IV SA/Po 1169/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. P. i E. P. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 1169/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. P. i E. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zgłoszenia zamiaru rozbiórki budynku gospodarczego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Sygn. akt: IV SA/Po [...] UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] października 2017 r. [...] i [...], zastępowani przez zawodowego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem organu administracji, skargę na decyzję opisaną w rubrum. Wraz ze skargą córka skarżących, będąca ich pełnomocnikiem, działając w imieniu skarżących, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz rodzicami, których majątek stanowi dom o pow. [...] m2 na działce [...] m2. Ponadto osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają dwie działki rolne ([...]), samochód osobowy [...] z 2014 r. o wartości ok. [...] zł i samochód [...] z 2010 r. o wartości ok. [...] zł. Opisując sytuację majątkową córka wnioskodawców ujawniła spłacanie kredytu hipotecznego na [...] CHF (rata ok. [...] zł), oraz własne zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ([...] zł.) oraz koszty tej działalności w kwocie [...]zł. Córka skarżących oświadczyła również, iż spłaca kredyt na samochód, z którego do spłaty pozostało [...] zł. (rata w kwocie [...]zł). We wniosku wskazano, że źródłem utrzymania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest renta skarżącej ([...] zł.) i emerytura skarżącego ([...] zł.) – córka wnioskodawców z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje stratę. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazano również na zły stan zdrowia skarżących ([...]), który generuje wydatki na leczenie w kwocie ok. [...] zł. Celem doprecyzowania informacji dotyczących sytuacji finansowej wnioskodawców, referendarz sądowy wezwał do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do karżących, kopii zeznania podatkowego skarżących za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia wyciągu z ewidencji podatkowej w zakresie PIT i VAT prowadzonej przez córkę skarżących w związku z działalnością gospodarczą za okres ostatnich 6 miesięcy, wyciągów z rachunków bankowych (osobistych i związanych z działalnością gospodarczą) oraz z lokat i kart kredytowych posiadanych przez córkę skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy, kopii rocznego zeznania podatkowego córki skarżących za 2016 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym oraz kopii umowy kredytowej wraz z harmonogramem spłat. W odpowiedzi pełnomocniczka przesłała kopie rachunków za gaz, prąd, wodę, wyciągi bankowe skarżących oraz z własnego konta prywatnego i związanego z prowadzoną działalnością gospodarcza (jako córki skarżących), zeznania podatkowe osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz kopie umów kredytowych. Postanowieniem z 16 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 1169/17 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dalej napisał, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślił, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, w świetle okoliczności wskazanych we wniosku, referendarz sądowy stwierdził, odnosząc się szczegółowo do uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności wynikających z dokumentów przesłanych jako uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, że skarżący uzyskują stały dochód z tytułu należnych im świadczeń emerytalno – rentowych w wysokości [...] zł., która to kwota pozwala na regularne i terminowe opłacanie kosztów związanych z utrzymaniem domu, o czym świadczą przedłożone kopie rachunków za prąd, gaz i wodę. Wskazał również na okoliczność, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącymi pozostaje Ich córka, wykonująca zawód [...] i będąca pełnomocnikiem w sprawie. Wprawdzie zadeklarowane przez córkę wydatki związane z działalnością gospodarczą, w tym wydatki na ubezpieczenie społeczne wymagają zaangażowania znacznych środków finansowych, to konieczność bieżącej obsługi zobowiązań związanych z działalnością gospodarcza nie przesądza automatycznie o przyznaniu prawa pomocy. Nie można bowiem uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Odnosząc się do okoliczności ponoszenia przez córkę skarżących straty z prowadzonej działalności gospodarczej, referendarz sądowy wyjaśnił, że również to nie jest argument wystarczający dla uznania, iż skarżący spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dalej wskazał na orzecznictwo sądowe, że wykazywana okoliczność poniesienia straty sama w sobie nie jest odzwierciedleniem braku możliwości finansowej strony skarżącej. