IV SA/Po 1148/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2014 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Wojewody W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę; 2. przyznaje adw. J. K. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie (...) ((...)) złotych podwyższone o kwotę (...) ((...)) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie (...) ((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia (...) r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia (...) r. nr (...) , który po wznowieniu postępowania, odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Starosty P. z (...) nr (...) w pkt II – w którym umorzono postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka (...) powierzchni 560 m², zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...) jako własność Gminy S. Decyzje zapadły w następujących okolicznościach sprawy: 12 lutego (...) r. B. N. wystąpiła o zwrot nieruchomości położonych w S. przy ul. K. (...), oznaczonych dawniej jako działki (...) oraz (...) (obecnie działka (...)). W trakcie prowadzonego postepowania o zwrot nieruchomości ustalono, że decyzją z (...) r. nr (...) Urzędu Miejskiego w P., Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska przejęto na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości położonej w S. przy ul. K. i oznaczonej nr geodezyjnym (...) o powierzchni 5.881 m² zapisaną w księdze wieczystej S. tom 2 karta 28 stanowiącej własność M. H. – poprzedniczki prawnej B. N. Do wywłaszczenia doszło w trybie Ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 19712 nr 27 poz. 192 ze zm.) oraz Zarządzenia Naczelnika Miasta i Gminy w S. nr (...) z dnia (...) r. w sprawie ustalenia terenu budownictwa jednorodzinnego i jego podziale na działki budowlane w rejonie ul. L. w S. Na skutek żądania zwrotu nieruchomości decyzją z dnia (...) nr (...) Starosta P. – na podstawie art. 136 ust 3, art. 137 ust 1 pkt 1, art. 139, art. 140 ust 1, 2, 3, 4 i 6, art. 141 ust 4, art. 142, art. 216, art. 217 ust 2, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 115, poz. 741) – zwrócił B. N. z domu H. nieruchomość położoną w S. przy ul. K. (...), oznaczoną w ewidencji gruntów, obręb S., ark. mapy 2, działka (...) o powierzchni 1379 m² zapisaną w KW nr (...) jako własność Gminy S. W pkt II umorzono postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w S. przy ul. K. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów, obręb S., ark mapy 2, jako działka (...) o powierzchni 560 m². W pkt II decyzji zobowiązano B.N. do zwrotu na rzecz Gminy S. zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego w (...) r. – w kwocie (...) zł. Opisana decyzja uzyskała przymiot ostatecznej (...) r. Pismem z dnia (...) kierowanym do Rady Gminy S. B. N. wniosła o zwrot działki nr (...), pismo pozostawało w dyspozycji Burmistrza S. i w związku z żądaniem nadania sprawie biegu o wznowienie postepowania – (...) r. zostało przekazane do Starostwa Powiatowego w P. (k 57 akt administracyjnych). Ostateczne postanowieniem dnia (...) r. nr (...) (K 144) Starosta P. wznowił postępowanie wskazując, że strona żądająca wznowienia wskazała jako podstawę swego żądania art. 145 § 1 pkt 5 K.P.A. Starosta P. odmawiając w decyzji z (...) r. (...) uchylenia ostatecznej decyzji z (...) r. nr (...) w pkt II wyjaśnił, że działka nr (...) o powierzchni 0,0560 ha położona w S., zgodnie z pismem Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej nr (...) z dnia (...) r., przed odnowieniem ewidencji gruntów odpowiadała działce oznaczonej numerem (...) a przed założeniem ewidencji gruntów odpowiadała parceli oznaczonej na karcie 1 numerem 166. Powyższa parcela zapisana była w matrykule 250 S. (bez oznaczenia hipotecznego), w której w miejsce właściciela wpisane były Publiczne drogi i wody. Decyzją nr (...) z dnia (...) r. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. dokonano wszczęcia podziału i rozgraniczenia nieruchomości położonych w S. m.in. działki: nr (...) o pow. 1,3070 ha należącej do M. i J. H. (księga wieczysta tom II karta 28) oraz nr (...) o pow. 0,0790 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa, określonej jako publiczne drogi i wody (księga wieczysta bez oznaczenia). Zarządzeniem nr (...) Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia (...) r. w sprawie ustalenia terenu budownictwa jednorodzinnego i jego podziału na działki budowlane w rejonie ulicy L. w S. przeznaczono na cele budownictwa jednorodzinnego (realizacja w latach 1976-1980) m.in. działkę nr (...) o pow. 0,0560 ha (księga wieczysta bez oznaczenia). Zgodnie z rejestrem pomiarowym nieruchomości przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne (z dnia (...) r.) działka nr (...) została podzielona na działki: nr (...) o pow. 0,05569 ha i nr (...) o pow. 0,7783 ha, natomiast działka nr (...) o pow. 0,0560 ha (dawniej nr (...)) otrzymała nowe oznaczenie – nr (...). Część działki nr (...) wraz z działką nr (...) weszły w skład działki nr (...), oznaczonej następnie jako działka na (...). Decyzją nr (...) z dnia (...) r. Wojewoda P. stwierdził nabycie przez Gminę S. m.in. działki nr(...). W związku z prowadzonym przed Starostą P. postępowaniem administracyjnym nr (...) w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w S., dokonano podziału działki (...). W wyniku podziału powstały działki: nr (...) o pow. 0,1379 ha i nr (...) o pow. 0,0560 ha. Na postawie wyciągu z matrykuły podatku gruntowego, sporządzonego w 1961 roku, ustalono, że parcela nr (...) o pow. 0,0560 ha stanowiła öffentliche Wege i Gewässer, co potwierdza pismo nr (...) z dnia (...) r. Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. W ww. piśmie zaznaczono również, że Według ewidencji gruntów, założonej w roku 1961, była we władaniu Skarbu Państwa w dyspozycji Urzędu Miasta i Gminy w Se. Ponadto w piśmie nr (...) z dnia (...) r. Ośrodek podkreślił, że zgodnie z zawiadomieniem I.dz.kw. (...) z dnia (...) r. działka obecnie oznaczona numerem (...) została zapisana w księdze wieczystej KW nr (...) (aktualnie nr(...)). Zdaniem organu I instancji dla istoty prowadzonego postępowania z trybie wznowienia kluczowym było ustalenie, czy nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości położonej w S., oznaczonej obecnie jako działka nr (...). Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach określonych w art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika z art. 136 ust. 3 i ust. 4 ww. ustawy oraz z art. 216 uts. 1 i ust. 2 cytowanej ustawy. Treść powyższych przepisów determinuje pojęcie "nieruchomości wywłaszczonej" zastosowane w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle ww. regulacji przez pojęcie nieruchomości wywłaszczonej należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia na mocy indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie obowiązujących ustaw (oraz dekretów z mocą ustawy), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia czy ograniczenia własności nieruchomości za odszkodowaniem. Powyższe potwierdza Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 2118/09. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie dysponuje żadnym dokumentem (decyzja, dekret, akt notarialny), na podstawie którego nastąpiło przejęcie przez Skarb państwa dawnej parceli nr (...) położonej w S. (obecnie nr (...)). Materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym wskazuje, że działka nr (...) stanowiła własność Skarbu Państwa (zaświadczenie nr (...) z dnia (...) r. oraz decyzja nr (...) z dnia (...) r.), co najmniej od 1961 r., czyli od założenie ewidencji. Wówczas parcela figurowała pod artykułem matrykuły (...) pod oznaczeniem "Publiczne drogi i wody". Organ dodatkowo wskazał, że pełnomocnik wnioskodawczyni przedłożył poświadczony odpis z odpisu rejestru nr (...). Na podstawie powyższego dokumentu można przypuszczać, że parcela nr (...) położona in. O. za granicą S.