IV SA/Po 1179/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: organ I instancji) na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz upoważnienia Burmistrza [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. dla Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy. - po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] z dnia [...] maja 2017 r. złożonego przez A. W. (dalej: wnioskodawca, skarżący) odmówił udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na 39 wnioskowanych przez wnioskodawcę celów. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2017 r. przez pracowników socjalnych aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania oraz posiadanej dokumentacji wynika, że wnioskodawca: 1. nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] a tym samym nie posiada statusu osoby bezrobotnej, który uprawniałby do zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z informacją z systemu SEPI zawartą w dołączonym zaświadczeniu z dnia [...].06.2017 r. 2. nie będzie ubiegał się o ustalenie stopnia niepełnosprawności gdyż twierdzi, że stan zdrowia może ulec poprawie wówczas, gdy otrzyma prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 3. nie przedstawił aktualnego zaświadczenia potwierdzającego obecny stan zdrowia, 4. zamieszkuje wspólnie z bratem [...] lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe zgodnie z pisemnym oświadczeniem złożonym przez wnioskodawcę w obecności pracowników socjalnych w dniu [...].05.2017 r. Brat wnioskodawcy nie złożył pisemnego oświadczenia, 5. posiada własny majątek, którego nie wykorzystuje w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, tj. zabudowaną nieruchomość przy [...] oraz przy [...], co potwierdza pismo z Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...].03.2017 r. 6. nie jest już właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], obecnie właścicielem jest Gmina [...] na podstawie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...].11.2016 r. i z tym dniem wnioskodawca został pozbawiony własności, mimo że dalej był wpisany w księdze wieczystej, 7. na powyższej działce prowadzone są prace inwestycyjne związane z budową odcinka drogi, 8. nie została wydana jeszcze decyzja o wysokości odszkodowania za nieruchomość gruntową położoną w [...] przy ul. [...], 9. dochód wnioskodawcy jest niemożliwy do ustalenia, Organ I instancji wskazał, że współpraca z wnioskodawcą jest utrudniona, gdyż mimo umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie udziela on odpowiedzi na pytania pracownika socjalnego dotyczące aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej. Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej występują dysproporcje między dochodem (brakiem możliwości ustalenia dochodu), a sytuacją majątkową wnioskodawcy. Na podstawie art. 11 ust. 2 tej ustawy powodem odmowy udzielenia pomocy może być też brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Od decyzji powyższej odwołanie złożył wnioskodawca. Nie zgadzając się z ustaleniami organu I instancji, uznał je za krzywdzące, podnosząc, że personel MGOPS w [...] nie wykonuje swych obowiązków zawodowych. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] za podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO wskazało, że na podstawie prawidłowych ustaleń organ I instancji wydał właściwe rozstrzygnięcie. Skargę na decyzję SKO wnioskodawca wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Podniósł, że personel MGOPS w [...] wprowadził w błąd SKO w [...]. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: CBOSA). Zaskarżona decyzja nie może się ostać, z uwagi na jej wadę skutkującą koniecznością stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. W myśl natomiast art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W świetle powyższych rozważań wskazać należy, że decyzja organu I instancji została skutecznie doręczona skarżącemu dnia [...] czerwca 2017 r. (k. 9 akt administracyjnych organu I instancji). Odwołanie od przedmiotowej decyzji skarżący złożył w dniu [...] lipca 2017 r. (data stempla MGOPS [...], a więc z uchybieniem terminu do jego wniesienia, określonym w art. 129 § 2 K.p.a., który upłynął z dniem [...] lipca 2017 r. Na wezwanie Sądu do podania czy odwołanie skarżącego zostało złożone za pośrednictwem poczty oraz o nadesłanie koperty, w której zostało nadane, MGOPS w [...] poinformował, że odwołanie złożone zostało za pośrednictwem Ośrodka i takiej koperty nie nadesłał. W świetle takiego ustalenia, postępowanie wstępne organu odwoławczego związane z wniesieniem przez skarżącego odwołania winno zakończyć się wydaniem postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania zgodnie z treścią art. 134 K.p.a. Decyzja bowiem organu I instancji, po bezskutecznym upływie terminu określonego art. 129 § 2 K.p.a. stała się ostateczna i nie mogła być przedmiotem postępowania odwoławczego bez zastosowania procedur określonych art. 58 K.p.a. Skoro procedura tak nie została uruchomiona, SKO nie było organem uprawnionym do rozpoznania odwołania. Wynika to z faktu, że tylko odwołanie wniesione przez uprawniony podmiot z zachowaniem terminu określonego w art. 129 § 2 K.p.a. wywołuje skutek w postaci dewolucji uprawnień do rozpoznania sprawy przez organ wyższej instancji. W ugruntowanym poglądzie, zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjmuje się, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, korzystającej z cech trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 K.p.a. (B. Adamiak J. Borkowski Postępowanie administracyjne str. 576, a także uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 11/98, ONSA 1999/1/4). Jak wskazano na wstępie, z mocy art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., sąd stwierdza nieważność decyzji. Wystąpienie podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, której wydanie w ustalonym stanie faktycznym było niedopuszczalne z podanych wyżej przyczyn oznacza, że Sąd nie ma możliwości odniesienia się do zarzutów formułowanych pod jej adresem. W opisanych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.