IV SA/Po 1298/04

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 9 grudnia 2004 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. W. ma decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia[...] r. nr [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ P. Miładowski JFS JFS Sygn. akt IV SA/Po 1298/ 04 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 2 września 2003 r., sygn. II SA/Po 823/01 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą umarzającą postępowanie w sprawie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego skarżącej H. W. Pismem z dnia 11 lipca 2003 r. skarżąca powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003 r. , sygn. P 24/02 wniosła o przyznanie jej świadczenia pieniężnego. Skarżąca do wniosku załączyła kwestionariusz osobowy, opinię Zarządu Terenowego w [...] Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez II Rzeszę, kserokopie potwierdzenia pobytu rodziców skarżącej na terenie III Rzeszy w czasie wojny, kopię księgi rodzinnej "[...]", oraz dowodu osobistego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pieniężnego. Uzasadniając wskazano, iż w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Wyjaśniono, że skarżąca doznała prześladowań, jednak nie objętych przepisami ustawy. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Skarżąca wyjaśniła, że nie zgadza się ze stanowiskiem Kierownika Urzędu, gdyż jako osoba osadzona wraz z deportowanymi rodzicami w obozie pracy przymusowej, powinna zostać zaliczona do kręgu osób represjonowanych w rozumieniu art. 2 ust.1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Organ argumentował, iż definicję pojęcia represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym zawiera art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy. Podkreślając, że represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Kierownik Urzędy wskazywało, że skarżąca urodziła się na deportacji, na terenie III Rzeszy jako dziecko robotników przymusowych, a tym samym nie został spełniony zawarty w cytowanym przepisie warunek deportacji do pracy przymusowej. W odniesieniu do zastosowania przepisu art. 2 pkt1 powołanej ustawy, organ podkreślał iż nie znajduje on zastosowania gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza osadzenia strony w obozie pracy po urodzeniu się. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kierownika Urzędu zarzucając jej naruszenie przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym. Pismem z dnia 26 października 2004 r., doręczonym dnia 2 listopada 2004 r. zawiadomiono skarżącą o złożeniu przez Kierownika Urzędu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o czternastodniowym terminie do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy. Mimo upływu powyższego terminu skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Przedmiotowa sprawa dotyczy decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającej skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Poza sporem pozostaje fakt świadczenia przez rodziców skarżącej pracy w okresie od marca 1943 r. do maja 1945 r. na terenie III Rzeszy oraz fakt urodzenia skarżącej dnia 3 grudnia 1943 r. w [...] w powiecie [...] na terenie III Rzeszy. Kwestia sporną jest pobyt skarżącej w obozie pracy przymusowej wraz z rodzicami. W toku postępowania organ administracji wydający decyzje obowiązany jest postępować z zachowaniem zawartych w przepisach kpa dyrektyw. Organ administracji publicznej jest obowiązany dopuścić jako dowód wszystko, co mogłoby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, i dopiero następnie, w oparciu o całokształt dokonać oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Chociaż "przepis art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym... wymaga, aby strona składająca wniosek złożyła wraz z nim dokumenty i dowody potwierdzające rodzaj i okres represji, to jednak przepis ten nie wyłącza stosowania procedury przewidzianej w kpa, a wręcz przeciwnie ustęp 4 art. 4 nakazuje, by w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia stosowane były przepisy kpa." (wyrok NSA z dnia 2 marca 2001 r., sygn., V SA 1430/00). Wbrew dyrektywom art. 7, art. 77 i art. 80 kpa okoliczności wskazane przez skarżącą nie zostały należycie zbadane ani rozpatrzone. Kierownik Urzędu wydając pierwszą decyzję w ogóle się nie ustosunkował do zgromadzonych w sprawie dokumentów. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wyjaśniono jedynie, że ze zgromadzonego materiału wynika, iż skarżąca urodziła się jako dziecko robotników przymusowych jednak pismo Wolnych Niemieckich Związków Zawodowych (FDGB) nie potwierdza osadzenia jej w obozie pracy przymusowej. Z akt sprawy wynika, że organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia czy miejsce, do którego skierowano rodziców skarżącej było obozem pracy przymusowej w okresie drugiej wojny światowej. Nie podjęto też żadnych działań w celu ustalenia czy skarżąca po urodzeniu przebywała z rodzicami w tym lub jakimś innym obozie. W piśmie Wolnych Niemieckich Związków Zawodowych (FDGB) z dn. [...] r. podano informację o "przeprowadzonym wśród świadków wywiadzie" w celu ustalenia czy rodzice skarżącej pracowali w okresie wojny. Organ nie ustosunkował się jednak w żaden sposób do tej wiadomości, próbując ustalić czy żyją świadkowi mogący potwierdzić pobyt skarżącej wraz z rodzicami w obozie pracy przymusowej. Właściwym byłoby także zwrócić się do Archiwum Państwowego oraz Instytutu Pamięci Narodowej celem uzyskania informacji czy istnieją dokumenty potwierdzające istnienie w okresie II wojny światowej w [...] na terenie III Rzeszy obozu pracy przymusowej. Kierownik Urzędu wyjaśnił, że pojęcie "represji" w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zdefiniowano tylko w przepisie art. 2 ust. 2 lit. "a". Tymczasem "ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie, dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR. Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy, że wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenia w obozie pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy, gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji" (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2000 r. , sygn. V SA 3029/99). Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów cytowanej ustawy powinna wykazać, iż spełnia określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch, wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, kategorii osób represjonowanych. W rozpatrywanej sprawie - jak słusznie zauważył Kierownik Urzędu - nie może być mowy o deportacji do pracy przymusowej. Zawarta w ustawie definicja jednoznacznie wskazuje, że przez deportację należy rozumieć wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jak wynika z przedstawionych dokumentów skarżąca urodziła się 3 grudnia 1943 r., kiedy (od marca 1943 r. do maja 1945 r.) jej rodzice zostali deportowani i skierowani do pracy jako robotnicy rolni u rodziny [...], nie ulega więc wątpliwości, że skarżąca nie była deportowana w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. O ile jednak "urodzenie dziecka przez osobę przebywającą w obozie pracy przymusowej pozostawało poza wolą represjonującego - już zatrzymanie dziecka w obozie było tą wolą objęte. Zatrzymanie zaś jest formą osadzenia, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 ustawy jeżeli do zatrzymania doszło z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych czy religijnych" (wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., sygn. OSK 176/04). Należało ocenić, czy skarżąca nie doznała represji z powodu osadzenia w obozie pracy przymusowej z przyczyn narodowościowych. W celu dokonania prawidłowej oceny doznanych represji należy mieć na uwadze, "iż na uprawnienia skarżącej nie może mieć wpływu fakt, iż urodziła się w obozie pracy, a nie została w nim osadzona. Odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym czy nawet dziecięcym, ale nawet nie wystarczającym dla możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli." (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. II SA/Ka 834/01). Ze zgromadzonych dokumentów i złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargi wynika, iż intencją skarżącej jest wykazanie, iż doznała ona represji, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, poprzez osadzenie w obozie pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn narodowościowych. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. "a" i "c" i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu. /-/ P.Miładowski JFS