IV SA/Po 1162/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2013 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat M. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Decyzją z dnia [..] lipca 2012r nr[...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania, odmówił udzielenia pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] zł, opłatę energii cieplnej w wysokości [...] zł, zakup środków czystości w wysokości [...] zł i zakup w związku ze skierowaniem do szpitala koszuli nocnej, szlafroku, klapek i dużego ręcznika w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dni [...].06.2012r. B. O. zwróciła się o udzielenie pomocy pieniężnej. Na okoliczność złożonego wniosku został przeprowadzony wywiad środowiskowy mający na celu zaktualizowanie sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawczyni. W trakcie wywiadu wnioskodawczyni skonkretyzowała wniosek, wnosząc o pomoc pieniężną na zakup i opłacenie świadczeń takich jak wymienione w decyzji. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, nigdzie nie pracuje, od [..].03.2012r. zarejestrowana jest jako bezrobotna w PUP, orzeczony ma lekki stopień niepełnosprawności na okres do [...].05.2013r. Dochód w maju 2012r. stanowiły : zasiłek rodzinny [...]zł, alimenty [...] zł, zasiłek okresowy [...]zł, łącznie [...]zł. Dokonanie oceny czy osoba lub rodzina kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej dokonuje się, zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), przeprowadzając wywiad środowiskowy (rodzinny). Organ wyjaśnił, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinom, których dochód nie przekracza 702zł (2x351zł kryterium dochodowego w rodzinie), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art.7 pkt 2-9 oraz 11-15 w/w ustawy ,tj. bezrobocie, niepełnosprawność, bezdomność, długotrwała i ciężka choroba. Dochód wnioskodawczyni nie przekroczył wymaganego kryterium i tym samym uprawnia ją do otrzymania zasiłku celowego z art.39 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ ustalił, iż wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w maju 2012r. opłaciła abonament TV w kwocie [...] zł, abonament za telefon i internet w kwocie [...]zł, telefon komórkowy – [...]zł, łączna kwota wydatków wyniosła [...] zł. Do dyspozycji pozostała jej kwota [...]zł. A zatem w ocenie organu, zgłaszaną potrzebę wykupu leków w kwocie [...]zł jak i opłatę rachunku za zużycie energii w wysokości [...]zł wnioskodawczyni mogła pokryć z własnych środków. W zakresie pomocy pieniężnej na zakup koszuli nocnej, szlafroka, klapek i dużego ręcznika w łącznej kwocie [...]zł, organ wskazał, iż jak wynikało z rozmowy z wnioskodawczynią oraz obserwacji dokonanych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu, wnioskodawczyni w dniu wywiadu była ubrana m.in. w koszulę nocną, a na nogach miała klapki, posiada również pozostałe rzeczy potrzebne w związku ze skierowaniem do szpitala. A zatem fakt posiadania koszuli nocnej, szlafroka, ręcznika i klapek skutkuje faktycznym zaspokojeniem potrzeby, co powoduje, iż brak tu wystąpienia przesłanki niezbędności. B. O. posiadając bowiem te rzeczy wnioskowała o zakup nowych, a nie o zaspokojenie niezbędnej potrzeby. Jednocześnie organ wskazał, że wnioskodawczyni otrzymuje systematyczną pomoc z opieki społecznej, w miesiącu czerwcu 2012r. z samych zasiłków pobrała łącznie kwotę [...]zł. Nadto organ podniósł, iż wnioskodawczyni z uwagi na fakt że ma przyznany jedynie lekki stopień niepełnosprawności, nie wyklucza to podjęcia przez nią pracy, może być aktywizowana zawodowo, nie jest w posiadaniu zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy. Ma jedynie skierowanie do szpitala bez wyznaczonego terminu na oddział chorób metabolicznych i dietetyki. Wnioskodawczyni stawiła się jedynie raz po ofertę pracy tłumacząc, iż nie zgłaszała się sukcesywnie bowiem w większości oferty pracy podawane są adresem e-mail, a ona nie ma możliwości ich przejrzenia z powodu awarii komputera. W ocenie organu I instancji większość ofert zawiera numery telefonów, nieregularne i rzadkie zgłaszanie się po oferty pracy oraz fakt, iż mimo deklarowanej trudnej sytuacji spowodowanej samotnym macierzyństwem wnioskodawczyni nie podejmuje działań mających na celu poprawę sytuacji finansowej poprzez wystąpienie z wnioskiem o podwyższenie alimentów (do czego zobowiązywała się dwukrotnie), a tym samym nie wykorzystywanie przysługujących jej uprawnień świadczy o braku współpracy z pracownikiem socjalnym. Osoby i rodziny korzystające z pomocy są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art.4 ustawy o pomocy społecznej). Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art.11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto organ wskazał treść art.3 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy, w myśl którego pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających powinny być uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości (art.2 ust.1 u o p.s.). Jednocześnie organ podkreślił, iż pomoc w postaci zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego i jej przyznanie należy każdorazowo od uznania administracyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. O. