IV SA/Po 1240/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] 2. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu ponad kwotę 50 (słownie: pięćdziesiąt) zł. L. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. We wniosku strona wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i trójką córek (dwie są studentkami a jedna uczennicą), a źródłem ich utrzymania są renta skarżącej wynosząca 706,23 zł. brutto i wynagrodzenie za pracę męża wynoszące 2135,00 zł. Wnioskodawczyni opisując swój stan majątkowy wskazała na fakt posiadania domu o pow. 111 m2 na działce o pow. 540 m2. Uzupełniając wniosek skarżąca przesłała wyciągi z kont bankowych (własnego i męża), kopie zeznań podatkowych za lata 2010 – 2011, zaświadczenie o wysokości zarobków męża i z MOPS w [...] o nie korzystaniu ze środków pomocy społecznej, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2011 r. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, iż posiada samochód osobowy [...] z [...] o wartości ok. 8000 zł. niezbędny mężowi na dojazdy do pracy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2013 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie wniosła skarżąca podnosząc, że otrzymuje pomoc od matki ale nie jest to pomoc obowiązkowa. Ponadto skarżąca wskazała, że toczy się łącznie 6 spraw, w których łączny wpis wynosi 1200 zł. W dalszej części sprzeciwu skarżąca podniosła zarzuty odnoszące się do zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, iż skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej Ppsa) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem - przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika bez konieczności ponoszenia jego wynagrodzenia, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 Ppsa sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu, winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Sąd dokonując oceny materialnej skarżącej miał na uwadze, że skarżąca uzyskuje wraz z mężem stały dochód wynoszący nie jak podano we wniosku o przyznanie prawa pomocy 2841,23 zł. brutto lecz 3072 zł. netto (vide zaświadczenia z ZUS i miejsca pracy męża wnioskodawczyni). Sąd ponadto miał na uwadze, że gospodarstwo domowe skarżącej składa się z 5 osób, co daje dochód około 614 zł na osobę. Sąd miał również na uwadze, że córki skarżącej pobierają naukę, co wiąże się ze zwiększonymi kosztami. Ponadto za okoliczność uzasadniającą przyznanie skarżącej wnioskowanej pomocy przemawia fakt, że skarżąca winna w 6 sprawach toczącej się z jej skargi uiścić łączny wpis w kwocie 1200 zł, co przy łącznym dochodzie 3072 zł pozbawiłoby 5 osobowa rodzinę znacznych środków finansowych. Wobec powyższego uznać należy, że poniesienie pełnych kosztów sądowych, stanowi dla skarżącej zbyt duże obciążenie finansowe. Uiszczenie wpisu od wniesionych skarg i uzyskanie pomocy prawnej radcy prawnego pochłonęłoby bowiem łącznie co najmniej 1492,80 zł (200 zł wpisu x 6 i 292,80 zł wynagrodzenia radcy prawnego przy założeniu, iż skarżącej udzielono by profesjonalnej pomocy prawnej wg minimalnych stawek pomocy prawnej udzielonej z urzędu - rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349, z późn. zm.) i pobrałoby ją łącznie za wszystkie sprawy), tj. znaczną część dochodu rodziny skarżącej. Równocześnie Sąd uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości. W tym miejscu przypomnieć należy, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Ponadto co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597) Z powyższych względów Sąd uznał, iż konieczność uiszczenia na obecnym etapie wpisu w kwocie 50 zł nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu rodziny skarżącej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.