub kruszywa użytego do likwidacji śliskości oraz poprzez wskazanie sposobów realizacji przez właścicieli nieruchomości obowiązków wynikających z art. 5 ust. 1 pkt 1 u.c.p.g.; - art. 4 ust. 2 pkt 1d u.c.p.g. poprzez przekroczenie ustawowego upoważnienia i ograniczenie w § 4 ust. 3 regulaminu możliwości mycia samochodów jedynie w części dotyczącej nadwozia; - art. 4 ust.2 pkt 1d u.c.p.g. poprzez przekroczenie ustawowego upoważnienia i ograniczenie w § 4 ust. 2 pkt 1 i 3 regulaminu możliwości naprawy samochodów jedynie należących do właścicieli nieruchomości oraz w; sposób nieuciążliwy; - art. 4 ust. 2 pkt 7 u.c.p.g. poprzez przekroczenie ustawowego upoważnienia i wprowadzenie w § 17 ust. 2 pkt 1 obowiązku posiadania przez prowadzących hodowlę zwierząt gospodarskich budynków gospodarczych spełniających wymogi Prawa budowlanego; - art. 4 ust. 2 pkt 7 u.c.p.g. poprzez przekroczenie ustawowego upoważnienia i zobowiązanie osób prowadzących hodowlę zwierząt gospodarskich w § 17 ust.2 pkt 3, do niepowstawania uciążliwości takich jak hałas, odór. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności w § 1 pkt 1 lit. b c oraz w pkt 2-7, § 3 pkt 1 i 3, § 4 ust. 2 pkt 1 i 3, § 17 ust.2 pkt 1, §1 7 ust.2 pkt 3 zaskarżonej uchwały. Prokurator wyjaśnił, że powtórzenia i modyfikacje zapisów ustawowych stanowią istotne naruszenie prawa. Takie działanie może prowadzić do odmiennej bądź sprzecznej z intencją prawodawcy interpretacji przepisów. Treść § 1 ust. 1 lit. b i c oraz ust. 3-7 kwestionowanej uchwały stanowi dosłowne powtórzenie zapisów art. 4 ust. 2 pkt 1c i 1d oraz art. 4 ust. 2 pkt 3, 5-8 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Dalej Prokurator wyjaśnił, że art. 4 ust 2 u.c.p.g. nie daje radzie gminy prawa do stanowienia aktów prawa miejscowego regulujących inne zagadnienia niż w nim wskazane. W § 3 pkt 1 i 3 regulaminu przekroczono ustawowe upoważnienie wynikającego z treści art. 4 ust.2 pkt 1 c u.c.p.g. poprzez wskazanie częstotliwości usunięcia piasku lub kruszywa z chodnika oraz poprzez wskazanie sposobów realizowania przez właścicieli nieruchomości obowiązków wynikających z art. 5 ust. 1 u.c.p.g. Delegacja ustawowa nie daje Radzie Gminy uprawnienia do regulowania kwestii częstotliwości uprzątnięcia z chodnika piasku czy innego materiału użytego do likwidacji śliskości Nieuprawnione jest więc określenie, że takie działania mają nastąpić niezwłocznie po ustaniu przyczyny. Nie ma także podstawy do rozszerzenia obszaru podlegającego takim działaniom na wszystkie chodniki. Ustawa daje możliwość regulacji obowiązków związanych z uprzątaniem błota, śniegu, lodu jedynie w odniesieniu do terenów i nieruchomości przeznaczonych do użytku publicznego, a więc nie w stosunku do każdego chodnika. Żaden przepis nie upoważnił Rady do ograniczenia możliwości mycia samochodów poza myjniami tylko w odniesieniu do ich nadwozi. Ustawa co do zasady dopuszcza mycie i naprawę samochodów poza wyznaczonymi miejscami, tak więc wprowadzenie w tym zakresie zakazu bardziej rygorystycznego niż w ustawie, nie stanowi wypełnienia delegacji ustawowej. Zdaniem Prokuratora również § 4 ust. 2 pkt 1 i 3 regulaminu został uchwalony z przekroczeniem delegacji ustawowej. Rada posługuje się nieostrym pojęciem "w sposób niestwarzający uciążliwości". Art. 4 ust. 2 lit d u.c.p.g. upoważniający rady gminy do określenia zasad mycia i naprawy pojazdów samochodowych poza myjniami i warsztatami, nie zezwala na wprowadzanie zakazów czy nakazów wykraczających poza materię określoną w ustawie. Tym bardziej wkraczającą w stosunki sąsiedzkie chronione dyspozycją art. 144 k.c. Przepisy ustawy nie dają Radzie Gminy uprawnień do kreowania praw podmiotowych osób trzecich ,a taki charakter nosi § 4 