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc, iż odwołująca nie współpracowała z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Nie stawiała się po oferty pracy trzy razy w tygodniu (uczyniła to tylko raz). Nie wystąpiła również w zakreślonym terminie jak obiecała do sądu rodzinnego o podwyższenie alimentów na syna. We wniesionym odwołaniu nie odniosła się do tych kwestii. Ustawa o pomocy społecznej nakłada również na osoby z pomocy korzystające określone obowiązki. Wśród nich jest obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, czego odwołująca swoim postępowaniem nie wykazuje. Organ posiadający uznaniowość w kwestii przyznania zasiłku celowego kieruje się potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również jego własnymi możliwościami finansowymi. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B. O. wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy bowiem jak uznała, organ odwoławczy stawia ją w złym świetle. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012r. Sąd przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz.1362 ze zm.). Zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej . Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej . Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest przyznanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości [...]zł, opłaty za energię cieplną w wysokości [...]zł, zakup środków czystości w wysokości [...] zł, zakup w związku ze skierowaniem do szpitala koszuli nocnej, szlafroka, klapek i dużego ręcznika w łącznej wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Natomiast w myśl art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.). W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu powyższym obowiązkom organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie uczyniły zadość. Organy obu instancji precyzyjnie przedstawiły w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe wymagane dla uzyskania pomocy w zakresie przyznania zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z treścią art.8 ust.1 pkt 1i 2 ww ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, dla dwuosobowego gospodarstwa domowego – 702 zł (2 x 351 zł kryterium dochodowego w rodzinie) przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art.7 pkt 2 – 15 ustawy. Powołany przepis zawiera niejako katalog "trudnych sytuacji życiowych", których wystąpienie pociąga za sobą domniemanie, że pomoc jest potrzebna i należy wszcząć postępowanie administracyjne w celu ustalenia, czy tak jest w rzeczywistości. Według natomiast art.8 ust.3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy, składkę na ubezpieczenie zdrowotne, alimenty. Dochód netto skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Złożyły się na niego pobierane zasiłki celowe i okresowy. Nadto skarżąca otrzymała alimenty na syna w kwocie [...]zł i stypendium szkolne na syna w kwocie [...]zł , które nie podlega wliczeniu do dochodu. A zatem dochód jakim dysponowała skarżąca w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Prawidłowo jednak organy uznały, iż skarżąca spełnienia kryterium dochodowe, jednak nie występuje przesłanka niezbędności. Za niezbędną potrzebą życiową uznać należy jedynie taką, która jest nieodzowna do egzystencji. Przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz organ musi kierować się także ogólnymi zasadami wyrażonymi w art.3 ust.3 i ust.4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Słusznie zatem organy ustaliły, iż rachunek związany z wykupem leków na kwotę [...]zł, opłatę za energię cieplną w wysokości [...]zł skarżąca może pokryć z własnych bieżących środków. Natomiast kupno koszuli nocnej, szlafroka, klapek, dużego ręcznika za łączną kwotę [...]zł (w związku ze skierowaniem do szpitala bez wyznaczonego konkretnego terminu) nie może być przedmiotem zaspokojenia ze środków z pomocy społecznej, bowiem skarżąca jest w posiadaniu takich rzeczy, a wnioskowała jedynie o zakup nowych, a nie zaspokojenie niezbędnej potrzeby. Zwrócić należy uwagę, iż w niniejszej sprawie organy wydające decyzje dobrze zorientowane były w zakresie pomocy niezbędnej dla skarżącej, bowiem korzysta ona regularnie ze świadczeń z opieki społecznej (łączna kwota przyznanej na miesiąc czerwiec 2012r. pomocy wyniosła [...] zł z tytułu pobranych zasiłków okresowych i celowych : na zakup żywności, na zakup leków). Nadto skarżąca z uwagi na fakt, że ma przyznany jedynie lekki stopień niepełnosprawności, może podjąć pracę, może być aktywizowana zawodowo, nie jest w posiadaniu zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy. Jednak nie podejmuje działań mających na celu poprawę jej sytuacji finansowej, a tym samym nie wykorzystuje przysługujących jej uprawnień, co świadczy o braku współpracy z pracownikiem socjalnym. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie w I jak i w II instancji nie można określić jako nacechowanej dowolnością. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.199 Ppsa, ponieważ skarżącej udzielono pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu kosztami adwokackimi obciążono Skarb Państwa.