IV SA/Po 113/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Protokolant ref.staż. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 września 2006 r. sprawę ze skargi M. S. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. uchyla decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] 3. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. S. kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania /E.Kręcichwost-Durchowska /-/G.Radzicka /-/E.Makosz-Frymus KB/ Wnioskiem z dnia [...] r., M.S. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: KUdSKiOR) o zaliczenie go w poczet Kombatantów RP. Pismem z dnia [...] r. odpowiadając na powyższy wniosek, KUdSKiOR wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371) nie obejmują represji opisanych przez wnioskodawcę, zaś sprawy osób przymusowo pracujących na rzecz okupanta reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. z 1996 r., nr 87. poz. 395 ze zm.) KUdSKiOR stwierdził też, iż jeśli pomimo powyższych wyjaśnień wnioskodawca zechce uzyskać decyzję administracyjną, to m. in. powinien wypełnić załączony kwestionariusz. Kierując się powyższym zaleceniem M. S. wypełnił przesłany formularz, który jednak był kwestionariuszem osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] KUdSKiOR, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. W uzasadnieniu organ wskazał, iż strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie swojej sprawy, M. S. wyraźnie wskazał, iż nie chodzi mu o żadną dodatkową rekompensatę, ale o "wciągnięcie go do rejestru Kombatantów RP". W dalszej części uzasadnienia, wnioskodawca jeszcze raz opisał swoją niewolniczą pracę i prześladowania w okresie II Wojny Światowej. Podsumowując swój wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, M.S. wskazał, iż ubieganie się o status Kombatanta znaczy dla niego wiele, gdyż stanowi to dla niego moralne zadośćuczynienie. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], KUdSKiOR utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż po ponownym przeanalizowaniu materiałów dowodowych będących w sprawie, nie znaleziono podstaw do zmiany decyzji. KUdSKiOR pouczył M.S. o możliwości zaskarżenia niniejszej decyzji do Sądu administracyjnego. W kolejnym piśmie kierowanym do KUdSKiOR, M.S. wskazał na nieporozumienie, które zaszło w rozpatrywanej sprawie, stwierdzając, iż nie wnosił on o zadośćuczynienie finansowe, gdyż otrzymał już rekompensatę z Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie", a jego wniosek dotyczył tylko otrzymania statusu Kombatanta i to prawo nie powinno mu być odbierane. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], KUdSKiOR stwierdził niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której stroną jest M.S.. W uzasadnieniu wskazano, iż strona wyczerpała możliwość dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy administracyjnej, a wyczerpanie tej możliwości powoduje niedopuszczalność odwołania. W swojej skardze, kierowanej do Sądu, M.S. zwrócił się o rozstrzygniecie swojej sprawy, wskazując na swoje przejścia w czasie okupacji hitlerowskiej, i nie godząc się z odrzuceniem swojej prośby. W odpowiedzi na skargę, KUdSKiOR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoją argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Na rozprawie w dniu [...] r. skarżący wnosił i wywodził jak w skardze, wyjaśniając, że był ofiarą prześladowań i pracował ponad siły 12-letniego dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako: ppsa). Zgodnie z tą zasadą, Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją, a jest natomiast zobowiązany do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. W przedmiotowej sprawie zaskarżone postanowienie i powtórna decyzja KUdSKiOR były wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż podstawowym błędem składu orzekającego kolegium było niewzięcie pod uwagę, jakie powinności ciążą na organie administracji z racji obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasad ogólnych, a szczególnie art. 7, 8, 9 i 10 kpa. Organ administracji zignorował to, że wnioskodawca w każdym ze swoich pism procesowych wyraźnie wskazywał, iż jego intencją jest zostanie uznanym za kombatanta, a nie uzyskanie jakiegokolwiek świadczenia. