IV SA/Po 1201/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Z.R. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego Z.R. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; zwanej dalej "k.p.a.") odmówił wszczęcia na wniosek Z. R. (zwanego dalej również "Skarżącym") wszczęcia postępowania o wymeldowanie I. N. z pobytu stałego z lokalu nr [...] na pl. [...] w P.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w postępowaniu meldunkowym przymiot strony posiada osoba, co do której toczy się postępowanie o wymeldowanie oraz podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, z którego ma nastąpić wymeldowanie. Organ I instancji wyjaśnił, że właścicielem przedmiotowego lokalu był ojciec Skarżącego (S. R.). Skarżący na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1982 r. nabył spadek po ojcu. Postanowieniem Sądu Okręgowego z [...] grudnia 2013 r. sygn. akt [...] utrzymano w mocy postanowienie Sądu Rejonowego P. z [...] lipca 2013 r., sygn. akt INS [...], zmieniające postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1982 r., spadek po S. R. przyznając w całości L. N.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego P. , VII Wydział Cywilny z [...] czerwca 2016 r., sygn. akt [...] Skarżący nabył w drodze zasiedzenia własność spornego lokalu. Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...]. W konsekwencji organ uznał, że Skarżący nie miał interesu prawnego aby skutecznie wszcząć postepowanie w sprawie wymeldowania z przedmiotowego lokalu. W zażaleniu Z. R. podniósł, że jest wpisany w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel lokalu i okoliczność ta nie została dotychczas obalona żadnym orzeczeniem sądowym, bowiem postanowienie Sądu Okręgowego z [...].06.2017 r. (sygn. akt [...]) uchyliło wprawdzie postanowienie wstępne Sądu Rejonowego P. z dnia [...].06.2016 r. w sprawie [...], w którym stwierdzono że nabyłem własność lokalu przez zasiedzenie, ale uchylenie nastąpiło wyłącznie ze względów proceduralnych. Sąd stwierdził, że przy wznowieniu postępowania biorą udział formalnie jedynie L. N. i I. N. jako spadkobiercy F. i S. R. ja zaś jako nie spadkobierca nie byłem osobą uprawnioną do składania wniosków w postępowaniu i podnoszenia zarzutu zasiedzenia. Powyższe ustalenie Sądu Okręgowego nie eliminuje uprawnień do lokalu - spór co do lokalu nie może być jedynie rozstrzygany w postępowaniu o dział spadku lecz w odrębnym postępowaniu. Powyższe postanowienie oznacza, że Skarżący nadal jest zgodnie z wpisem do księgi wieczystej właścicielem lokalu i ma prawo żądać aby osoby nie zamieszkujące w lokalu zostały z niego wymeldowane. Po rozpatrzeniu zażalenia Wojewoda postanowieniem z dnia [...] października 2017 r, nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Wojewoda wyjaśnił, że aby skutecznie żądać wszczęcia postępowania administracyjnego, podmiot występujący z takim żądaniem powinien posiadać legitymację procesową, czyli powinien wykazać się interesem prawnym. Zgodnie z uchwałą naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z 5 grudnia 2011 r. sygn. akt II OPS 1/11, w postępowaniu meldunkowym, przymiot strony posiada osoba, co do której toczy się postępowanie o wymeldowanie oraz podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu (nieruchomości), z którego ma nastąpić wymeldowanie. Jak wskazał Wojewoda, Skarżący nie dysponuje tytułem prawnym do lokalu nr [...] przy pl. [...] w P., co jest równoznaczne z nieposiadaniem przymiotu strony w niniejszej sprawie. Jest wprawdzie wpisany w księdze wieczystej spornego lokalu jako jego właściciel, natomiast ustalono, że zostały wydane akty prawne, które przeczą zapisowi zawartemu w księże wieczystej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. R. powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu od postanowienia organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. art. 61 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61a k.p.a. przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Natomiast druga występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postepowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie. W zależności od stanu faktycznego sprawy, w przypadku braku przymiotu strony u wnoszącego pismo, postępowanie nie zawsze musi zakończyć się wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, czy zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz szerszej analizy prawnej w zakresie badania legitymacji procesowej wnioskodawcy. W przypadku oczywistości braku tego przymiotu zasadnym jest wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, przy konieczności zaś badania tej przesłanki i ewentualnym stwierdzeniu braku