IV SA/Po 1310/04

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 25 listopada 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 25 listopada 2004r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]września 2004r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2004r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100,00 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ B. Popowska Decyzją z dnia [...] stycznia 2004r. nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu M. L. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podano, iż podstawą negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego był fakt, iż nie przedstawił on dostatecznych dowodów na to, że w sprawie zachodzą przesłanki wynikające z art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Pismem z dnia [...] stycznia br. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołał się przy tym na okoliczność, iż jego pobyt wraz z rodzicami i rodzeństwem w obozie pracy w Łodzi znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadków A. W. i M. N. Nadto skarżący wskazał na brak winy w tym, iż nie odnaleziono dokumentów potwierdzających jego pobyt w obozie w Łodzi. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2004r. nr [...] utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał na art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Powołując się na zebrany materiał dowodowy organ orzekł, że skarżącemu nie przysługują uprawnienia z tytułu popytu w obozie hitlerowskim. Jako motywy rozstrzygnięcia organ wskazał, iż skarżący nie sprecyzował, w którym obozie przebywał, wskazani świadkowie nie udokumentowali swego pobytu w obozach a ich oświadczenia są lakoniczne. W skardze na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 stycznia 2004r., skarżący wniósł o przyznanie uprawnień kombatanckich. Powołał się przy tym na zeznania świadków M. N. i A. W. Skarżący wskazał dodatkowo, iż przebywał z tymi osobami w obozie w Łodzi przy ul. Żeligowskiego 41/43. W odpowiedzi na skargę Kierownika Urzędu, skarżący wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: W postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje zasada oficjalności, wynikająca z przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej upsa), zgodnie z którą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami, wnioskami i argumentacją zawartą w skardze. Sąd zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności czynności podjętych przez organ administracji. Granice rozpoznania skargi wyznacza kryterium legalności działań podjętych przez organ administracji oraz zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Z uwagi na treść zaskarżonej decyzji Sąd obejmuje swą kontrolą także decyzję organu I instancji (art. 135 upsa). Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2004r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2004r. nr [...] odmawiającą przyznania uprawnień kombatanckich. Jak wynika z uzasadnienia w/w decyzji, podstawą rozstrzygnięcia było nie wskazanie obozu, w którym skarżący miał przebywać w trakcie wojny, lakoniczne oświadczenia złożone przez świadków oraz negatywna odpowiedź udzielona skarżącemu z Archiwum Państwowego w Łodzi. Sąd zauważa, iż organ prowadząc postępowanie administracyjne winien przestrzegać ogólne zasady prowadzenia postępowania, które unormowane zostały w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2002r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - kpa). Powyższe dotyczy m.in. obowiązku dopuszczenia jako dowód w sprawie wszystkiego, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co z kolei winno prowadzić do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o cały materiał dowodowy. Ustalony prawidłowo stan faktyczny i prawny sprawy, jak i motywy rozstrzygnięcia winny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji zarówno organu I instancji jak i organu II instancji. W badanej sprawie Sąd stwierdził naruszenie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przepisów postępowania administracyjnego, co w efekcie uniemożliwia jednoznaczną ocenę czy organ właściwie zastosował prawo materialne. Zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził w sposób prawidłowy postępowania wyjaśniającego, naruszając art. 7, 10, 77, 80 kpa oraz uchybił wymogom dot. uzasadnienia decyzji, określonym w art. 107 § 3 kpa. Choć w aktach sprawy nie ma wniosku M. L., to z kolejnych jego pism jednoznacznie wynika, że skarżący ubiega się o przyznanie uprawnień określonych ustawą z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r., nr 42, poz. 371 - zwanej dalej Ustawą). Skarżący powołuje się na przebywanie w obozie przesiedleńczym w Łodzi, dokąd wraz z rodziną i innymi mieszkańcami miejscowości Z. o (b. powiat Śrem) był wysiedlony, zaś w piśmie z dnia [...] września 2004r. wskazuje też na swój pobyt w obozie w L. i w S. (k-29). Ustalenia wymagał zatem fakt przebywania skarżącego w obozie, w szczególności zaś stwierdzenie w jakim obozie M. L. przebywał. Ustalenie tych okoliczności przesądza bowiem wskazanie podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, oceniany pod tym kątem zebrany materiał dowodowy nie wyjaśnia całościowo okoliczności faktycznych sprawy. Organ nie wykorzystał wszystkich możliwości dowodowych w celu ustalenia, czy M. L. był w czasie wojny w takich obozach (miejscach odosobnienia), które uzasadniają zastosowanie przepisów art. 4 Ustawy. W odniesieniu do faktu przebywania