IV SA/Po 1140/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na opłatę rachunku za gaz oraz zakup środków czystości 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat M. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Wnioskiem złożonym dnia [...] marca 2012r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. (zwanym dalej MOPR) B. O. (zwana dalej skarżącą) wniosła o przyznanie jej pomocy pieniężnej. Oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe z synem S., a jej dochód to kwota 391 zł miesięcznie (300 zł alimentów i 91 zł stypendium syna). Prezydent Miasta P. na wniosek skarżącej przyznał S. M. stypendium szkolne na rok szkolny 2011/2012r. w wysokości po 93 zł miesięcznie okresie od 01 września 2011r. do 30 czerwca 2012r. W dniu [...] marca 2012r. MOPR spisał z B. O. zasady współdziałania. Między innymi pouczono ją, że brak współpracy może stanowić podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej. Zobowiązano skarżącą do złożenia różnych dokumentów, w tym do złożenia do dnia [...] marca 2012r. dokumentów dotyczących jej rejestracji w PUP. W dniu [...] marca 2012r. ponownie wezwano skarżącą do stawiennictwa i złożenia w terminie do dnia [...] kwietnia 2012r. decyzji o zarejestrowaniu w PUP jako bezrobotnej, oraz terminarza wizyt w PUP. Pouczono skarżącą, że niezłożenie w/w dokumentacji zostanie potraktowany jako przejaw braku współdziałania strony w rozwiązywaniu jej trudnych problemów. Skarżąca w dniu [...] marca 2012r. złożyła decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia [...] marca 2012r. o uznaniu jej za bezrobotną oraz o odmowie przyznania zasiłku, gdyż nie przepracowała w okresie ostatnich 18 miesięcy 365 dni, a także terminarz wizyt w PUP obejmujący jedną wizytę w dniu [...] marca 2012r. Skarżąca przechodziła epizod depresyjny, jednakże w zaświadczeniu lekarskim z dnia [...] marca 2012r. podano, że może podjąć pracę. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem S., że w lutym 2012r. nie opłaciła mieszkania wreszcie, że miała epizod depresyjny, lecz może podjąć pracę pod opieką hematologa i neurologa. Nie zmieniła się jej sytuacja dochodowa. Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...].03.2012r. nr [...] przyznano kwotę skarżącej kwotę 300 zł tytułem zasiłku celowego na zakup żywności w okresie od [...] lutego 2012r. do [...] lutego 2012r. Decyzją z [...] kwietnia 2012r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii MOPR w P. przyznał skarżącej pomoc finansową w formie zasiłku celowego w wysokości 300 zł na zakup żywności w okresie od [...] marca 2012r. do [...] marca 2012r. Decyzją z [...] kwietnia 2012r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii MOPR w P. przyznał skarżącej pomoc finansową w formie zasiłku celowego w wysokości łącznej [...] zł na zakup obuwia, uiszczenie rachunków za energię cieplną i energię oraz na pokrycie kosztów leków i leczenia w marcu 2012r. Decyzją z [...] kwietnia 2012r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii MOPR w P. przyznał skarżącej pomoc finansową w formie zasiłku okresowego w wysokości [...] zł na okres od [...] marca 2012r. do [...] marca 2012r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii MOPR w P. odmówił skarżącej udzielenia pomocy finansowej na opłatę rachunku za gaz w kwocie [...] zł oraz zakup środków czystości w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu przedstawiono sytuację życiową skarżącej wskazując, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem S.. Podkreślono, że skarżąca ma 36 lat i nie pracuje, a na jej dochód składa się zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł oraz alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto jej syn otrzymuje stypendium w kwocie [...] zł miesięcznie. Wskazano, że skarżąca mieszka w bloku komunalnym i w lutym 2012r. nie ponosiła opłat za mieszkanie. Wskazano też, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. W tym przypadku kryterium dochodowe wynosi 702 zł (2x351 zł). Dochód skarżącej był poniżej tego kryterium w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Uznano, że rodzina skarżącej co do zasady kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Jednak zważywszy, że skarżąca w lutym 