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Referendarz sądowy wskazał, że jak wynika z wyciągów z konta bankowego Kancelarii [...] jak i prywatnego konta córki, które służy również do obsługi Kancelarii, prowadzona przez córkę wnioskodawców Kancelaria obsługuje stałych klientów, którzy w każdym miesiącu za jaki przedłożono wyciągi zapewniają dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Osobne zagadnienie stanowi obsługa zadeklarowanych przez wnioskodawców zobowiązań cywilnoprawnych z tytułu zaciągniętych kredytów, które niewątpliwie wymagają przeznaczenia na ten cel dodatkowych środków finansowych. Samo zadeklarowanie zobowiązań finansowych nie uzasadnia jednak twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Szczególnie wobec braku w niniejszej sprawie argumentów do stwierdzenia, że strona wnioskująca posiada wydatki o charakterze cywilnoprawnym, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym. Zobowiązania cywilnoprawne, co do zasady nie mają bowiem pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego, które powinny być ponoszone w pierwszej kolejności. Referendarz sądowy ocenił, że z tytułu zadeklarowanych zobowiązań finansowych w tym spłaty przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym kredytu na samochód oraz kredytu w CHF wnioskodawcy nie mogą zostać uznani za osoby, która nie jest w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw. Referendarz sądowy podkreślił, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie sprawy jest wpis sądowy. Postanowienie zostało doręczone w dniu [...] stycznia 2018 r. (k. 148). W przewidzianym do tego terminie został wniesiony sprzeciw (k. 150-152). Pełnomocnik napisała, że referendarz sądowy w swoim postanowieniu założył, że sam fakt wykonywania zawodu [...] oznacza znaczne dochody. Oceniła, że nie została dokonana analiza jej zeznania podatkowego, w tym analiza wysokości straty. Tymczasem przeprowadzona analiza wykazałaby, że dochody są bardzo niskie, a koszty podstawowe i bezwzględnie konieczne. Ponieważ nie posiada stałego biura i pracownika, to musi dojeżdżać do klientów lub spotykać się z klientami w sądzie, w pokoju radców prawnych, co oznacza, że samochód jest podstawowym "biurem" [...]. Narzędziami pracy są też telefon i Internet, które łącznie kosztują około [...] złotych, a także program [...], koszt około [...] zł. Nie można się zgodzić, że nie są to niezbędne koszty. Zdaniem pełnomocnik jest to twierdzenie wręcz krzywdzące. Koszty prowadzenia działalności gospodarczej bez względu na przychody to około [...] zł, a przychody wynoszą średnio [...] zł miesięcznie, co oznacza, że radca prawny musi się posiłkować kredytem. Samochód został sfinansowany z darowizn od dziadków, co zostało udokumentowane deklaracjami podatkowymi z roku 2014 – pełnomocnik wniosła o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów. Pełnomocnik podkreśliła, że nie jest prawdą obsługiwanie stałych klientów; żaden klient nie ma wystawianej cyklicznie i co miesiąc faktury. Każdy miesiąc to poszukiwanie klienta. Referendarz sądowy nie zauważył, że faktury VAT za grudzień 2017 r. są wystawione na kwotę niższą niż koszt prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przede wszystkim Sąd wskazuje, że wniesiony środek odwoławczy został błędnie nazwany i oparty na podstawach prawnych, które nie znajdują zastosowania w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Niemniej jednak, sprzeciw został wniesiony w terminie oraz zawiera uzasadnienie, co jest obligatoryjnym elementem sprzeciwu wnoszonego przez zawodowego pełnomocnika (art. 259 § 1 zdanie drugie P.p.s.a.). Przez co Sąd jest obowiązany do rozpoznania sprzeciwu. Dalej Sąd stwierdza, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Słusznie referendarz sądowy podkreślił, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd musi mieć na uwadze, że skarżący uzyskują stały dochód z tytułu należnych im świadczeń emerytalno – rentowych, która to kwota pozwala na regularne i terminowe opłacanie kosztów związanych z utrzymaniem domu, o czym świadczą przedłożone kopie rachunków za prąd, gaz i wodę, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy. Sąd zaznacza, że zawodowa pełnomocnik nie kwestionowała w sprzeciwie tych ustaleń, koncentrując się na wykazaniu własnych trudności finansowych, w sytuacji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącymi. Deklarowana przez pełnomocniczkę niewielka rentowność prowadzonej kancelarii, w tym posiłkowanie się kredytem, nie może skutkować uwzględnieniem wniosku. Trzeba podkreślić, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie sprawy jest wpis sądowy, wpis stały. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. uznał, że referendarz sądowy trafnie w zaskarżonym postanowieniu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podstawie art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a. WSA w Poznaniu orzekł jako Sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym.