IV SA/Po 1168/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Anna Jarosz Protokolant ref. staż. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana [...] z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie skreślenia R. W. z listy studentów studiów [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Rektora [...] na rzecz skarżącej R. W. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] listopada [...] r. Dziekan [...] (dalej Dziekan, organ I instancji), wskazując na art. 190 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm., dalej p.s.w.), § 54 pkt 1 w związku z § 39 Regulaminu studiów [...] skreślił z listy studentów kierunku prawo R. W. (dalej strona, skarżąca). Uzasadniając napisał, że zgodnie z § 54 pkt 1 Regulaminu studiów, student, który nie uzyskał zaliczenia roku w wyznaczonym terminie, wskazanym w § 39 Regulaminu, może zostać skreślony z listy studentów. Decyzja została wydana, ponieważ strona nie uzyskała zaliczenia roku w roku akademickim [...], na kierunku prawo. Od opisanej decyzji odwołanie wniosła strona. Napisała, że studiuje na piątym roku studiów prowadzonych wspólnie przez Uniwersytet i Europejski Uniwersytet Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, German and Polish Law. Od początku studiów bardzo poważnie podchodziła do nich i semestr za semestrem wkładała bardzo dużo pracy w studiowanie. W trakcie studiów bardzo skomplikowała się sytuacja rodzinna. Ojciec wystąpił o rozwód, mama od wielu lat ciężko choruje i nie jest aktywna zawodowo; strona razem z mamą musiały opuścić mieszkanie, nadto strona zmuszona była podjąć pracę zarobkową w celu pomocy mamie. Z początkiem roku stan zdrowia mamy gwałtownie się pogorszył i skazana jest na pomoc strony. W związku z takim obrotem spraw strona musiała, mimo egzaminów, jechać kilkukrotnie ponadplanowo do domu, w małym mieście obok Krakowa. Strona starała się usilnie nie dopuścić do powstania zaległości; udało się zaliczyć wszystkie egzaminy z wyjątkiem egzaminu z [...]. Razem z egzaminem z [...] są to jedyne przedmioty potrzebne stronie do ukończenia studiów. Decyzją z dnia [...] lutego [...] r. nr [...] Rektor Uniwersytetu [...], wskazując na art. 207 ust. 1 p.s.w. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając napisał, że strona została przyjęta w roku akademickim [...] na [...] rok studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich na kierunku prawo, prowadzonym wspólnie przez Wydział Prawa i Administracji UAM oraz Wydział Prawa Uniwersytetu Europejskiego Viadrina. Rok akademicki strona zakończyła powtarzaniem dwóch przedmiotów z kontynuacją studiów na III roku. W roku akademickim [...] strona była na III roku zakończonym powtarzaniem dwóch nie zaliczonych przedmiotów z kontynuacją na IV roku. W roku [...] będąc na IV roku studiów strona nie zdała egzaminu komisyjnego z powtarzanego przedmiotu: polskie prawo karne, co skutkowało pierwszym skreśleniem z listy studentów. Oprócz tego strona nie zaliczyła pięciu innych przedmiotów. W roku akademickim [...] strona wznowiła studia na IV roku i zakończyła go powtarzaniem dwóch nie zaliczonych przedmiotów z kontynuacją na V roku. W roku akademickim [...] strona była studentką V roku i skorzystała z przedłużenia sesji do 30 września [...] r. Ze względu na nie złożenie indeksu do rozliczenia w dniu 01 października [...] r. wszczęto postępowanie w sprawie drugiego skreślenia z listy studentów i zaskarżoną decyzją Dziekana z dnia [...] listopada [...] r. strona została ponownie skreślona z listy studentów. Rektor napisał, że w sprawie strony znajdują zastosowanie następujące postanowienia § 54 Regulaminu: nieuzyskanie zaliczenia semestru albo roku w wyznaczonym terminie, niewiesienie opłat związanych z odbyciem studiów, stwierdzenie braku postępów w nauce. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowanie według norm przepisanych lub, w razie zaistnienia ku temu przesłanek, o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz umorzenie postępowania w sprawie. Zarzuciła naruszenie dyspozycji przepisów § 54 pkt 1 w związku z § 55 ust. 1-3 Regulaminu. Uzasadniając napisała, że przepis § 54 Regulaminu stanowi fakultatywne a nie obligatoryjne przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów. Organ nie ustosunkował się ani do sytuacji osobistej strony ani do faktu, że do ukończenia studiów brakuje stronie zaledwie zaliczenia dwóch egzaminów. Będąc na V roku studiów student ma tylko jedną możliwość przedłużenia sesji, do 30 września i z tej możliwości muszą korzystać wszyscy studenci na kierunku German and Polish Law, ponieważ sesja egzaminacyjna rozpoczyna się na tym kierunku dopiero w lipcu, co jest związane z późniejszym rozpoczęciem semestru letniego, w połowie kwietnia. Nie jest fizycznie możliwe regulaminowe rozliczenie się do 30 czerwca. Specyfika kierunku ma tu bardzo duży wpływ na układ i przebieg studiów, do których nieadekwatnie stosuje się ten sam Regulamin. Sformułowanie przepisów § 54 Regulaminu powinno służyć takim właśnie sytuacjom. Brakujący egzamin z procedury administracyjnej był przeprowadzany przez profesor z Uniwersytetu [...]. Terminy egzaminów przypadają na okres kiedy na polskich uniwersytetach są już ferie letnie co utrudnia a czasami uniemożliwia kontakt z kadrą w celu ustalenia dodatkowych terminów egzaminów. Podkreśliła, że w toku studiów zaliczyła wszelkie wymagane przepisami prawa zajęcia na kierunku prawa niemieckiego, odbyła programowe praktyki oraz ukończyła z wynikiem pozytywnym fakultatywne zajęcia językowe. Nadto odbyła ponadprogramowe praktyki w sądzie polskim, co potwierdza jak bardzo skarżąca jest zainteresowana ukończeniem studiów. W odpowiedzi na skargę zawodowa pełnomocnik organu administracji wniosła o jej oddalenie. Napisała, że decyzja o skreśleniu z listy studentów była w pełni zasadna z uwagi na postanowienia § 36 pkt 3 i 4 Regulaminu, w których ustanowiono zasadę zakazu powtarzania po raz drugi przedmiotu już powtarzanego i wymóg zaliczenia powtarzanego przedmiotu w następnym roku akademickim, a także ze względu na normę § 56 ust. 3 Regulaminu stanowiącą, że w przypadku ponownego skreślenia studenta z listy studentów, wznowienie studiów może nastąpić wyłącznie w formie studiów niestacjonarnych. Na rozprawie skarżąca powiedziała, że skreślenie jej na tym etapie z listy studentów UAM uniemożliwia zakończenie studiów w Niemczech, a jedyną możliwością byłoby teraz reaktywowanie się na studia UAM w trybie zaocznym i to od drugiego roku. Skarżąca powiedziała, że nie rozliczyła się z sesji ze studiów do września [...] r. ponieważ uzyskała od kierownika studiów informację, że lepiej odczekać decyzję o skreśleniu z listy studentów i ewentualnie rozliczyć się przy ponownym przyjmowaniu w poczet studentów. Skarżąca obecnie jest w ciąży i pracuje w Berlinie na pół etatu, do porodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy p.s.w. Jak wynika z art. 190 ust. 1 powołanej ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej, którym w świetle art. 60 ust. 6 tejże ustawy jest dziekan wydziału, skreśla studenta z listy studentów w przypadku (1) niepodjęcia studiów, (2) rezygnacji ze studiów, (3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej bądź egzaminu dyplomowego lub (4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Według art. 190 ust. 2 cytowanej ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może też skreślić studenta z listy studentów w przypadku (1) stwierdzenia braku postępów w nauce, (2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie lub (3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Od decyzji wydanych na podstawie art. 190 ust 1 i 2 stronie przysługuje odwołanie do rektora uczelni (art. 190 ust. 3). Ponadto art. 207 ust. 1 tejże ustawy przewiduje, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.). Organizację i tok studiów wyższych oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa Regulamin. Z akt sprawy wynika, że skarżąca była studentką zarówno Wydziału Prawa i Administracji UAM jak i polsko-niemieckich studiów prawniczych Wydziału Prawa Uniwersytetu Europejskiego Viadrina (dalej jako EUV). Studenci polsko-niemieckich studiów prawniczych są immatrykulowani zarówno na EUV, jak i na UAM i podlegają w związku z powyższym przepisom i