ust. 2 pkt 3 regulaminu. Nieuprawnione było również ograniczenie w § 4 ust. 2 pkt 1 możliwości dokonywania napraw pojazdów samochodowych poza warsztatami samochodowymi jedynie w odniesieniu do pojazdów należących do właściciela nieruchomości. Przekroczenie ustawowego upoważnienia nastąpiło także w § 17 ust. 2 pkt 1 i 3 regulaminu, który nakłada na osoby prowadzące hodowlę zwierząt gospodarskich obowiązek posiadania budynków gospodarczych określonego rodzaju, a także prowadzenia hodowli w sposób nie powodujący uciążliwości takich jak: hałas, odór itp. Kwestie związane z wymaganiami budynków przeznaczonych do trzymania zwierząt regulują akty prawne wyższego rzędu np. Prawo budowlane czy rozporządzenia wykonawcze. Rada nie może stanowić przepisów będących powtórzeniami innych norm. Nie ma także upoważnienia do nakazywania uciążliwości bez sprecyzowania tego pojęcia poprzez określenie choćby minimalnych wymagań w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy T. wniosła o oddalenie skargi w zakresie dotyczącym § 1 pkt 1 lit. b i c, pkt 2-7 oraz § 17 ust. 2 pkt 1 uchwały. W pozostałym zakresie nie zakwestionowała stanowiska Prokuratora. Zdaniem Rady Gminy chybiony jest zarzut skargi dotyczący § 1 pkt 1 lit. b i c oraz punktów od 2 do 7 tego paragrafu zakwestionowanej. Rada Gminy wprowadzając owe zapisy de facto nie powtórzyła zapisów ustawy u.c.p.g., ale wyłącznie określiła zgodnie z upoważnieniem ustawowym jakich poszczególnych kwestii dotyczyła przedmiotowa uchwała, co było przede wszystkim uzasadnione względami zapewnienia lepszej komunikatywności i przejrzystości tekstu prawnego, co jest powszechnie praktykowane w aktach prawa miejscowego, takich zwłaszcza jak statuty, czy regulaminy oraz w innych aktach prawnych wydawanych w celu wykonania ustawy. Ponadto wbrew temu co twierdzi Prokurator w § 3 pkt 1 i 3 regulaminu Rada Gminy T. wcale nie przekroczyła upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 4 ust. 2 pkt 1 lit. c u.c.p.g. W kwestionowanych przez Skarżącego w powyższym zakresie zapisach § 3 pkt 1 i 3 regulaminu sprecyzowano bowiem jedynie sposób realizacji obowiązku uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń oraz metody, jakimi oczyszczenie to może nastąpić. Nie zmieniono w żaden sposób treści obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g., a jedynie określono sposób jego realizacji. Skoro w art. 4 ust. 2 pkt 1 lit. b u.c.p.g. ustawodawca nakłada na właścicieli nieruchomości przyległych obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu oraz innych zanieczyszczeń z części chodnika przyległej do nieruchomości, a taki chodnik niewątpliwie jest częścią nieruchomości, służącą do użytku publicznego, to organ uchwałodawczy był uprawniony do określenia wymagań w odniesieniu do tej części nieruchomości. W zakwestionowanych postanowieniach regulaminu Rada Gminy nie określiła częstotliwości uprzątnięcia z chodnika piasku czy innego materiału użytego do likwidacji śliskości, ani nie rozszerzyła też obszaru podlegającego takim działaniom na wszystkie chodniki. Z pewnością nie może o tym świadczyć użycie tamże sformułowania "chodnik", gdyż zostało one tam użyte wyłącznie w związku z treścią i rozumieniem tego pojęcia wynikającym z art. 4 ust. 2 pkt 1 lit. c w związku z art. 5 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g., w których to przepisach jest wyłącznie mowa o chodniku jako częściach nieruchomości służących do użytku publicznego położonych wzdłuż nieruchomości bezpośrednio przy jej granicy, a będących wydzieloną częścią drogi publicznej służącą do ruch pieszego. Podstawę prawną do przyjęcia regulacji zawartej w § 17 ust. 2 pkt 1 stanowi art. 4 ust. 2 pkt 7 u.c.p.g. Skoro w świetle tego przepisu, rada gminy może określać wymagania osób utrzymujących zwierzęta gospodarskie na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej, to w takiej sytuacji nie można się zgodzić ze stanowiskiem Prokuratora, że Rada Gminy T. przekroczyła upoważnienie ustawowe wskazując, że prowadzący hodowlę zwierząt gospodarskich jest zobowiązany posiadać budynki gospodarcze przeznaczone do hodowli zwierząt spełniające wymogi ustawy Prawo budowlane, które to postanowienie nie jest z pewnością powtórzeniem ustawodawcy, a jedynie powołaniem się na przepis aktu prawnego wyższego rzędu - ustawy Prawo budowlane, mieszczącego się w granicach ww. upoważnienia ustawowego. Pozostałe zarzuty w ocenie Rady Gminy zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.). Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia przepisu prawa ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa. Przyjmuje się jednak, że podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały stanowią takie naruszenia prawa, które mieszczą się w kategorii rażących naruszeń. Powyższe wynika z treści art. 91 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 ustawy z dnia z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 506 z późn. zm.; zwanej dalej "u.s.g.") zgodnie z którymi uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Pojęcie "sprzeczności z prawem" w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g. obejmuje sprzeczność postanowień uchwały z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego, w tym także z rozporządzeniem – co w konsekwencji oznacza, że również z "Zasadami techniki prawodawczej", które stanowią załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 100, poz. 908). Choć w większości przypadków sprzeczność z konkretnymi, szczegółowymi dyrektywami legislacyjnymi zawartymi w rozporządzeniu będzie miała zapewne charakter nieistotnego naruszenia prawa, to jednak nie można wykluczyć sytuacji, w których konkretne uchybienie zasadom techniki prawodawczej przyjdzie zakwalifikować jako naruszenie prawa istotne. Będzie to zwłaszcza dotyczyć reguł określanych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego mianem "rudymentarnych kanonów techniki prawodawczej" (zob. np. postanowienie TK z [...] kwietnia 2004 r., P [...]; OTK-A [...]/36), nakaz przestrzegania których postrzegany jest jako jeden z elementów konstytucyjnej zasady prawidłowej legislacji (por. T. Zalasiński, Zasady prawidłowej legislacji w poglądach Trybunału Konstytucyjnego, W. 2008, s. 51). Powszechnie przyjmuje się, że w kategorii istotnych naruszeń prawa mieszczą się w szczególności naruszenie prawa polegające na podjęciu uchwały przez organ niewłaściwy, braku lub przekroczeniu podstawy prawnej do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwym zastosowaniu przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały tudzież naruszeniu procedury jej uchwalania. Przy tym decydujące znaczenie dla oceny legalności danej uchwały ma stan prawny obowiązujący w dacie jej podjęcia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że postanowienia zaskarżonego regulaminu, jako aktu prawa miejscowego (co wynika wprost z treści art. 4 ust. 1 u.c.p.g.) nie mogą w szczególności wykraczać poza zakres ustawowego upoważnienia unormowanego w art. 4 ust. 2 u.c.p.g., być niezgodne z innymi powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz powtarzać regulacji zawartych w tych przepisach (z zastrzeżeniem wyjątków dotyczących powołania definicji in extenso), ani też formułować ustanawianych w nim nakazów lub zakazów w sposób niejasny lub niejednoznaczny. Naruszenie któregokolwiek z tych wymogów będzie, co do zasady, skutkować nieważnością wadliwego przepisu. Tego rodzaju wady legislacyjne są