przymiotu strony, należy wydać decyzję o umorzeniu postępowania. Wprawdzie umorzenie postępowania, jak również odmowa wszczęcia postępowania, wywołują tożsame skutki procesowe wobec wnioskodawcy, to konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia interesu prawnego wnioskodawcy powoduje konieczność wszczęcia postępowania celem zapewnienia wnioskodawcy możliwości odniesienia się do zebranych przez organ dowodów. W rozpoznawanej kwestia interesu prawnego Skarżącego nie była oczywista. Z uwagi na to, że sprawa dotyczyła wymeldowania z pobytu stałego, badanie legitymacji strony wymagało ustalenia prawa własności do przedmiotowego lokalu. W tym celu organ przeprowadził postępowanie dowodowe dokonując analizy treści księgi wieczystej, a także wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzeczeń Sądu Rejonowego P. oraz Sądu Okręgowego w P.. Oznacza to, że w niniejszej sprawie koniecznym było wszczęcie postępowania w celu ustalenia interesu prawnego Skarżącego. Dopiero po wszczęciu postępowania organ był uprawniony do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, a po ewentualnym ustaleniu braku tego interesu, prawidłowym byłoby rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania. Powyższe uchybienie nie stanowiło jednak zasadniczej podstawy uwzględnienia skargi. W stanie faktycznym niniejszej sprawy jako przesłankę uzasadniającą wydanie postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organy uznały brak interesu prawnego Skarżącego do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania. W postępowaniu w przedmiocie wymeldowania stroną jest osoba podlegająca wymeldowaniu oraz właściciel lokalu. Legitymacja właściciela nieruchomości do wszczęcia postepowania w przedmiocie wymeldowania wynika aktualnie wprost z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r . poz. 65 ze zm.). Tym samym zasadniczą kwestią wymagającą ustalenia przez organy rozpatrujące wniosek Skarżącego było ustalenie, czy Skarżącemu przysługuje tytuł prawny do lokalu nr [...] na pl. [...] w P.. Utrzymując w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania Wojewoda wskazał, że Skarżący na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1982 r. nabył spadek po ojcu. Postanowieniem Sądu Okręgowego z [...] grudnia 2013 r. sygn. akt [...] utrzymano w mocy postanowienie Sądu Rejonowego P. z [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...], zmieniające postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] listopada 1982 r., spadek po S. R. przyznając w całości L. N.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego P. VII Wydział Cywilny z [...] czerwca 2016 r., sygn. akt [...] Skarżący nabył w drodze zasiedzenia własność spornego lokalu. Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...]. Z powyższego organ wywiódł, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do lokalu nr [...] na pl. [...] w P. i w konsekwencji nie posiada legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie wymeldowania z tego lokalu. Przywołując w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzeczenia sądów powszechnych Wojewoda zakwestionował jednocześnie treść księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, w której w dziale II jako właściciel widnieje Z. R.. Wskazać należy, że w polskim porządku prawnym obowiązuje zasada domniemania zgodności wpisów zawartych w księdze wieczystej ze stanem rzeczywistym. Wynika ona z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2013 poz. 707 ze zm.). Przepis ten ustanawia zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencjami tej zasady są dwa domniemania: po pierwsze - domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i po drugie - domniemanie nieistnienia praw wykreślonych z księgi wieczystej. Ani organy administracji ani sądy administracyjne nie są legitymowane do kwestionowania we własnym zakresie treści wpisów prawa własności zawartych w dziale II księgi wieczystej. Zarzuty odnośnie do prawidłowości treści wpisów w księdze wieczystej rozstrzygane są w drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 10 ww. ustawy o księgach wieczystych i hipotece - w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy administracji kwestionując treść księgi wieczystej naruszyły art. 3 ust. 1 ww. ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dodatkowo organy dopuściły się naruszenia art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały istotny wpływ na wynik kontrolowanego postępowania i uzasadniały wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 ww. ustawy zasądzając od Wojewody na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł stanowiącą równowartość uiszczonego wpisu.