regulaminom obu wydziałów i uniwersytetów. Sądowi jest wiadomo z urzędu( www.prawo-viadrina pl./pl/polsko-niemickie studia prawnicze), że polsko-niemieckie studia prawnicze dzielą się na dwa komplementarne ze sobą kierunki: Bachelor i Master of German and Polish Law. Z punktu widzenia UAM są to jednolite studia magisterskie. Współpraca obu uczelni daje studentom tego kierunku po skończeniu studiów perspektywę uzyskania jednego polskiego i dwóch niemieckich dyplomów dających kwalifikacje zawodowe. Kierunek Bachelor trwa sześć semestrów i kończy się napisaniem pracy dyplomowej Bachelor. Istnieje możliwość kontynuacji polsko-niemieckich studiów prawniczych na kierunku magisterskim. Studia magisterskie Master trwają 4 semestry; egzamin końcowy na kierunku magisterskim Master obejmuje pracę magisterską oraz ustny egzamin magisterski. Przyznawany tytuł akademicki Master of German and Polish Law" (LL.M. [German and Polish Law]) jest niemieckim tytułem dającym kwalifikacje zawodowe. UAM przyznaje absolwentom tego kierunku dodatkowo polski tytuł "magistra prawa polskiego“, o ile napisze się tam pracę magisterską. Dyplom UAM jest dyplomem ukończenia studiów prawa polskiego. Przechodząc do oceny decyzji wydanych w sprawie sąd wskazuje, że obie decyzje nie mogą się ostać. Zaskarżona decyzja Rektora składa się w skrócie z opisu przebiegu studiów skarżącej oraz wskazania pełnego brzmienia § 54 Regulaminu ("Dziekan może skreślić studenta z listy studentów w przypadku: 1) nieuzyskania zaliczenia semestru albo roku w wyznaczonym terminie; 2) niewiesienia opłat związanych z odbywaniem studiów; 3) stwierdzenia braku postępów w nauce"), przy czym kwestie opłat związanych z odbywaniem studiów zdają się być poza granicami przedmiotowej sprawy. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie ma korespondować z rozstrzygnięciem nie tylko pod względem treściowym, ale i pod względem logicznym. Ma wskazywać jego słuszność, zasadność i celowość. Wywody w nim zawarte powinny być jasne i przejrzyste. Wyrażenia tam używane powinny być jednoznaczne i precyzyjne, a także rzeczowe, formułowane bez zbędnego teoretyzowania. Zasadniczym sensem uzasadnienia jest przede wszystkim wytłumaczenie motywów całego działania, a nie tylko bezpośrednich powodów rozstrzygnięcia, zarówno z punktu widzenia ochrony interesu indywidualnego jak i społecznego, a także z punktu widzenia wymagań praworządności konieczne jest przytoczenie w uzasadnieniu istotnych racji zarówno tych, które wpłynęły rzeczywiście na istnienie czy treść decyzji, jak i tych które organ odrzucił, lub które go nie przekonały (J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, Warszawa 1981, s. 132). Rektor (a wcześniej Dziekan) wskazali jako podstawę rozstrzygnięcia art. 190 ust. 2 p.s.w. określający fakultatywne przesłanki skreślenia z listy studentów. Sąd podziela pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2012 r., I OSK 2460/11, zgodnie z którym decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. "uznania administracyjnego". W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, obowiązkiem organu jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93,OSNC 1994/0/181). Wydanie decyzji musi być w takiej sytuacji poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek skreślenia studenta i ich analizą, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia. Tymczasem decyzja Dziekana składa się z treści ww. § 54 pkt 1 Regulaminu oraz konstatacji, że skarżąca nie uzyskała zaliczenia roku w roku akademickim i dlatego wydano decyzję. Rektor zatem utrzymał w mocy decyzję uznaniową, całkowicie pozbawioną rozważenia okoliczności sprawy. Sąd podkreśla, że Dziekan pominął zawarte we wcześniejszym piśmie skarżącej (k. 16a) informacje o stresującej sytuacji rodzinnej (rozwód rodziców) oraz trudnej sytuacji mieszkaniowej i finansowej (konieczność wyprowadzenia się skarżącej razem z matką z domu rodzinnego) i odstąpił od zważenia całokształtu sytuacji skarżącej, której pozostało zaliczenie dwóch przedmiotów do ukończenia studiów. Rektor w ogóle nie odniósł się do argumentów odwołania, odstępując w dodatku od