IV SA/Po 127/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] grudnia 2009 roku [...]; II. określa, że wskazane w punkcie pierwszym wyroku decyzje nie mogą być wykonane. Decyzją z [...] października 2009 roku Prezydent Miasta O. orzekł o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego w okresie od 1 grudnia 2007 roku do 31 lipca 2009 roku w kwocie [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane i zażądał zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna. Decyzja ta została J.S. doręczona 14 października 2009 roku z pouczeniem, że może odwołać się od niej w terminie 14 dni do Samorządowego kolegium Odwoławczego w Kaliszu. W dniu 21 października 2009 roku a więc w terminie do złożenia odwołania J.S. złożył pismo, w którym zwrócił się z prośbą do Prezydenta Miasta O. o umorzenie należności, zaś w końcowej części treści tego pisma zaznaczył, że zadłużenie nie powstało z jego winy. Prezydent Miasta O. potraktował powyższe pismo jako wniosek o umorzenie należności i decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. znak: [...] Prezydent Miasta O. umorzył skarżącemu 50 % kwoty stanowiącej nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł oraz w całości odsetki, pozostałą kwotę tj. 1[...] zł rozłożył na 10 rat w wysokości [...] zł płatnych co miesiąc począwszy od 1 grudnia 2009r. do końca każdego miesiąca. Od powyższej decyzji J.S. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu . W odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2009r. skarżący wniósł o umorzenie pozostałej części ww. zasiłku pielęgnacyjnego. Odwołujący podniósł, iż obecna sytuacja materialna - zdrowotna nie pozwala na spłatę zadłużenia w formie nakreślonej w decyzji Prezydenta Miasta O. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. znak: [...] postanowiło zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy. Kolegium wskazało, iż zagadnienie nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń reguluje ustawa z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006r., Nr 139, póz. 992 z późn. zm.) Zgodnie z art. 30 ust l cytowanej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust 9 cytowanej ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją odmawiając umorzenia reszty należności uznał, że dochody skarżącego pozwalają na ratalną spłatę świadczeń nienależnie pobranych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu uznało, że w sytuacji skarżącego nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające morzenie nienależenie pobranych świadczeń. Z akt sprawy wynika, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci renty w kwocie [...] zł miesięcznie. Na decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2009r. znak: [...] skarżący J.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna nie pozwala na spłatę zadłużenia. Jednocześnie podniósł, że sam prowadzi gospodarstwo domowe a jest po amputacji nóg i jego dochody nie pozwalają na utrzymanie. Skarżący zażądał umorzenia całości zadłużenia podnosząc ,że on o zasiłek pielęgnacyjny w ogóle nie wnosił W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty prawne i faktyczne z wydanej wcześniej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny, stosownie do przysługujących mu kompetencji określonych w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu, mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z tym przepisem, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd może uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które podnosi strona w skardze. W niniejszym postępowaniu sąd administracyjny uznał, że decyzje organów administracji zarówno pierwszej jak i drugiej instancji zapadły z rażącym naruszeniem prawa. Otóż organ administracji pierwszej instancji przedwcześnie rozstrzygnął wniosek J.S. z dnia 21 października 2009 roku złożony po tygodniu od doręczenia jemu decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...] października 2009 roku jako wniosek o umorzenie należności. Zauważyć należy, że został on złożony w terminie czternastodniowym przysługującym do złożenia odwołania na wyżej wymienioną decyzję. W kodeksie postępowania administracyjnego w art15 wyrażona jest konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która zakłada możliwość odwołania się od decyzji organu pierwszej instancji. Z kolei w przepisie art.7 kodeksu postępowania administracyjnego wyrażono zasadę prowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z słusznym interesem obywatela. Tym samym więc organ administracyjny I instancji pismo J.S. z dnia 21 października 2009 roku powinien potraktować jako odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia 9 października 2009 roku wydanej w przedmiocie żądania zwrotu pobranego nienależnie zasiłku pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że już z treści tego pisma wynika, że skarżący podnosi, iż nie pobrał zasiłku z własnej winy. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na pogląd wyrażony w judykaturze, że: "1.Pismo zatytułowane wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, ale wniesione do organu odwoławczego przed upływem terminu do złożenia odwołania, podlega rozpatrzeniu jako odwołanie. 2.Zastosowanie w stosunku do decyzji nieostatecznej, od której wniesiono w terminie odwołanie, trybu nadzwyczajnego w postaci wznowienia postępowania rażąco narusza art.15k.pa oraz art.145§1 i powoduje nieważność wydanej w tym trybie decyzji z przyczyny określonej w art.156 §1 pkt 2 k.p.a." Stanowisko powyższe Naczelny Sąd Administracyjny przyjął w wyroku z 1 kwietnia 1988 roku IV S.A. 1001/87 (GAP 1989,nr 18-20,s.75). Co prawda nie dotyczy to bezpośrednio sytuacji analogicznej do niniejszej sprawy, ale odnosi się ogólnie do pogwałcenia zasady dwuinstancyjności. Oznacza to, że każde pismo strony złożone w terminie, który biegnie do złożenia odwołania od wcześniej wydanej decyzji przez organ I instancji ,które wyraża niezadowolenie z decyzji, powinno być potraktowane przez organ administracyjny w pierwszej kolejności jako odwołanie. Natomiast jeżeli treść tego pisma dla organu budzi wątpliwości, to powinien wezwać stronę do sprecyzowania żądania. W orzecznictwie utarło się jednoznaczne stanowisko, że naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania jest doniosłe. "Wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności, obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (art. 15 k.p.a.), godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być ocenione jako rażące naruszenie prawa" (wyr. NSA z dnia 10 kwietnia 1989 r., II SA 1198/88, ONSA 1989, nr 1, poz. 36; wyr. NSA z dnia 10 marca 1995 r., SA/Wr 1699/94, niepubl.). Jest to zatem kwalifikowana wada decyzji administracyjnej, wymagająca stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodnie z przepisem art. 134§ 1 p.p.s.a § 2. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przekładając powyższe uregulowanie na grunt niniejszej sprawy należało zbadać, czy wydając wyrok w tej sprawie uchylający ewentualnie zaskarżone decyzje organów administracji obu instancji, sąd administracyjny nie naruszy zakazu reformationis in pe ius. Zakaz reformationis in peius nie dotyczy sytuacji, kiedy zaskarżony akt lub czynność dotknięte są naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności. W takim więc wypadku sąd administracyjny może uwzględnić skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego. Wiadomo bowiem, że w przedmiotowej sprawie J.S. 50% należności zostało umorzone. W sytuacji jednak ,kiedy zaskarżone decyzje organów obu instancji zapadły z rażącym naruszeniem prawa orzeczenie na niekorzyść skarżącego jest dopuszczalne. Tym bardziej, że po rozpoznaniu odwołania od decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń, może okazać się, że organ administracji dojdzie do wniosku, że świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego wcale nie nosi cech nienależnego i odstąpić od żądania jego zwrotu w całości. Organ administracyjny przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winien rozważyć rozpoznanie pisma złożonego przez J.S. w dniu 21 października 2009 roku jako odwołania od decyzji Prezydenta Miasta O. z [...] października 2009 roku. Dopiero po wyczerpaniu całego toku postępowania odwoławczego łącznie z ewentualnym złożeniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ administracyjny będzie mógł rozpatrywać wniosek o umorzenie tychże należności. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 lit. a i art. 135 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu oraz poprzedzającej decyzji Prezydenta Miasta O z dnia [...] grudnia 2009 roku. Na podstawie art.152 p.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. jh