2012r, nie opłaciła opłat za mieszkanie i biorąc pod uwagę jej dochód w wysokości 391 zł miesięcznie oraz stypendium syna w kwocie 93 zł miesięcznie uznano, że jest ona w stanie uiścić w/w opłaty i kupić środki czystości. Podkreślono, że zasiłki celowe nie mają charakteru obligatoryjnego. Organ zaakcentował, że skarżąca otrzymuje systematyczną pomoc finansową. Skarżąca wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (zwanego dalej SKO, Kolegium) odwołanie od powyższej decyzji. Z odwołania wynikało, że jest ona niezadowolona z decyzji. Jej zdaniem stypendium, które otrzymuje syn w całości powinno być przeznaczone na jego potrzeby. Wskazała również, że syn w marcu 2012r. uczestniczył w pielgrzymce do C.. Podniosła, że od stycznia 2012r. MOPR nie wypłaca dodatku mieszkaniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].08.2012r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy powołując się na art.38,39 ust. 1 i 2, art.41 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że w tym przypadku były co do zasady (formalne) przesłanki do przyznania zasiłku celowego w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednak podniesiono, że skarżąca jest osobą młodą, ma wykształcenie średnie i wyuczony zawód ogrodnika. Ukończyła w ramach MOPR kursy podnoszące jej kwalifikacje. Mimo to nie wyraziła zainteresowania podjęciem pracy. Podkreślono, że zasiłek celowy nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz każdorazowo zależy od uznania administracyjnego. Skargę do WSA w Poznaniu wniosła B. O.. Zarzuciła w skardze, że SKO przyjęło, iż skarżąca posiadała własne środki na uiszczenie spornej opłaty za gaz i zakup środków czystości za łączną kwotę [...] zł. Skarżąca podniosłą, że miała inne wydatki. Wskazała też, że sporna kwota stanowi dla niej znaczącą sumę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację prawną i faktyczną zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazano, że na treść zaskarżonej decyzji wpłynął również fakt, że postawa skarżącej wskazuje na brak woli przezwyciężania przez nią trudnej sytuacji życiowej. Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2012r. skarżąca – reprezentowana już przez adwokata z urzędu - podtrzymała stanowisko zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Skarżąca wnosiła o przyznanie jej zasiłku celowego na zakup środków czystości i opłacenie rachunku za gaz. Jak stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w tym również na w/w cel. Do przyznania zasiłku celowego niezbędne było ustalenie sytuacji materialnej skarżącej. Niespornym jest, że rodzina skarżącej spełniała formalne kryteria dochodowe umożliwiające jej przyznanie spornego zasiłku celowego albowiem dochód rodziny skarżącej był poniżej kryterium dochodowego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Nie budziło również wątpliwości, że zakup środków czystości oraz uiszczenie rachunku za gaz (zakup opału) objęte są dyspozycją art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Rację miał jednak również organ zajmując stanowisko, że przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne. Innymi słowy rodzina skarżącej spełniała formalne przesłanki do przyznania jej spornego zasiłku celowego, co było warunkiem niezbędnym, by merytorycznie ocenić wniosek. Organ administracji nie miał jednak obowiązku przyznawać skarżącej sporny zasiłek tylko dlatego, że spełnione były kryteria formalne. Zadaniem Sądu była zaś ocena, czy organ wydał prawidłową w świetle obowiązujących przepisów prawa i ustalonego stanu faktycznego decyzję merytoryczną, czyli czy zasadnie w tym przypadku odmówił przyznania zasiłku celowego. Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego przyjmującego formę decyzji. Rozstrzygając wniosek o zasiłek celowy, organ winien się kierować interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Uznaniowość nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje spełniania każdego żądania obywatela. Organ rozstrzygając o zasiłku celowym ma obowiązek realistycznie ocenić, czy zaspokojenie danej potrzeby bytowej jest rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspokajania innych niezbędnych potrzeb sfinansowanie to może nastąpić ze środków własnych wnioskodawcy. Jak wspomniano w niniejszym przypadku organ zasadnie przyjął, że zakup środków czystości oraz gazu (opału) jest potrzebą bytową rzeczywiście potrzebną. Sąd podziela jednak pogląd organu administracji, że w tym przypadku zaspokojenie w/w potrzeb mogło nastąpić ze środków własnych skarżącej. Zgodzić się należy z argumentacją organu, że skarżąca nie podejmuje należytych starań w celu poprawy swej sytuacji bytowej poprzez zatrudnienie. Skarżąca jest osobą relatywnie młodą (37 lat), z akt sprawy nie wynika, by jej syn wymagał ciągłej opieki matki, o czym świadczy choćby jego pielgrzymka do C., co uniemożliwiałoby jej podjęcie zatrudnienia. Skarżąca zarejestrowała się w PUP jako bezrobotna dopiero pod wpływem wezwań MOPR w tym zakresie i to bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. W okresie wcześniejszym również nie pracowała. W ocenie Sądu świadczy to o braku zainteresowania skarżącej zatrudnieniem. Sąd ma oczywiście świadomość trudności związanych ze znalezieniem pracy. Jednak akurat miasto P. ma jedną z najniższych stóp bezrobocia w kraju i znalezienie pracy w dłuższym przedziale czasowym było i jest realne. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca czyniła jakiekolwiek wysiłki, by uzyskać zatrudnienie. Tymczasem w myśl art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają bezwzględny obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Takim współdziałaniem w ocenie Sądu jest również dążenie w miarę posiadanych możliwości do uzyskiwania własnych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę przez osoby mające zdolność do pracy. Świadczy o tym m.in. treść art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna winna być skierowana m.in. do osób, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie podjąć zatrudnienia. Tymczasem skarżąca mimo, że jest zdolna do pracy i posiada wyuczony zawód, to jednak nie pracuje i nie czyni żadnych starań, by uzyskać zatrudnienie. Z akt sprawy nie wynika, by były jakiekolwiek przeciwwskazania do podjęcia pracy przez skarżącą. W konsekwencji przyznanie jej spornego zasiłku sprzeczne było z interesem społecznym. Po pierwsze dlatego, że przyznanie spornego zasiłku odbyło by się kosztem innych osób potrzebujących pomocy, a po drugie dlatego, iż uwzględnianie wszystkich wniosków pomocowych skarżącej jest demoralizujące i prowadzi do utrwalenia takiego stanu rzeczy w którym skarżąca nie przejawia żadnej aktywności w przezwyciężaniu swej trudnej sytuacji życiowej. W sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydawana była na zasadach tzw. uznania administracyjnego, bardzo istotny był również fakt, że w omawianym okresie czasu skarżąca otrzymała z MOPR niemałą pomoc finansową. W ocenie Sądu ustalając, czy skarżąca była w stanie pokryć ze środków własnych wydatki objęte zaskarżoną decyzją należało brać pod uwagi wszystkie źródła jej dochodów. W tym również pomoc finansową uzyskaną z pomocy społecznej tytułem zasiłków. W istotnym dla sprawy przedziale czasowym skarżąca z MOPR tytułem zasiłków otrzymała łącznie kwotę 1.440,20 zł. Zdaniem Sądu wspomniane kwoty łącznie z uzyskiwanymi przez skarżącą alimentami, zasiłkiem rodzinnym oraz stypendium syna S. pozwalały jej na sfinansowanie potrzeb objętych zaskarżoną decyzją. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko organu, że zakup środków czystości za kwotę 30 zł oraz rachunek za gaz w kwocie 48 zł skarżąca mogła sfinansować ze środków własnych przez co należy rozumieć również inne otrzymane przez skarżącą zasiłki. Należy zgodzić się z poglądem skarżącej, że stypendium otrzymywane przez jej syna winno być przeznaczone na jego potrzeby. Jednakże oczywistym jest, że zakup środków czystości oraz sfinansowanie dostaw gazu do mieszkania w którym ów syn mieszka zaspokaja również potrzeby syna skarżącej. Jasnym jest, że są to potrzeby o charakterze podstawowym (bytowym) i z racji tego mają priorytet przed potrzebami mniej istotnymi. Wobec powyższego stwierdzono, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalono. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.199 Ppsa. Ponieważ skarżącej udzielono prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu kosztami adwokackimi obciążono Skarb Państwa.