uzasadnienia prawnego swojej decyzji. Jak powiedziała skarżąca na rozprawie skreślenie jej na tym etapie z listy studentów UAM uniemożliwi jej zakończenie tych studiów w Niemczech, a jedyną możliwością byłoby teraz reaktywowanie się na studia UAM w trybie zaocznym i to od drugiego roku. Przy czym z oświadczenia skarżącej wynikało ,że aktualnie jest w ciąży. Sąd podkreśla, że skarżąca była studentką zarówno Wydziału Prawa i Administracji UAM jak i polsko-niemieckich studiów prawniczych. Studia na kierunku Bachelor of German and Polish Law rozpoczęła od razu na drugim roku z uwagi na zaliczenie potrzebnych przedmiotów(k.2 akt administracyjnych).Tymczasem wobec skarżącej zastosowano przepisy regulaminu w taki sposób, jakby skarżąca studiowała wyłącznie na jednym kierunku Uniwersytetu, w dodatku z całkowitym brakiem odniesienia się do obiektywnie trudnej sytuacji rodzinnej skarżącej. Takie działanie organów obu instancji nie jest zgodne z zasadą praworządności. Sąd opodkreśla, że student studiujący na tak specyficznym kierunku jak polsko-niemieckie studia prawnicze, istniejącym w wyniku współpracy obu uczelni, zasługuje na maksymalne uwzględnienie interesu indywidualnego, co należy rozumieć jako wykładnię przepisów w sposób obiektywnie korzystniejszy, niż w przypadku studenta studiującego w trybie "zwykłym". Sąd zaznacza, że zgodnie z § 3 Regulaminu, jego przepisy należy interpretować i stosować zgodnie z ustawowymi oraz statutowymi zadaniami Uniwersytetu. Katalog podstawowych zadań uczelni został sformułowany w art. 13 p.s.w. Zgodnie z art. 13 ust 1 pkt 1 p.s.w. takim zadaniem jest kształcenie studentów w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy oraz umiejętności niezbędnych w pracy zawodowej. Rolą uczelni jest stworzenie maksymalnie korzystnych warunków dla kształcenia studentów. W zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniesiono się to argumentów ułożenia czasu sesji na Uniwersytecie Viadrina Frankfurt(ODER) do czasu trwania sesji na Uniwersytecie [...]. Zauważyć należy ,że regulamin Uniwersytetu [...] został stworzony łącznie dla studentów wszystkich kierunków. Organy powinny mieć jednak na uwadze przy wydawaniu decyzji tak doniosłej w skutkach jak skreślanie z listy studentów, która może przekreślić w sytuacji skarżącej sześć lat poświęconych edukacji ,czy sytuacja studenta studiującego na jednym kierunku jest taka sama jak studenta Polsko-Niemickich Studiów Prawniczych. Skoro kierunek Polsko-Niemieckie Studia Prawnicze został zaoferowany dla studenta od 1994 roku we współpracy z Wydziałem Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza a zajęcia prowadzone są przez polskich i niemieckich wykładowców uniwersyteckich w języku polskim i niemieckim. Organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji powinien wziąć pod uwagę łączną liczbę egzaminów i zaliczeń ,którą musi posiadać student kierunku prawa studiujący tylko na UAM w Polsce oraz studiujący na Polsko-Niemieckich Studiach Prawniczych. Czy studenci studiów prawniczych Polsko-Niemieckich są w stanie przy zdecydowanie większym obłożeniu programowym realnie podołać przepisom regulaminu. Sąd Wojewódzki rozstrzygający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2010 r.II SA/Bk 94/10 Przepis art. 190 ust. 2 p.sz.w., w przypadku niezaliczenia semestru dopuszcza skreślenie z listy studentów, ale do takiego rozstrzygnięcia pod żadnymi warunkami nie zobowiązuje. Każdy przepis regulaminowy, który nie pozostawia organowi swobody w podjęciu decyzji, przewidzianej w zapisie ustawowym, jest z nim sprzeczny. W tym stanie rzeczy sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 ppsa sąd orzekł jak w punkcie drugim sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 ppsa sąd orzekł jak w punkcie trzecim sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zastosuje wykładnię przepisów prawa wskazaną w uzasadnieniu wyroku oraz weźmie przede wszystkim pod uwagę okoliczności w których skarżąca nie zaliczyła roku w roku akademickim [...] i podjęcie stosownych rozstrzygnięć z maksymalnym uwzględnieniem interesu skarżącej, w zgodzie z aktualnie obowiązującymi przepisami.