skarżącego w obozie w mieście Łodzi, organ nie dał wiary zeznaniom świadków M. N.i A. W. co dobitnie stwierdza w odpowiedzi na skargę. Organ nie podjął jednak żadnych działań, które mogłyby uwiarygodnić zeznania w/w świadków i doprowadzić do sprecyzowania ich zeznań. Sądowi znana jest teza, według której w sprawach rozpatrywanych na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego, ciężar dowodu spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie uprawnień. NSA sformułował ją w wyroku z dnia 2001.08.06 (sygn. akt V SA 2874/00) obok innych stwierdzeń, które nie pozwalają tej tezy absolutyzować. NSA w cytowanym wyroku wyraził też pogląd, że jeżeli skarżący powołuje się na określoną okoliczność, to organ ma obowiązek ją zbadać. Również w piśmiennictwie wskazuje się na modyfikacje ukształtowanego w art. 7 kpa ciężaru dowodu. B. Adamiak jako przykład podaje art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego, który wprost wymaga od osób ubiegających się o uprawnienia, przedłożenia dowodów na wskazane okoliczności. Wymogu takiego Ustawa nie stawia osobom ubiegającym się o przyznane uprawnienia na podstawie art. 4 w/w Ustawy. Zatem, gdy zebrany w sprawie materiał nie jest dostateczny dla rozstrzygnięcia sprawy organ winien aktywnie działać poprzez zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie materiału zgodnie z zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 kpa - z. Janowicz "Kpa - komentarz" W. Pr. PWN 1999, str. 277-230). W świetle powyższego należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dotyczące wiarygodności świadków oraz sprecyzowania, w jakim obozie przebywali. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, rozpoznając ponownie wniosek M. L. w ogóle nie odniósł się do jego stwierdzenia skarżącego, iż w czasie wojny przebywał również w obozie w Lublinie, skąd przesiedlony został do Siemienia. Według ugruntowanego poglądu doktryny strona, która nie przytoczyła faktów ani dowodów w postępowaniu przed organem I instancji, może je przytoczyć w postępowaniu przed organem II instancji (B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, VI wyd., Wyd. C.H.BECK, Warszawa 2004, str. 69). Należało zatem ustosunkować się do tych twierdzeń. Sąd stwierdza także nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia decyzji wydanej w I instancji. Jest ono lakoniczne i w istocie sprowadza się do przytoczenia treści art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. c oraz art. 22 ust. 1 Ustawy. W w/w uzasadnieniu brak wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i oceny okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Uzasadnienie organu II instancji co do zasady spełnia wymogi stawiane przez art. 107 § 3 kpa, choć jak Sąd wykazuje, jest niepełne. Sąd zauważa, że z inicjatywy organu, Instytut Pamięci Narodowej przesłał informację, z której wynika, iż "nie odnaleziono dokumentów, na podstawie których można byłoby potwierdzić fakt wysiedlenia w okresie II wojny światowej mieszkańców miejscowości Zbrudzewo" (k-31). Równocześnie jednak organ tylko powołuje się na informację uzyskaną przez skarżącego z Archiwum Państwowego w Łodzi, sporządzoną na podstawie "fragmentarycznie zachowanych akt Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu" (k.-8). Ustosunkowując się do w/w dowodów Sąd jest zdania, że brak potwierdzenia w obu dokumentach okoliczności, o których mowa w art. 4 Ustawy nie może w sposób definitywny przesądzić negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Taki pogląd wyraził NSA w postanowieniu z 11 marca 1999 r. (sygn. akt V SA 1813/98, ONSA 2000/1/35). Podsumowując Sąd uważa, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, rozpoznając ponownie sprawę M. L. powinien zweryfikować wiarygodność świadków M. N. i A. W. oraz ustalić, w jakim miejscu odosobnienia w Łodzi przebywali. Należy też ustalić, czy twierdzenia skarżącego o przebywaniu w okresie II wojny światowej w obozie w Lublinie i w Siemieniu mogą mieć znaczenie w rozpatrywanej sprawie. Znając sposób funkcjonowania Instytutu Pamięci Narodowej Sąd jest zdania, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych mógłby także wystąpić do Prezesa Instytutu z prośbą o wyjaśnienie wątpliwości w związku z treścią pisma z dnia [...] września 2004 r. Mianowicie, jak należy rozumieć zwrot, że "w zgromadzonym zasobie archiwalnym nie odnaleziono dokumentów na podstawie których można by potwierdzić fakt wysiedlenia w okresie II wojny światowej mieszkańców miejscowości Zbrudzewo". Chodzi o ustalenie relacji (stopnia prawdopodobieństwa) między "nie odnalezieniem dokumentów" i nie wystąpieniem faktu wysiedlenia mieszkańców miejscowości Zbrudzewo. Jeżeli Instytut Pamięci Narodowej wyjaśni, że takie fakty historyczne jak wysiedlenia w okresie II wojny, są udokumentowane, to odpowiedź ta pozwoli zweryfikować twierdzenia skarżącego, który konsekwentnie wskazuje na wysiedlenie ze Zbrudzewa. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. c upsa, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]stycznia 2004 r. Podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 152 upsa uznano za bezprzedmiotowe. Koszty zasądzono na podstawie art. 200 upsa. Na podstawie art.119 pkt 2 ww. ustawy sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu z dnia[...]października 2004 r. oraz wobec nie zażądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżący został poinformowany pismem z dnia 29 października 2004 r. /-/ B. Popowska JFS