IV SA/Po 1175/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. przyznaje adwokatowi Z. J. K. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Decyzją Wójta Gminy K. z dnia 29 sierpnia 2012 r. nr [...], na podstawie art.5 ust. 3 i 3a w zw. z art. 2 pkt 3, art. 8b i art.25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz.7 z późn, zm.) oraz art.104 kpa, uznano P. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w dniu 30.11.2011 r. zostało skierowane do P. S. wezwanie do osobistego stawiennictwa w Ośrodku Pomocy Społecznej w K., celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Mimo skutecznego doręczenia wezwania, dłużnik nie stawił się w celu dopełnienia w/w obowiązku. Organ I instancji podniósł, że stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. w przypadku, gdy dłużnik uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wójt wskazał, iż decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jak wynika z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym P.-G. i J. z dnia [...].08.2012 r. w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik nie wywiązał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50%. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł P. S. , stwierdzając, że nie uchyla się od zobowiązań alimentacyjnych. W grudniu 2011 r. spłacił całe zadłużenie alimentacyjne. Odwołujący podkreślił, że zasądzone alimenty są zbyt wysokie, a On nie ma obecnie dochodów pozwalających na ich regulowanie w zasądzonej wysokości. Sam żyje w skromnych warunkach. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W lakonicznym uzasadnieniu organ II instancji wskazał na brak osobistego stawiennictwa dłużnika na wezwanie organu. Dalej przywołano treść przepisu art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ powołując się na pismo Komornika Sądowego z [...].01.2012 r. stwierdził, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy P. S. nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych na rzecz małoletnich dzieci w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w przypadku strony zachodzi przesłanka z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. A zatem organ I instancji prawidłowo uznał P. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący P. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż decyzja ta jest dla niego bardzo krzywdząca. Nigdy nie uchylał się od płacenia alimentów, jednakże wysokość alimentów przewyższa dochód uzyskiwany przez Skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270- dalej- ppsa) w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone rozstrzygnięcie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądu, dokonanej pod kątem zgodności z prawem, była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. o uznaniu skarżącego P. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji), w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przy tym stosownie do art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wymieniony przepis w naprowadzonej wyżej treści wszedł w życie w dniu 01 stycznia 2012 r., wprowadzony ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205 poz.1212). Nie ulega wątpliwości, że brak informacji o ustalonych alimentach w całym okresie ostatnich 6 miesięcy, przy jednoczesnym nie wskazaniu w uzasadnieniu podjętych w sprawie decyzji w którym to dokładnie miesiącu nie wywiązała się strona z obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 3a ww. ustawy, nie pozwala na poczynienie niewątpliwego ustalenia w kwestii regulowania bądź też nie przez nią zobowiązań alimentacyjnych w kontrolowanym okresie w kwocie nie niższej niż 50 % ustalonych alimentów. Zdaniem Sądu tylko w sytuacji wyraźnego i niebudzącego wątpliwości określenia miesiąca w którym skarżący nie wywiązał się z obciążających go zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % ustalonych alimentów, mogło stanowić podstawę do zaniechania ustalenia wysokości alimentów skarżącego w całym okresie badanych 6 miesięcy. W przedmiotowej sprawie natomiast orzekające organy ani nie wskazały wprost takiego miesiąca, ani też nie wyjaśniły sposobu ustalenia, na postawie otrzymanego przez OPS w K. od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. zaświadczenia o dokonanych przez skarżącego wpłatach, że skarżący nie wywiązał się w okresie ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów, poprzez chociażby wskazanie kwoty którą należałoby w danym miesiącu wpłacić, aby spełnić warunek z art. 5 ust. 3a ww. ustawy, a która to nie została uiszczona. Poczynienie zaś niewątpliwych ustaleń co do okoliczności objętych hipotezą wskazanego przepisu było w ocenie Sądu konieczne dla możliwości wydania decyzji uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zwłaszcza że skarżący konsekwentnie w toku całego postępowania w sprawie twierdził, że ile mógł tyle wpłacał na rzecz córek. W tym miejscu podkreślić należy, że podjęcie rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, powoduje konieczność spełnienia przez to rozstrzygnięcie wszelkich wymogów formalnych jakie ustawodawca stawia decyzjom administracyjnym, w szczególności tych wynikającym z przepisów art. 107 kpa, a określających obligatoryjne elementy decyzji, odnoszące się zarówno do komparacji i formuły rozstrzygnięcia, jak i jego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Przepis art. 107 § 3 kpa precyzuje, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji stanowi zatem istotny składnik prawidłowo wydanej decyzji. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o powodach, tak faktycznych jak i prawnych, którymi kierował się organ podejmując określone rozstrzygnięcie w sprawie. Strona może bowiem skutecznie bronić swoich interesów, tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powzięcia decyzji. Obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji wiąże się także z wyrażoną w art. 11 kpa zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. Dołożenie szczególnej staranności w uzasadnieniu rozstrzygnięć, dotyczy zwłaszcza tych decyzji, z którymi wiążą się dla strony określone negatywne konsekwencje. Analiza akt sprawy i zapadłych w sprawie rozstrzygnięć w kontekście poczynionych uwag prowadzi zdaniem Sądu do wniosku, że organy administracyjne dopuściły się, naruszenia przywołanych przepisów art. 107 § 3 i art. 11 kpa w zw. z art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy bowiem nie określiły i nie wyjaśniły w uzasadnieniu podjętych decyzji w sposób jasny i precyzyjny sposobu dokonania ustalenia, że skarżący przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu niewywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Nie ma zatem możliwości skontrolowania prawidłowości stanowiska organów w tym zakresie. Brak kompletnego zebrania materiału dowodowego w okolicznościach przedmiotowej sprawy przesądza o uchybieniu przez orzekające w sprawie organy przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa. kpa. Naruszenie wszystkich wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego ma ten skutek, że motywy rozstrzygnięcia orzekających w sprawie organów są niejasne w szczególności dla adresata decyzji, ale także i dla Sądu. Taka zaś sytuacja uniemożliwia zweryfikowanie twierdzenia organów, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności z art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, warunkujące możliwości wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji organy nie przeprowadziły analizy materiału dowodowego oraz nie przedstawiły żadnych rozważań prawnych w odniesieniu do wystąpienia przesłanek określonych przepisem art. 5 ust. 3 ustawy alimentacyjnej. Zarówno organ I jak i II instancji nie stwierdziły, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, czy odmówił dokonania określonych czynności, jak wymaga tego przepis prawa. Organ I instancji wskazał jedynie, że dłużnik nie stawił się w celu dokonania czynności. Stwierdzenie przez organ w takiej sytuacji, że dłużnik alimentacyjny nie zgłosił się na wywiad alimentacyjny, nie jest jednoznaczne z tym, że dłużnik uniemożliwił przeprowadzenie tego wywiadu, czy też odmówił dokonania czynności o których mowa w art.5 ust.3 pkt 1-3 cytowanej ustawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w z zw. z art. 135 tej ustawy, Sąd orzekł jak w punkcie1 sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt 2 oparto na art. 152 ppsa. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a. i na podstawie w przepisu § 18.1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz.461). Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku. Zawarte w nim oceny i wskazania mają bowiem po myśli art. 153 ppsa dla organu moc wiążącą.