bowiem traktowane w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych jako przypadki istotnego naruszenia prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.c.p.g. regulamin określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie gminy dotyczące: 1) wymagań w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości obejmujących: a) prowadzenie selektywnego zbierania i odbierania lub przyjmowania przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych lub zapewnienie przyjmowania w inny sposób co najmniej takich odpadów komunalnych jak: przeterminowane leki i chemikalia, zużyte baterie i akumulatory, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble i inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony, odpady zielone oraz odpady budowlane i rozbiórkowe stanowiące odpady komunalne, a także odpadów komunalnych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 4a, b) uprzątanie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z części nieruchomości służących do użytku publicznego, c) mycie i naprawy pojazdów samochodowych poza myjniami i warsztatami naprawczymi; 2) rodzaju i minimalnej pojemności pojemników przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych na terenie nieruchomości oraz na drogach publicznych, warunków rozmieszczania tych pojemników i ich utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym, przy uwzględnieniu: a) średniej ilości odpadów komunalnych wytwarzanych w gospodarstwach domowych bądź w innych źródłach, b) liczby osób korzystających z tych pojemników; 3) częstotliwości i sposobu pozbywania się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości oraz z terenów przeznaczonych do użytku publicznego; 4) (uchylony) 5) innych wymagań wynikających z wojewódzkiego planu gospodarki odpadami; 6) obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniem lub uciążliwością dla ludzi oraz przed zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku; 7) wymagań utrzymywania zwierząt gospodarskich na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej, w tym także zakazu ich utrzymywania na określonych obszarach lub w poszczególnych nieruchomościach; 8) wyznaczania obszarów podlegających obowiązkowej deratyzacji i terminów jej przeprowadzania. Należy podkreślić, że powyższe wyliczenie ma charakter wyczerpujący (zamknięty) i jako że stanowi element normy kompetencyjnej, powinno być interpretowane ściśle. Artykuł 4 ust. 2 u.c.p.g. nie daje prawa radzie gminy ani do stanowienia aktów prawa miejscowego regulujących zagadnienia inne niż wymienione w tym przepisie, ani do podejmowania regulacji w inny sposób niż wskazany przez ustawodawcę, gdyż w każdym przypadku oznaczałoby to wykroczenie poza zakres delegacji ustawowej. Przechodząc do szczegółowej oceny poszczególnych zarzutów Sąd wskazuje, że są one zasadne. Zasadnie Prokurator dostrzegł, że w § 1 zaskarżonego regulaminu Rada Gminy powtórzyła, a w części zmodyfikowała treść normy kompetencyjnej zawartej w art. 4 ust. 2 u.c.p.g. Zabieg tego typu, o ile nie stanowi dokładnego odwzorowania treści przepisu ustawowego może stanowić istotne naruszenie prawa skutkujące nieważnością uchwały w tej części. W ocenie Sądu, pomimo, iż § 1 zaskarżonego regulaminu ma charakter informacyjny, wskazujący jakich zagadnień dotyczy zaskarżona uchwała, to jednak zauważyć trzeba, że nie przytoczono w nim wprost treści art. 4 ust. 2 u.c.p.g. Rada Gminy dokonała modyfikacja treści przepisu kompetencyjnego, co może powodować uzasadnione wątpliwości, co do zakresu regulacji objętej aktem. Powyższe skutkuje stwierdzeniem nieważności tej części regulaminu, przy czym w ocenie Sądu dla zachowania przejrzystości aktu należało stwierdzić nieważność § 1 w całości, a więc