ą stanowiła własność F. S. i jego żony M. z F., na co wskazuje numer tabeli legitymacyjnej – (...). Jednak parcela na (...) mieściła w sobie rolę, łąkę i pastwisko. Zatem, brak informacji na temat ewentualnego poidła na (...). Dodatkowo zaznaczono, że strona postępowania administracyjnego nie wykazała następstwa prawnego B. N. po F. i M. S. Uznając więc, że działka (...) nie została wywłaszczona organ I instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do uchylenia punktu II decyzji nr (...) Odwołanie do decyzji Starosty P. złożyła B.N. Odwołująca zakwestionowała postępowanie przez organem I instancji i podkreśliła, że F. S. był jej pradziadkiem. W wyniku rozpoznania odwołania Wojewoda W. decyzja z dnia (...) r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Starosty P. i podzielił w pełni jej argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca w dalszym ciągu podkreślała, że działka (...) należała do jej pradziadka i działka nr (...) winna do niej wrócić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wymieniający rodzaje decyzji kończących postępowanie w sprawie wznowienia postępowania stanowi o obowiązku rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej. Przez rozstrzygnięcie istoty sprawy nie należy rozumieć wyłącznie rozstrzygnięcia merytorycznego, ale również obejmuje ono rozstrzygnięcie niemerytoryczne (umorzenie postępowania). Jest niespornym, że Starosta P. w punkcie II decyzji z dnia (...) r. (...) umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości działki nr (...) o powierzchni 560 m2, bowiem uznał, że opisana nieruchomość nie była nieruchomością wywłaszczoną decyzją z dnia (...) r.(...), a nadto nie stanowiła własności żądającej zwrotu działki B. N. bądź jej poprzedników prawnych. Uprawnionym do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w trybie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010 nr 102 poz. 651 ze zm.) jest poprzedni właściciel nieruchomości wywłaszczonej, poprzedni użytkownik wieczysty, który pozbawiony został tego prawa w drodze wywłaszczenia, oraz spadkobiercy tych osób, legitymujący się postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnym poświadczeniem dziedziczenia bądź też umową o nabyciu spadku od spadkobiercy. Jest oczywistym, że poprzednim właścicielem jest tylko taka osoba, która wykaże, iż na dzień wywłaszczenia przysługiwało jej prawo własności do wywłaszczonej nieruchomości. Takiego faktu organy w toku postępowania o zwrot nieruchomości nie stwierdziły, bowiem działka (...) (poprzedni nr (...)) – co wykazano stosownymi dokumentami, w dniu (...) r. – a więc w dacie wywłaszczenia – stanowiła własność Skarbu Państwa. Natomiast w decyzji z 1978 r. doszło do wywłaszczenia działki (...) stanowiącej własność M. H. Temu faktowi nie przeczy również sama skarżąca, która w korespondencji kierowanej do Rady Gminy S. w 2001 i 2002 r. twierdziła, że obecną działkę (...) w czasie okupacji zawłaszczyły władze hitlerowskie, a po wojnie władze PRL-u. Skoro więc nie doszło do wywłaszczenia działki – obecny nr(...) – to organy nie mogły w decyzji rozstrzygającej żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej orzekać o jej zwrocie i w tej części wobec braku przedmiotu sprawy postępowanie zasadnie umorzono (art. 105 § 1 K.p.a.). "Nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody" mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę decyzji w kwestiach zasadniczych. Skarżąca za taki dowód uznała informację Poznańskiego Związku Spółek Wodnych w P. z (...) r. (k. 80) i wywodziła, że skoro na działce (...) znajduje się staw – woda stojąca, to niewątpliwie staw ten należy do właściciela gruntu. Powyższy zarzut jest chybiony, bowiem jak to już wskazywano wcześniej właścicielem gruntu w 1978 r. był Skarb Państwa. Organ I instancji trafnie wskazał skarżącej, że w przypadku kwestionowania prawa własności Gminy S. do działki nr (...) winna skorzystać z drogi cywilnoprawnej na podstawie art. 10 ust. 1 Ustawy z dnia 06 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece i wnieść o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Obrana droga przez skarżącą zmierzająca do odzyskania działki nr (...) jest chybiona jeszcze z innych powodów. Otóż zgodnie z art. 146 § 1 K.p.a. wprowadza przesłankę negatywną uchylenia decyzji Starosty P. z (...) r. w trybie wznowienia z uwagi na upływ 5 lat od dnia jej doręczenia. Jest oczywistym, że upływ terminu powoduje, że zapada wówczas decyzja stwierdzająca wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 151 § 2 K.p.a.) jednakże te teoretyczne rozważania nie mają zastosowania w sprawie i wskazują jedynie skarżącej na wadliwą metodę odzyskania nieruchomości na drodze administracyjnej. Z powyższych względów na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach przyznanych pełnomocnikowi skarżącej orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.