IV SA/Po 1312/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Prezydent [...] uznał A. W. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Prezydent [...], wskazując na art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., dalej jako u.p.o.u.a.) orzekł o zatrzymaniu A. W. (dalej jako Strona, Odwołujący się, Skarżący) prawa jazdy kat. [...] nr [...], wydanego przez [...]. Nadto określił, że dokument prawa jazdy należy niezwłocznie zwrócić do [...]. Uzasadniając decyzję napisał, że w dniu [...] czerwca 2013 r. wpłynął do Wydziału Komunikacji wniosek o zatrzymanie prawa jazdy Stronie, w związku z uchylaniem się od zobowiązań alimentacyjnych. To z kolei powoduje konieczność wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W myśl art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 art. 5, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Nie zgadzając się z opisaną decyzją Odwołujący się wskazał, że ma około 40.000 zł zadłużenia alimentacyjnego. Sąd wyznaczył alimenty w kwocie 1.200 zł miesięcznie, podczas gdy Odwołujący się zarabiał netto 1.100 zł, czasami 1.500 zł. Obecnie jest bezrobotny; od września ma zacząć pracę w firmie budowlanej, na umowę o pracę. W pracy wymagane jest prawo jazdy i pozytywne rozpatrzenie odwołania jest jedyną możliwością wykonywania pracy. Ma świadomość, że dług rośnie i dlatego wystąpił o obniżenie alimentów do kwoty 700 zł. Ponadto Odwołujący się ma trzecie dziecko, na które łoży dobrowolnie po 200 zł; otrzymał wyrok w zawieszeniu za niepłacenie alimentów ale nie chce iść do więzienia. Chce pracować i rozwiązać wszystkie problemy. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając SKO napisało, że problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w przepisach u.p.o.u.a. SKO zwróciło uwagę na nowelizację przepisów u.p.o.u.a. dokonaną ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212, dalej jako ustawa zmieniająca). Na skutek nowelizacji, od dnia 1 stycznia 2012 r. wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela, wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jeżeli dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty powiatowego (prezydenta miasta na prawach powiatu) wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. W związku z okolicznością, że decyzja o uznaniu Strony za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna, kierownik [...] działając z upoważnienia Prezydenta [...] wystąpił z wnioskiem o którym mowa w art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. Wniosek trafił do Urzędu Miasta [...] - Wydział Komunikacji. SKO oceniło, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu Odwołującemu się prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że przepis ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej przesłanek nie pozostawia właściwemu staroście powiatowemu (prezydentowi miasta na prawach powiatu) zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje do wydania takiego rozstrzygnięcia. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja podnoszona przez Odwołującego się, dotycząca sytuacji rodzinnej i materialnej w jakiej się znajduje, podobnie jak okoliczność, że odebranie prawa jazdy spowoduje utratę pracy i uniemożliwi mu spłatę powstałego zadłużenia. SKO podkreśliło, że zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań alimentacyjnych, natomiast w niniejszej sprawie ustalono, że Odwołujący się do dnia wydania decyzji nie wywiązywał się przez ostatnie 6 miesięcy ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % ustalonych bieżąco alimentów. Na opisaną decyzję, pismem z dnia 28 października 2014 r., A. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Napisał, że spełnia warunki określone w art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. Nie uchyla się od płacenia alimentów, wielokrotnie podejmował pracę. Od stycznia 2014 r. regularnie co miesiąc płaci ponad 50 % zobowiązań alimentacyjnych. Prawo jazdy zwiększa szansę na znalezienie lepszej pracy, co umożliwi większą spłatę. Załączył kserokopie przekazów pocztowych. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji jest w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego – Skarżącego. Zdaniem sądu organ wyższego stopnia przedwcześnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Procedura zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu uregulowana została przepisami u.p.o.u.a. Od 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej ustawą zmieniającą, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Sąd zaznacza, że w pełni podziela pogląd o związanym charakterze decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy w razie spełnienia się warunków określonych przez ustawodawcę właściwy starosta powiatowy ma obowiązek wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Zaznaczyć trzeba jednak także możliwość kumulacji zadań organu właściwego dłużnika, z zadaniami starosty powiatowego, w miastach na prawach powiatu. Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 595 z późn. zm.) funkcje organów powiatu w miastach na prawach powiatu sprawuje rada miasta oraz prezydent miasta; miasto na prawach powiatu jest gminą wykonującą zadania powiatu na zasadach określonych w tej ustawie (ust. 2 art. 92). W praktyce oznacza to, że decyzję o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wniosek o zatrzymanie prawa jazdy oraz decyzję w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy wydaje ten sam organ (najczęściej urzędnicy różnych wydziałów urzędu miasta działający z upoważnienia prezydenta danego miasta). Zgodnie z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Skarżący podniósł w skardze, wniesionej w ostatnich dniach października 2014 r., że począwszy od stycznia 2014 r. regularnie co miesiąc płaci ponad 50 % zobowiązań alimentacyjnych. Do skargi załączył kserokopie pięciu pokwitowań wpłaty oraz kserokopię jednego polecenia przelewu. W pięciu przypadkach tytułem wpłaty wskazane jest "KMP [...]" a w szóstym przypadku wskazane jest "KM [...]". Dokumenty pochodzą z okresu styczeń – czerwiec 2014 r. Na rozprawie dnia 26 lutego 2015 r. stwierdził natomiast, że regularnie wpłaca komornikowi część alimentów w kwocie 800 - 1000 zł od połowy 2013 r. W dniu [...] sierpnia 2014 r. sporządzona został notatka z rozmowy telefonicznej z pracownikiem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (winno być w [...]), na podstawie której ustalono, że skarżący przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów. Stało się to podstawą ustalenia tej okoliczności przez SKO. Taki tryb uzyskania informacji uznać należy jednak za niewłaściwy. SKO winno zobowiązać skarżącego do przedłożenia dowodów regulowania zobowiązań alimentacyjnych, bądź zwrócić się w tej kwestii do właściwego komornika. Dokumenty dołączone przez skarżącego do skargi nie pochodzą wprawdzie z ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji SKO (brak lipca 2014 r.), lecz – wraz z oświadczeniem na rozprawie – uprawdopodabniają, że skarżący faktycznie regularnie wywiązywał się z obowiązku w kwocie nie niższej niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji wystąpiła przesłanka uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, określona w art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. Ponownie rozpoznając odwołanie organ II instancji ustali w sposób nie budzący wątpliwości, czy występują przesłanki do uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy z art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a., biorąc pod uwagę stan na dzień wydania nowej decyzji w sprawie. Jeżeli okaże się, że przesłanki takie zaistniały, SKO rozważy uchylenie decyzji Prezydenta Miasta i umorzenie postępowania pierwszej instancji. Za niecelowe z uwagi na ekonomikę postępowania uznać bowiem należy wszczynanie odrębnego postępowania na podstawie art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. w sytuacji tożsamości podmiotu występującego z wnioskiem w trybie tegoż przepisu z podmiotem orzekającym w przedmiocie uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie drugim wyroku.