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę wniosek z dnia [...] r., trudno przypuszczać, by skarżący, w trakcie wypełniania przesłanego mu przez organ formularza- kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego nie podtrzymywał swojego wniosku o uznanie go za kombatanta, który to wniosek wielokrotnie później artykułował w kolejnych pismach procesowych. KUdSKiOR dopuścił się błędów, gdyż, mając na uwadze treść wniosku skarżącego powinien on ustalić wolę skarżącego na dzień złożenia wniosku. Nie czyniąc tak, organ administracji swoim postępowanie złamał zasadę słusznego interesu obywatela, bowiem w sprzeczności z art. 7 kpa nie załatwiły wniosku po myśli strony, z uwzględnieniem jej słusznego interesu i nie podjął próby ustalenie rzeczywistych intencji skarżącego, lecz niejasności interpretował na jego niekorzyść. Organ zignorował też podstawową zasadę kpa, iż o tym, jaki charakter i zakres żądania ma mieć pismo wniesione przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane. W razie wątpliwości organ, mając na względzie postanowienia art. 7- 9 kpa, powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska. Należy także wskazać, iż organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego obejmuje również ustalenie przez organy administracji treści rzeczywistego żądania strony. Również obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa, wymaga wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wnoszonego przez stronę budzi wątpliwości. Kodeks postępowania administracyjnego nakłada bowiem na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa (art. 8 kpa). Przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli strony nie bez znaczenia pozostaje zagadnienie, jakie doświadczenie życiowe i jaka sprawność cechuje osobę składającą owo oświadczenie. W niniejszej sprawie KUdSKiOR miał do czynienia z osobą starszą i głęboko doświadczoną przez życie. W takiej szczególnej sytuacji, kierując się zasadą udzielania pomocy prawnej stronom (art. 9 kpa), KUdSKiOR obowiązany był wezwać skarżącego do sprecyzowania swojego wniosku, a nie wprowadzać skarżącego w błąd. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków. W takim wypadku, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 (obecnie: art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40 / 92, PiP z 1993 r., nr 3, s. 110 akceptowany przez B. Adamiak [w:] Kpa. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 79- 80). Należy podkreślić, iż przywołana zasada nie jest postulatem, lecz obowiązującą normą prawną, a według Sądu, została ono zignorowana przez organ administracji orzekający w niniejszej sprawie, mimo że strona postępowania winna być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, a zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 1984 r., III SA 729 / 84, ONSA z 1984 r., nr 2, poz. 117). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie takiego pouczenia z naruszeniem art. 8 i 9 kpa skarżącmu nie udzielono. Skutkiem ignorowania powyższych zasad postępowania administracyjnego, było podjecie sprzecznego z prawem rozstrzygnięcia przez KUdSKiOR. Odnośnie skutków procesowych ingerencji Sądu w rozpatrywanej sprawie, należy wskazać, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2004 r., OSK 807 / 04, LEX nr 1558751 "ocena przez Sąd administracyjny zaskarżonej decyzji wymaga odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w sytuacji gdy istnieje między nimi bezpośredni związek. Jeżeli organ nie zastosuje środków, które są w jego dyspozycji, w celu usunięcia negatywnych skutków wadliwego załatwienia sprawy, to Sąd administracyjny rozpatrując skargę może, na podstawie art. 135 ppsa, stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Należy wiec wskazać, iż naruszenie zasad postępowania administracyjnego wynikających z art. 8 i 9 kpa nastąpiło już w toku postępowania a decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczenia pieniężnego i decyzja późniejsza, utrzymująca ją w mocy są rozstrzygnięciami w rozpatrywanej sprawie. Konsekwencją powyższego było więc uchylenie nie tylko zaskarżonego postanowienia, ale także decyzji KUdSKiOR z dnia [...] r., nr [...]. Tak więc, wobec wykazanych powyżej uchybień proceduralno-prawnych, należało uchylić zaskarżone postanowienie i poprzedzającą ją decyzję KUdSKiOR. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji powinny uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego, i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kpa. W takim stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz-Frymus KB/