także tej części uchwały, która stanowiła dosłowne powtórzenie regulacji ustawowej. Przechodząc do kolejnych zarzutów skargi wskazać trzeba, że zasadnie Prokurator zarzucił Radzie Gminy przekroczenie ustawowego upoważnienia poprzez uszczegółowienie sposobu wykonywania obowiązków właścicieli nieruchomości wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. Zakres materii przekazanej do uregulowania w regulaminie został ściśle określony w art. 4 ust. 2 u.c.p.g. i każde jego przekroczenie musi skutkować stwierdzeniem nieważności postanowień regulaminu. Dlatego też uszczegółowienie w regulaminie utrzymania czystości i porządku, sposobu wykonania obowiązków właścicieli nieruchomości, uregulowanych przez ustawodawcę w art. 5 ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. stanowi przekroczenie kompetencji uchwałodawczej i skutkować musi stwierdzeniem nieważności § 3 pkt 1 i 3 zaskarżonego regulaminu. Zasadnie Prokurator zarzucił Radzie Gminy przekroczenie kompetencji poprzez ograniczenie mycia samochodów wyłącznie do ich nadwozia. Do wynikającej z art. 4 ust. 2 pkt 1 lit. c u.c.p.g. kompetencji Rady Gminy należało bowiem określenie wymagań w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości obejmujących mycie i naprawy pojazdów samochodowych poza myjniami i warsztatami naprawczymi. Tym samym Rada Gminy posiadała upoważnienie do określenia ogólnych zasad dotyczących mycia pojazdów poza myjniami takich jak zasady pozbywania się powstałych w ten sposób nieczystości, nie natomiast tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie do generalnego ograniczenia możliwości mycia pojazdów tylko do określonych w regulaminie części pojazdów. Wprowadzenie zakazu bardziej rygorystycznego niż w ustawie, nie stanowi wypełnienia delegacji ustawowej, która dawała Radzie Gminy możliwość wskazania warunków do tych czynności poza wyznaczonymi do tego miejscami, a nie wprowadzenia pozwolenia na mycie wyłącznie nadwozia samochodu (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia [...] października 2015 r. sygn. akt IV SA/Po [...] oraz z dnia [...] grudnia 2015r. sygn. akt IV SA/Po [...], http://orzeczenia.nsa.pl). Podobnego uchybienia dopuściła się Rada Gminy w przypadku § 4 ust. 2 pkt 1 i 3 zaskarżonego regulaminu. Rada Gminy posiadając kompetencje do określenia wymagań w zakresie obejmujących naprawy pojazdów samochodowych poza warsztatami naprawczym w sposób bezprawny ograniczyła tą możliwość tylko do pojazdów należących do właścicieli nieruchomości oraz w sposób niestwarzający uciążliwości dla właścicieli nieruchomości sąsiednich. Zasadne okazały się również zarzuty dotyczące § 17 ust. 1 pkt 1 i 3 regulaminu, w których zobowiązano osoby prowadzące hodowlę zwierząt gospodarskich do posiadania budynków gospodarczych przeznaczonych do hodowli zwierząt spełniających wymogi ustawy Prawo budowlane, a także zobowiązało te osoby do by prowadzona przez nie hodowla nie powodowała, wobec innych osób zamieszkujących na nieruchomości lub nieruchomościach sąsiednich, uciążliwości takich, jak: hałas, odór, itp. oraz zagrożeń dla środowiska. Odnośnie pierwszego z wymienionych obowiązków wskazać trzeba, że Prokurator słusznie podniósł, iż Rada Gminy nie była upoważniona do określenie zagadnień regulowanych w aktach wyższego rzędu. W przypadku drugiego z omawianych obowiązków, dotyczącego nakazu powstrzymywania się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, to zakaz ten wynika z art. 144 k.c. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 147 p.p.s.a. orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej uchwały w części obejmującej § 1, § 3 pkt 1 i 3, § 4 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3, a także § 17 ust. 1 pkt 1 i 3.